ΓΣΕΒΕΕ: Το στεγαστικό είναι δομική κρίση – Δεν λύνεται με επιδόματα
Νέα μελέτη καταγράφει τις αιτίες της εκτόξευσης του κόστους στέγασης και προτείνει παρεμβάσεις για αύξηση της προσφοράς κατοικιών
Η νέα μελέτη του ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ αναδεικνύει το στεγαστικό ως ένα βαθιά δομικό πρόβλημα, αποτέλεσμα συσσωρευμένων πολιτικών και οικονομικών εξελίξεων των τελευταίων δεκαπέντε ετών. Σύμφωνα με τα στοιχεία, η εκρηκτική αύξηση του κόστους στέγασης σε συνδυασμό με την υποτονική άνοδο των εισοδημάτων έχει οδηγήσει χιλιάδες νοικοκυριά σε ασφυκτική επιβάρυνση. Το 27% των ελληνικών νοικοκυριών δαπανά πάνω από το 40% του εισοδήματός του για στέγη, έναντι 18% στην ΕΕ, ενώ οι τιμές κατοικιών αυξήθηκαν κατά 35,4% την περίοδο 2018–2023, όταν τα εισοδήματα ενισχύθηκαν μόλις κατά 8%.
Η μελέτη αποδίδει την όξυνση της κρίσης σε μια σειρά παραγόντων: τη μεγάλη ανισορροπία προσφοράς–ζήτησης, τη συγκέντρωση πληθυσμού στην Αττική, τη γήρανση του κτιριακού αποθέματος, το υψηλό κόστος ανακαίνισης, την ενεργειακή επιβάρυνση, τη φορολογική πίεση στην ακίνητη περιουσία και τις δυσκολίες πρόσβασης σε στεγαστική πίστη. Σημαντικό ρόλο παίζουν επίσης οι βραχυχρόνιες μισθώσεις, οι επιπτώσεις της Golden Visa στη διαθεσιμότητα κατοικιών και οι καθυστερήσεις στην αξιοποίηση κενών ακινήτων λόγω πολεοδομικών και κληρονομικών εκκρεμοτήτων.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην κατάργηση του Οργανισμού Εργατικής Κατοικίας, η οποία –σύμφωνα με τη ΓΣΕΒΕΕ– αποδυνάμωσε τη δυνατότητα άσκησης κοινωνικής στεγαστικής πολιτικής. Η ιδιοκατοίκηση έχει υποχωρήσει αισθητά, ενώ η πίεση στις αστικές περιοχές αυξάνεται χρόνο με τον χρόνο.
Ως προς τις παρεμβάσεις, η μελέτη προτείνει έναν συνδυασμό άμεσων και μακροπρόθεσμων μέτρων. Βραχυπρόθεσμα, εισηγείται ενίσχυση του διαθέσιμου εισοδήματος μέσω αυξήσεων και φορολογικών ελαφρύνσεων, όπως έκπτωση δαπανών ενοικίου, στεγαστικών δανείων και ενεργειακών εξόδων. Παράλληλα, ζητά ανακατεύθυνση των επιδομάτων προς πολιτικές που αυξάνουν την προσφορά κατοικιών, αποσύνδεση της Golden Visa από την αγορά κατοικίας και επιτάχυνση των δικαστικών και πολεοδομικών διαδικασιών που μπλοκάρουν την αξιοποίηση χιλιάδων ακινήτων.
Σε μακροπρόθεσμο επίπεδο, η ΓΣΕΒΕΕ θεωρεί ότι η λύση περνά μέσα από την αποκέντρωση της οικονομικής δραστηριότητας και του πληθυσμού. Προτείνει αναβάθμιση υπηρεσιών υγείας και εκπαίδευσης στην περιφέρεια, ενίσχυση μεταφορικών και ψηφιακών υποδομών και κίνητρα για εγκατάσταση επιχειρήσεων εκτός μεγάλων πόλεων. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται η αξιοποίηση ανενεργών κατοικιών μέσω σχημάτων δημόσιας ή κοινωνικής αντιπαροχής, η κατεδάφιση επικίνδυνων κτισμάτων για δημιουργία νέου οικιστικού αποθέματος και η παροχή κινήτρων μετεγκατάστασης νοικοκυριών και επιχειρήσεων.
Η μελέτη καταλήγει ότι το στεγαστικό δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί μεμονωμένα ή συγκυριακά. Απαιτείται μια συνεκτική στρατηγική που θα αυξήσει την προσφορά κατοικιών, θα μειώσει τις πιέσεις στις μεγάλες πόλεις και θα αποκαταστήσει την ισορροπία μεταξύ εισοδημάτων και κόστους στέγασης.
