Social media: Το νέο πλαίσιο για κάτω των 15 ετών
Η δημόσια συζήτηση για την ασφάλεια των ανηλίκων στα social media άνοιξε στην Ελλάδα, μετά την κυβερνητική ανακοίνωση για νέο πλαίσιο που θα απαγορεύει τη χρήση πλατφορμών σε παιδιά κάτω των 15 ετών. Το σχέδιο προβλέπει υποχρεωτική επαλήθευση ηλικίας από τις ίδιες τις πλατφόρμες και αυστηρούς μηχανισμούς αποτροπής δημιουργίας λογαριασμών από ανήλικους. Η κυβέρνηση στοχεύει να ολοκληρώσει τη νομοθετική διαδικασία έως το καλοκαίρι του 2026, με εφαρμογή από το 2027, ενώ παράλληλα επιδιώκει να μεταφέρει το ζήτημα σε ευρωπαϊκό επίπεδο για κοινή γραμμή δράσης.
Η Ελλάδα δεν είναι η μόνη χώρα που προχωρά σε περιορισμούς. Η Αυστραλία έχει ήδη εφαρμόσει ένα από τα αυστηρότερα μοντέλα διεθνώς, απαγορεύοντας τη δημιουργία λογαριασμών σε άτομα κάτω των 16 ετών σε πλατφόρμες όπως Facebook, Instagram, TikTok και YouTube. Οι εταιρείες υποχρεώνονται να λαμβάνουν «εύλογα μέτρα» για την επαλήθευση ηλικίας, με πρόστιμα που φτάνουν τα 49,5 εκατ. αυστραλιανά δολάρια σε περίπτωση μη συμμόρφωσης. Παρά τη στήριξη της κοινής γνώμης, η αποτελεσματικότητα του μέτρου παραμένει υπό συζήτηση, καθώς πολλοί νέοι βρίσκουν τρόπους να παρακάμπτουν τους περιορισμούς.
Στην Ευρώπη, η Γαλλία επιχειρεί να αναθεωρήσει το πλαίσιο που είχε θεσπίσει το 2023, το οποίο απαιτούσε γονική συναίνεση για χρήστες κάτω των 15 ετών. Μετά τις αλλαγές στο Digital Services Act, εξετάζεται πλέον καθολική απαγόρευση για κάτω των 15, όμως η τελική μορφή του νόμου παραμένει αβέβαιη λόγω διαφωνιών μεταξύ Εθνοσυνέλευσης και Γερουσίας. Παράλληλα, χώρες όπως η Νορβηγία και η Ιταλία εξετάζουν αντίστοιχες ρυθμίσεις, ενώ το Ηνωμένο Βασίλειο εφαρμόζει ένα διαφορετικό μοντέλο μέσω του Online Safety Act, που επιβάλλει στις πλατφόρμες ένα ευρύ «καθήκον φροντίδας» για την προστασία των ανηλίκων.
Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, δεν υπάρχει ενιαίο ηλικιακό όριο, ωστόσο ο DSA ενισχύει σημαντικά τις υποχρεώσεις των πλατφορμών για την προστασία των παιδιών. Προβλέπει περιορισμούς στη στοχευμένη διαφήμιση, μέτρα για μείωση της έκθεσης σε επιβλαβές περιεχόμενο και αυστηρές κυρώσεις που φτάνουν έως το 6% του παγκόσμιου τζίρου μιας εταιρείας. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει ζητήσει πολιτικά την καθιέρωση ελάχιστης ηλικίας 16 ετών, χωρίς όμως δεσμευτική ισχύ.
Η διεθνής συζήτηση εντείνεται καθώς η επιστημονική κοινότητα επισημαίνει ότι το πρόβλημα δεν αφορά μόνο το περιεχόμενο, αλλά και τον ίδιο τον σχεδιασμό των πλατφορμών. Λειτουργίες όπως το infinite scroll, το autoplay και τα συστήματα προτάσεων που βασίζονται στην αλληλεπίδραση ενισχύουν την παρατεταμένη χρήση, ενώ μελέτες συνδέουν την υπερβολική έκθεση με αυξημένα επίπεδα άγχους, εθιστικές συμπεριφορές και επιβάρυνση της ψυχικής υγείας των εφήβων. Παράλληλα, φαινόμενα όπως cyberbullying, κοινωνική σύγκριση και εξάρτηση από likes και σχόλια εντείνουν τις ανησυχίες.
Η ελληνική πρωτοβουλία εντάσσεται σε ένα ευρύτερο διεθνές κύμα ρυθμίσεων που επιχειρούν να απαντήσουν σε μια νέα πραγματικότητα: τα social media αποτελούν πλέον βασικό κομμάτι της καθημερινότητας των νέων, αλλά και έναν χώρο που απαιτεί σαφέστερους κανόνες για την προστασία τους.
