«Πράσινα» σπίτια για λίγους: Η νέα ευρωπαϊκή οδηγία που απειλεί να εκτοξεύσει το στεγαστικό κόστος
Υποχρεωτικές ενεργειακές αναβαθμίσεις, παλιό κτιριακό απόθεμα και έλλειψη εργατικών χεριών δημιουργούν ένα εκρηκτικό μείγμα για ιδιοκτήτες και ενοικιαστές
Η νέα ευρωπαϊκή Οδηγία για την Ενεργειακή Απόδοση Κτιρίων (EPBD) παρουσιάζεται ως βασικό εργαλείο για την πράσινη μετάβαση, όμως στην ελληνική πραγματικότητα απειλεί να επιβαρύνει ακόμη περισσότερο μια ήδη πιεσμένη στεγαστική αγορά. Το Συμβούλιο Αειφόρων Κτιρίων Ελλάδας προειδοποιεί ότι χωρίς ισχυρή κρατική στήριξη, οι υποχρεωτικές αναβαθμίσεις μπορεί να λειτουργήσουν ως πολλαπλασιαστής ακρίβειας, σε μια περίοδο όπου η πρόσβαση στη στέγη έχει γίνει δυσβάσταχτη για χιλιάδες νοικοκυριά .
Η οδηγία προβλέπει αυστηρότερους κανόνες ενεργειακής απόδοσης, νέα πιστοποιητικά και αξιολόγηση του «Ολικού Άνθρακα Ζωής» κάθε κτιρίου, από την κατασκευή έως την κατεδάφιση. Στην πράξη, αυτό σημαίνει εκτεταμένες και δαπανηρές παρεμβάσεις σε ένα κτιριακό απόθεμα όπου επτά στις δέκα κατοικίες βρίσκονται στις χαμηλότερες ενεργειακές κατηγορίες. Το ερώτημα που ανακύπτει είναι ποιος θα καλύψει το κόστος, σε μια χώρα όπου οι πολίτες ήδη δαπανούν το 35,5% του εισοδήματός τους για στέγαση — σχεδόν διπλάσιο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο .
Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο περίπλοκη λόγω των χρόνιων παθογενειών της αγοράς ακινήτων. Χιλιάδες κατοικίες παραμένουν κενές ή εγκλωβισμένες σε χαρτοφυλάκια «κόκκινων» δανείων, ενώ τα διατηρητέα συχνά μπλοκάρουν σε γραφειοκρατικές διαδικασίες. Στις πολυκατοικίες, η λήψη αποφάσεων για κοινές εργασίες αποδεικνύεται δύσκολη, καθυστερώντας ακόμη και βασικές παρεμβάσεις συντήρησης.
Την ίδια στιγμή, η αγορά κατασκευών αντιμετωπίζει σοβαρή έλλειψη εργατικού δυναμικού. Μετά από χρόνια κρίσης και αποεπένδυσης, υπολογίζεται ότι λείπουν πάνω από 100.000 εργαζόμενοι, γεγονός που αυξάνει το κόστος εργασιών και επιμηκύνει τους χρόνους υλοποίησης. Σε αυτό το περιβάλλον, η υποχρεωτική ενεργειακή αναβάθμιση χιλιάδων κατοικιών κινδυνεύει να μετατραπεί σε οικονομικό αδιέξοδο για πολλούς ιδιοκτήτες.
Παράλληλα, η στεγαστική πίεση εντείνεται από την άνοδο των τιμών και των ενοικίων, που έχουν ξεπεράσει τα επίπεδα πριν από την κρίση του 2008. Σε πολλές περιοχές, ένα στα τρία νοικοκυριά δαπανά πάνω από το 40% του εισοδήματός του για στέγη, ενώ η έλλειψη προσιτών κατοικιών παραμένει οξύτατη. Η επιβολή νέων υποχρεώσεων χωρίς παράλληλη χρηματοδότηση απειλεί να μετακυλίσει το κόστος στους ενοικιαστές, επιβαρύνοντας ακόμη περισσότερο το ήδη υψηλό κόστος ζωής.
Η συζήτηση για την πράσινη μετάβαση αποκτά έτσι έντονη κοινωνική διάσταση. Καθώς η Ευρώπη θέτει φιλόδοξους στόχους απανθρακοποίησης, χιλιάδες πολίτες αναρωτιούνται αν θα μπορούν στο τέλος να πληρώνουν το ενοίκιο ή να διατηρήσουν το σπίτι τους. Η ανάγκη για ένα ολοκληρωμένο σχέδιο στήριξης — από επιδοτήσεις έως αξιοποίηση δημόσιων ακινήτων — γίνεται πιο επιτακτική από ποτέ.
