Ποιοι Έλληνες εφοπλιστές έβγαλαν δισεκατομμύρια από το ρωσικό πετρέλαιο εν μέσω δυτικών κυρώσεων

Οι ελληνικές ναυτιλιακές εταιρείες αποκόμισαν τουλάχιστον 3,8 δισ. δολάρια από τη μεταφορά ρωσικού πετρελαίου τα τελευταία τρία χρόνια, παρά τις προσπάθειες των χωρών της G7 να περιορίσουν τα έσοδα του Κρεμλίνου από τις εξαγωγές ενέργειας.

Σύμφωνα με ανάλυση των Financial Times, η εταιρεία με τα μεγαλύτερα έσοδα από τη συγκεκριμένη δραστηριότητα ήταν η Dynacom Tankers, που ίδρυσε ο Έλληνας εφοπλιστής Γιώργος Προκοπίου.

Η εταιρεία φέρεται να κατέγραψε έσοδα τουλάχιστον 915 εκατ. δολαρίων από τη μεταφορά ρωσικού αργού πετρελαίου, ποσό που αντιστοιχεί σχεδόν στο ένα τέταρτο των συνολικών εσόδων που αποκόμισαν οι Έλληνες πλοιοκτήτες από τον συγκεκριμένο κλάδο από τον Ιούλιο του 2023 έως σήμερα.

Οι ελληνικές εταιρείες με τα μεγαλύτερα έσοδα

Στη δεύτερη θέση μεταξύ των ελληνικών εταιρειών βρίσκεται η Olympic Shipping and Management του Onassis Group, με εκτιμώμενα έσοδα τουλάχιστον 404 εκατ. δολαρίων.

Ακολουθούν οι ναυτιλιακές Stealth Maritime και Polembros Shipping, με έδρα την Αθήνα, οι οποίες εκτιμάται ότι αποκόμισαν περισσότερα από 200 εκατ. δολάρια η καθεμία από τη μεταφορά ρωσικού πετρελαίου.

Πηγή έντασης μεταξύ Αθήνας και Κιέβου

Η συμμετοχή ελληνικών ναυτιλιακών εταιρειών στη μεταφορά ρωσικού πετρελαίου αποτέλεσε τα τελευταία χρόνια σημείο τριβής μεταξύ της Αθήνας και του Κιέβου.

Το 2023 αρκετές ελληνικές εταιρείες δεξαμενόπλοιων, μεταξύ αυτών και η Dynacom, συμπεριλήφθηκαν από την ουκρανική αρχή κυρώσεων στον κατάλογο των «διεθνών χορηγών του πολέμου».

Ωστόσο, αργότερα αφαιρέθηκαν από τη σχετική λίστα, έπειτα από πιέσεις της ελληνικής κυβέρνησης.

Επιτρέπεται υπό προϋποθέσεις

Η μεταφορά ρωσικού πετρελαίου εξακολουθεί να επιτρέπεται, εφόσον τηρείται το ανώτατο όριο τιμής (price cap) που έχουν επιβάλει οι χώρες της G7.

Ωστόσο, τους τελευταίους μήνες εντείνονται οι πιέσεις τόσο από τις Ηνωμένες Πολιτείες όσο και από την Ευρωπαϊκή Ένωση για αυστηροποίηση του καθεστώτος κυρώσεων, με στόχο να περιοριστούν περαιτέρω τα ενεργειακά έσοδα της Ρωσίας ενόψει πιθανής ειρηνευτικής συμφωνίας με την Ουκρανία.

Εφόσον υιοθετηθούν νέα μέτρα, η δραστηριότητα ελληνικών ναυτιλιακών εταιρειών στη συγκεκριμένη αγορά ενδέχεται να περιοριστεί σημαντικά ή ακόμη και να διακοπεί.

Η πτώση των τιμών του πετρελαίου αλλάζει τα δεδομένα

Οι κυβερνήσεις που προωθούν αυστηρότερες κυρώσεις θεωρούν ότι υπάρχουν πλέον μεγαλύτερα περιθώρια για νέα μέτρα, καθώς οι διεθνείς τιμές του πετρελαίου έχουν κινηθεί πτωτικά τα τελευταία τρία χρόνια και δεν αυξήθηκαν όσο είχε αρχικά εκτιμηθεί ακόμη και κατά τη διάρκεια της πρόσφατης κρίσης με το Ιράν.

