Ρύθμιση που αλλάζει τα δεδομένα: Το Δημόσιο θα παραιτείται από δικαστικές προσφυγές σε υποθέσεις μείζονος κοινωνικής σημασίας
Στόχος η άμεση καταβολή αποζημιώσεων σε πολίτες χωρίς χρονοβόρες δικαστικές αντιπαραθέσεις
Νομοσχέδιο του Αντιπροέδρου της Κυβέρνησης και Υπουργού Επικρατείας, Κωστή Χατζηδάκη, εισάγει μια θεμελιώδη αλλαγή στη στάση του Δημοσίου απέναντι σε δικαστικές διαμάχες που αφορούν υποθέσεις με έντονο κοινωνικό αποτύπωμα. Με τη νέα ρύθμιση, το κράτος υποχρεώνεται να παραιτείται από ένδικα μέσα, όπως εφέσεις και αναιρέσεις, όταν πρόκειται για αποφάσεις που επιδικάζουν αποζημιώσεις λόγω ψυχικής οδύνης ή ηθικής βλάβης, εφόσον αυτές προκύπτουν από παράνομες πράξεις ή παραλείψεις κρατικών οργάνων.
Η αλλαγή αυτή έρχεται να αντιμετωπίσει μια χρόνια παθογένεια. Μέχρι σήμερα, η παραίτηση του Δημοσίου από δικαστικές προσφυγές γινόταν αποσπασματικά, μεμονωμένα και συχνά μετά από πολιτικές αποφάσεις, ακόμη και σε τραγωδίες όπως το Μάτι ή η Μάνδρα. Πλέον, η διαδικασία θεσμοθετείται και αποκτά μόνιμο χαρακτήρα, με στόχο να σταματήσει η πολυετής ταλαιπωρία των πολιτών που δικαιώνονται πρωτοδίκως αλλά περιμένουν χρόνια για την οριστική εκτέλεση των αποφάσεων.
Η διάταξη ορίζει πέντε κατηγορίες υποθέσεων στις οποίες το Δημόσιο θα αποσύρεται οριστικά από τη δικαστική διεκδίκηση. Σε αυτές περιλαμβάνονται οι μεγάλες φυσικές καταστροφές, τα δυστυχήματα σε δημόσιες υποδομές ή μέσα μεταφοράς, οι τρομοκρατικές επιθέσεις, τα ατυχήματα κατά την εκτέλεση υπηρεσίας με έμφαση στα στελέχη των Ενόπλων Δυνάμεων και των Σωμάτων Ασφαλείας, καθώς και οι ιατρικές πράξεις ή παραλείψεις σε δημόσια νοσοκομεία. Με πράξη του Υπουργικού Συμβουλίου, μια υπόθεση μπορεί να χαρακτηριστεί ως ιδιαίτερης κοινωνικής σημασίας, ακόμη και αν το Δημόσιο έχει ήδη ασκήσει ένδικα μέσα.
Ιδιαίτερη μέριμνα λαμβάνεται για την προστασία των αποζημιώσεων που επιδικάζονται στους πολίτες. Τα ποσά αυτά καθίστανται αφορολόγητα, ακατάσχετα και ανεκχώρητα, ενώ δεν επιτρέπεται ο συμψηφισμός τους με οφειλές προς το Δημόσιο, τα ασφαλιστικά ταμεία ή τις τράπεζες. Παράλληλα, δεν θα λαμβάνονται υπόψη στα εισοδηματικά κριτήρια για κοινωνικές παροχές και απαλλάσσονται από το ψηφιακό τέλος συναλλαγής, ώστε να λειτουργούν ως πραγματική ανακούφιση για τους δικαιούχους.
Κεντρικό ρόλο στην εφαρμογή της νέας ρύθμισης αναλαμβάνουν οι Μονάδες Εσωτερικού Ελέγχου των δημόσιων φορέων. Θα παρακολουθούν τη συμμόρφωση της διοίκησης, θα κινητοποιούν τις οικονομικές υπηρεσίες για την άμεση καταβολή των αποζημιώσεων και θα ενημερώνουν την ηγεσία για την πορεία κάθε υπόθεσης. Επιπλέον, θα μπορούν να εισηγούνται πειθαρχικό έλεγχο σε περιπτώσεις αδικαιολόγητης καθυστέρησης, ώστε να αποφεύγονται τα γνωστά γραφειοκρατικά εμπόδια.
Με τη νέα αυτή θεσμική παρέμβαση, το Δημόσιο δεσμεύεται να μην επιβαρύνει περαιτέρω τους πολίτες που έχουν ήδη υποστεί σοβαρή βλάβη. Η ρύθμιση φιλοδοξεί να βάλει τέλος σε πρακτικές που οδηγούσαν σε πολυετείς δικαστικές εκκρεμότητες και να διασφαλίσει ότι οι αποφάσεις των δικαστηρίων θα εκτελούνται άμεσα και χωρίς προσκόμματα.
