ΣΕΒ: Tι πρέπει να προσέχουν οι επιχειρήσεις που κάνουν χρήση ΑI
Η χρήση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης από τις επιχειρήσεις συνοδεύεται από συγκεκριμένες υποχρεώσεις, καθώς ακόμη και εφαρμογές καθημερινής παραγωγικότητας, όπως το ChatGPT και το Copilot, μπορούν να δημιουργήσουν κινδύνους και να οδηγήσουν σε κυρώσεις εφόσον παραβιάζονται οι προβλέψεις της ευρωπαϊκής και της εθνικής νομοθεσίας. Οι επιχειρήσεις, ανεξαρτήτως κλάδου και μεγέθους, καλούνται να εφαρμόζουν μηχανισμούς ελέγχου και εποπτείας, ώστε να μπορούν να αποδεικνύουν ότι η χρήση των συγκεκριμένων εργαλείων πραγματοποιείται εντός του νόμιμου πλαισίου.
Τις σχετικές υποχρεώσεις ανέδειξε ο Σύνδεσμος Επιχειρήσεων και Βιομηχανιών (ΣΕΒ), παρουσιάζοντας τον «Οδηγό για τη Συμμόρφωση των Επιχειρήσεων με τον Κανονισμό EU AI Act». Ο οδηγός αποτελεί πρακτικό εργαλείο για τις επιχειρήσεις, προκειμένου να εντοπίζουν ποιες διατάξεις τις αφορούν, να κατανοούν τις υποχρεώσεις τους και να οργανώνουν το κατάλληλο πλαίσιο εταιρικής διακυβέρνησης για τη χρήση συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης.
Όπως ανέφερε ο συν-πρόεδρος της Επιτροπής Τεχνολογίας και Ψηφιακού Μετασχηματισμού του ΣΕΒ, Κυριάκος Σαμπατακάκης, ο ευρωπαϊκός Κανονισμός για την Τεχνητή Νοημοσύνη δημιουργεί ένα κοινό πλαίσιο κανόνων, με στόχο την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων και της ασφάλειας, χωρίς να περιορίζεται η καινοτομία. Υπογράμμισε ότι η συμμόρφωση δεν αποτελεί μια μεμονωμένη διαδικασία, αλλά ζήτημα εταιρικής στρατηγικής, καθώς η διοίκηση κάθε επιχείρησης πρέπει να γνωρίζει ποια συστήματα χρησιμοποιούνται, για ποιους σκοπούς, με ποια δεδομένα και ποιος έχει την ευθύνη για τις αποφάσεις που προκύπτουν από αυτά.
Σύμφωνα με τον οδηγό του ΣΕΒ, οι επιχειρήσεις που αναπτύσσουν, διαθέτουν στην αγορά ή χρησιμοποιούν συστήματα τεχνητής νοημοσύνης πρέπει να υλοποιήσουν επτά κρίσιμες διαδικασίες για την εναρμόνισή τους με τον Κανονισμό. Ακόμη και όσες χρησιμοποιούν αποκλειστικά εργαλεία όπως το ChatGPT και το Copilot για γραφειακές εργασίες οφείλουν να διαθέτουν πολιτική χρήσης, να εκπαιδεύουν το προσωπικό τους και να ελέγχουν ότι οι εφαρμογές τους δεν εμπίπτουν σε απαγορευμένες πρακτικές. Παράλληλα, οι χρήσεις πρέπει να καταγράφονται και να επανεξετάζονται όταν επεκτείνονται.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η ευθύνη των επιχειρήσεων απέναντι στους προμηθευτές των συστημάτων. Όπως διευκρινίζεται στον οδηγό, η διαβεβαίωση ενός προμηθευτή ότι το εργαλείο του συμμορφώνεται με τη νομοθεσία δεν απαλλάσσει την επιχείρηση από τις δικές της υποχρεώσεις. Ο φορέας που χρησιμοποιεί το σύστημα πρέπει να διασφαλίζει ότι ακολουθούνται οι οδηγίες, ότι υπάρχει επαρκής εποπτεία και διαφάνεια και ότι η αξιολόγηση της χρήσης τεκμηριώνεται. Επιπλέον, μια επιχείρηση μπορεί να θεωρηθεί πάροχος συστήματος τεχνητής νοημοσύνης υψηλού κινδύνου εάν το διαθέσει με τη δική της επωνυμία, το τροποποιήσει ουσιωδώς ή το χρησιμοποιήσει για διαφορετικό σκοπό από εκείνον που είχε ορίσει ο αρχικός πάροχος.
Στην εκδήλωση του ΣΕΒ, ο Ειδικός Γραμματέας Τεχνητής Νοημοσύνης και Διακυβέρνησης Δεδομένων, Βασίλης Καρκατζούνης, ανέφερε ότι βρίσκεται σε εξέλιξη διερεύνηση της ελληνικής αγοράς για την πιθανή χρήση απαγορευμένων πρακτικών τεχνητής νοημοσύνης. Όπως σημείωσε, στόχος της Πολιτείας είναι να βοηθήσει τις επιχειρήσεις να συμμορφωθούν με το θεσμικό πλαίσιο και όχι να δημιουργήσει ένα περιβάλλον απειλής προστίμων. Μάλιστα, σε περιπτώσεις παραβάσεων, η εφαρμογή προγραμμάτων επιμόρφωσης των εργαζομένων στην τεχνητή νοημοσύνη θα λαμβάνεται υπόψη ευνοϊκά κατά τον προσδιορισμό ενδεχόμενων κυρώσεων.
Ο ευρωπαϊκός Κανονισμός απαγορεύει συγκεκριμένες χρήσεις της τεχνητής νοημοσύνης, όπως τις τεχνικές χειραγώγησης της ανθρώπινης συμπεριφοράς, την εκμετάλλευση ευάλωτων ομάδων, την κοινωνική βαθμολόγηση ανθρώπων, την παραγωγή μη συναινετικού προσωπικού υλικού και τη δημιουργία υλικού σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών. Στις απαγορευμένες πρακτικές περιλαμβάνονται επίσης ορισμένες μορφές αξιολόγησης ποινικού κινδύνου, η ανεξέλεγκτη εξαγωγή εικόνων προσώπων από βάσεις δεδομένων και η συναγωγή συναισθημάτων σε χώρους εργασίας και εκπαιδευτικά ιδρύματα, με συγκεκριμένες εξαιρέσεις.
Αυστηρότερο πλαίσιο εποπτείας προβλέπεται για τα συστήματα υψηλού κινδύνου, τα οποία χρησιμοποιούνται μεταξύ άλλων στις προσλήψεις και στην αξιολόγηση εργαζομένων, στην εκπαίδευση, στις κρίσιμες υποδομές, στις δημόσιες υπηρεσίες, στην υγεία, στις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες και στην απονομή δικαιοσύνης. Για τις συγκεκριμένες εφαρμογές απαιτούνται πρόσθετες δικλίδες ασφαλείας και ουσιαστική ανθρώπινη εποπτεία. Όπως επισημαίνεται στον οδηγό, η απλή παρουσία ενός ανθρώπου στη διαδικασία λήψης αποφάσεων δεν αρκεί, εάν δεν έχει πραγματική δυνατότητα να κατανοήσει, να αμφισβητήσει ή να παρακάμψει την απόφαση του συστήματος.
