Ρεύμα: Η ιταλική παρέμβαση που αλλάζει τις ισορροπίες στην ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας
Το σχέδιο της κυβέρνησης Μελόνι για τη μείωση του ενεργειακού κόστους, η επιδότηση των μονάδων φυσικού αερίου και οι ανησυχίες για τις επιπτώσεις στις γειτονικές χώρες και στις επενδύσεις στις ΑΠΕ.
Η Ιταλία επιχειρεί να μειώσει το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας μέσω μιας παρέμβασης που μεταβάλλει τις ισορροπίες στην ευρωπαϊκή αγορά ρεύματος. Στο επίκεντρο βρίσκεται το πακέτο μέτρων της κυβέρνησης της Τζόρτζια Μελόνι, ύψους άνω των 5 δισ. ευρώ, το οποίο προβλέπει την ελάφρυνση του κόστους των μονάδων ηλεκτροπαραγωγής από φυσικό αέριο, μέσω της παρέμβασης στις χρεώσεις που συνδέονται με τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα (CO₂). Η κίνηση έχει προκαλέσει αντιδράσεις στον ενεργειακό κλάδο, καθώς εγείρει ερωτήματα για τη λειτουργία της ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας.
Η βασική αλλαγή αφορά τον τρόπο με τον οποίο υπολογίζεται το κόστος παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από φυσικό αέριο. Το ιταλικό σχέδιο επιχειρεί να περιορίσει την επιβάρυνση των συγκεκριμένων μονάδων από το κόστος των δικαιωμάτων εκπομπών CO₂, μειώνοντας κατ’ επέκταση την τιμή στην οποία μπορούν να προσφέρουν ηλεκτρική ενέργεια στην αγορά. Η παρέμβαση θυμίζει το μοντέλο που εφαρμόστηκε στην Ισπανία και την Πορτογαλία κατά την ενεργειακή κρίση του 2022, όταν επιβλήθηκε ανώτατο όριο στην τιμή του φυσικού αερίου που χρησιμοποιούνταν για ηλεκτροπαραγωγή, με κρατική κάλυψη της σχετικής διαφοράς.
Το ζήτημα, ωστόσο, δεν αφορά μόνο το εσωτερικό της Ιταλίας. Η μονομερής μεταβολή του κόστους παραγωγής ενδέχεται να επηρεάσει τον ανταγωνισμό μεταξύ των κρατών-μελών, καθώς οι παραγωγοί ηλεκτρικής ενέργειας δεν θα λειτουργούν πλέον υπό τους ίδιους οικονομικούς όρους. Στελέχη της ευρωπαϊκής αγοράς επισημαίνουν ότι η αλλαγή των κανόνων σε εθνικό επίπεδο μπορεί να δημιουργήσει στρεβλώσεις, ιδιαίτερα όταν μια χώρα επιδοτεί ουσιαστικά την παραγωγή της και αποκτά πλεονέκτημα έναντι γειτονικών αγορών.
Εφόσον η παρέμβαση οδηγήσει σε χαμηλότερες τιμές ηλεκτρικής ενέργειας στην Ιταλία, η χώρα θα μπορούσε να περιορίσει τις εισαγωγές της και να αυξήσει τις εξαγωγές προς τα γειτονικά κράτη. Σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο, αγορές όπως η Γαλλία, η Αυστρία και η Ελβετία θα μπορούσαν να δεχθούν μεγαλύτερες ποσότητες ιταλικού ηλεκτρισμού, η παραγωγή του οποίου θα έχει επωφεληθεί από την κρατική παρέμβαση. Η εξέλιξη αυτή προκαλεί ανησυχία για τις επιπτώσεις στις τιμές, στον ανταγωνισμό και στον σχεδιασμό των ενεργειακών επενδύσεων στις διασυνδεδεμένες χώρες.
Ιδιαίτερος προβληματισμός εκφράζεται και για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Εάν οι μονάδες φυσικού αερίου αποκτήσουν πλεονέκτημα μέσω της μείωσης του σχετικού κόστους, ενδέχεται να μεταβληθούν οι συνθήκες ανταγωνισμού στην αγορά ηλεκτρισμού. Αυτό δημιουργεί αβεβαιότητα για τις επενδύσεις σε αιολικά και φωτοβολταϊκά έργα, καθώς η οικονομική τους βιωσιμότητα εξαρτάται και από τους κανόνες με τους οποίους διαμορφώνονται οι τιμές χονδρικής. Παράλληλα, η ιταλική πρωτοβουλία ενισχύει τις πιέσεις προς την Ευρωπαϊκή Ένωση για επανεξέταση του πλαισίου λειτουργίας της αγοράς ενέργειας και του συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών.
Η παρέμβαση της Ρώμης εντάσσεται σε μια ευρύτερη ευρωπαϊκή συζήτηση για το υψηλό ενεργειακό κόστος και την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας. Το κρίσιμο ζήτημα είναι κατά πόσο οι εθνικές επιδοτήσεις μπορούν να περιορίσουν τις τιμές για τους καταναλωτές χωρίς να διαταράξουν τον ανταγωνισμό μεταξύ των κρατών-μελών. Οι διαφορετικές ενεργειακές δομές, οι διασυνδέσεις μεταξύ των αγορών και οι δυνατότητες κρατικής χρηματοδότησης καθιστούν ιδιαίτερα σύνθετη την εφαρμογή παρόμοιων παρεμβάσεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