Η ανάλυση των Financial Times βασίστηκε σε στοιχεία της εταιρείας τιμολόγησης Argus Media, η οποία από τον Ιούνιο του 2023 καταγράφει το κόστος ναύλωσης στις βασικές διαδρομές μεταφοράς ρωσικού πετρελαίου.

Τα στοιχεία αυτά συνδυάστηκαν με δεδομένα διαχείρισης πλοίων του International Maritime Organization (IMO) και πληροφορίες για τις κινήσεις των δεξαμενόπλοιων από την εταιρεία αναλύσεων Kpler.

Οι υπολογισμοί αφορούν μόνο διαδρομές για τις οποίες υπήρχαν διαθέσιμα στοιχεία τιμολόγησης.

Συγκεκριμένα, καλύπτουν περίπου 389 εκατ. βαρέλια που μεταφέρθηκαν από ελληνικά δεξαμενόπλοια, ενώ επιπλέον 153 εκατ. βαρέλια εξαιρέθηκαν από την ανάλυση λόγω έλλειψης στοιχείων τιμολόγησης.

Οκτώ ελληνικές εταιρείες στις πρώτες 20

Από τις 20 εταιρείες με τα μεγαλύτερα έσοδα από τη μεταφορά ρωσικού πετρελαίου μετά τον Ιούνιο του 2023, οι οκτώ είναι ελληνικές.

Οι υπόλοιπες είναι κυρίως ρωσικές κρατικές εταιρείες, όπως οι Sovcomflot και Rosnefteflot, θυγατρικές ή συνδεδεμένες εταιρείες τους, με μοναδική εξαίρεση τη διαχειρίστρια πλοίων Prominent, με έδρα το Χονγκ Κονγκ.

«Υπάρχουν χρήματα και λίγοι αναλαμβάνουν το ρίσκο»

Οι Έλληνες πλοιοκτήτες θεωρούνται διαχρονικά από τους πλέον πρόθυμους να αναλαμβάνουν εμπορικό ρίσκο.

Η Dynacom συγκαταλέγεται μεταξύ των πλέον δραστήριων εταιρειών στα Στενά του Hormuz μετά την έναρξη της κρίσης στον Κόλπο στις 28 Φεβρουαρίου.

Σύμφωνα με στοιχεία των εταιρειών αναλύσεων Windward και Vortexa, σχεδόν το 15% των εξαγωγών ρωσικού αργού πετρελαίου τον Μάιο μεταφέρθηκε από ελληνικές ναυτιλιακές εταιρείες.

Η αναλύτρια ναυτιλιακών πληροφοριών Michelle Wiese Bockmann σημειώνει χαρακτηριστικά:

«Υπάρχουν σημαντικά κέρδη και ελάχιστοι είναι διατεθειμένοι να αναλάβουν αυτό το έργο».

Παράγοντες της ναυλαγοράς αναφέρουν ότι οι ναυλωτές πληρώνουν 30%-40% υψηλότερους ναύλους για τη μεταφορά ρωσικού πετρελαίου σε σχέση με φορτία προερχόμενα από χώρες που δεν υπόκεινται σε δυτικές κυρώσεις.

Το ανώτατο όριο τιμής και τα κενά εφαρμογής

Το πλαφόν της G7 στην τιμή του ρωσικού πετρελαίου τέθηκε σε ισχύ τον Δεκέμβριο του 2022 με στόχο τον περιορισμό των ρωσικών εσόδων χωρίς να διαταραχθεί η παγκόσμια αγορά ενέργειας.

Σήμερα το ανώτατο όριο διαμορφώνεται στα 44,10 δολάρια ανά βαρέλι.

Οι δυτικές εταιρείες μπορούν να παρέχουν μεταφορικές και άλλες υπηρεσίες μόνο εφόσον το φορτίο έχει αγοραστεί κάτω από αυτό το όριο.

Ωστόσο, σύμφωνα με πρώην αξιωματούχους και νομικούς που ειδικεύονται στις κυρώσεις, η εφαρμογή και ο έλεγχος του μέτρου παρουσιάζουν σημαντικές αδυναμίες.

Οι πλοιοκτήτες οφείλουν να διαθέτουν έγγραφη δήλωση ότι το φορτίο πληροί το όριο τιμής.

Ο δικηγόρος Στέφανος Ρουλάκης, που εκπροσωπεί ελληνικές ναυτιλιακές εταιρείες, επισημαίνει ότι οι πλοιοκτήτες βασίζονται συνήθως στις διαβεβαιώσεις είτε του ναυλωτή είτε του Ρώσου προμηθευτή.

Όπως αναφέρει, οι ναυτιλιακές δεν συμμετέχουν συνήθως στη διαμόρφωση της τιμής αγοράς του φορτίου.
«Θεωρητικά το σύστημα λειτουργεί. Στην πράξη όμως οι αρχές αναμένουν από τους πλοιοκτήτες να αξιολογούν αν η τιμή βρίσκεται κάτω από το πλαφόν και αν στην αλυσίδα συναλλαγής εμπλέκεται πρόσωπο που τελεί υπό κυρώσεις», τονίζει.

Κάποιες εταιρείες αποχώρησαν από τη ρωσική αγορά

Ορισμένες ελληνικές ναυτιλιακές εταιρείες περιόρισαν ή σταμάτησαν τη δραστηριότητά τους στη Ρωσία.

Οι TMS Tankers και Thenamaris μείωσαν σημαντικά τις μεταφορές ρωσικού πετρελαίου στα τέλη του 2023, μετά τις αμερικανικές κυρώσεις σε ναυτιλιακούς φορείς της Τουρκίας και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων για μεταφορά φορτίων που φέρονταν να υπερέβαιναν το επιτρεπόμενο όριο τιμής.

Σύμφωνα με τους υπολογισμούς των Financial Times, η Thenamaris αποκόμισε τουλάχιστον 30 εκατ. δολάρια, ενώ η TMS Tankers περίπου 150 εκατ. δολάρια πριν διακόψει τη συγκεκριμένη δραστηριότητα.

Νομικοί και αναλυτές επισημαίνουν ότι και άλλες ελληνικές εταιρείες αποχώρησαν από τη ρωσική αγορά μετά τις αμερικανικές κυρώσεις κατά των Rosneft και Lukoil τον Οκτώβριο του 2025.

Οι απαντήσεις των εταιρειών

Η Dynacom υποστήριξε ότι όλες οι προσεγγίσεις των πλοίων της σε ρωσικά λιμάνια πραγματοποιήθηκαν «σε πλήρη συμμόρφωση με το ισχύον νομικό πλαίσιο και το καθεστώς κυρώσεων».

Παράλληλα, σημείωσε ότι το σύστημα του πλαφόν συνέβαλε τόσο στη μείωση των ρωσικών εσόδων όσο και στον περιορισμό των πιέσεων στις διεθνείς τιμές ενέργειας.

«Οι λογαριασμοί ηλεκτρικής ενέργειας, το κόστος των καυσίμων και οι πληθωριστικές πιέσεις περιορίστηκαν χάρη και στη συμβολή της ελληνικής ναυτιλίας», ανέφερε η εταιρεία.

Η Olympic Shipping δήλωσε ότι συμμορφώνεται πλήρως με τις κυρώσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης, του Ηνωμένου Βασιλείου και των Ηνωμένων Πολιτειών, χωρίς ωστόσο να σχολιάζει επιμέρους εμπορικές συναλλαγές.

Η Stealth Maritime ανέφερε ότι όλα τα φορτία που μετέφερε ήταν συμβατά με τα ισχύοντα καθεστώτα κυρώσεων και είχαν ελεγχθεί από νομικούς συμβούλους στις ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο.

Η εταιρεία υπενθύμισε επίσης ότι ένα από τα δεξαμενόπλοιά της, το οποίο μετέφερε ρωσική αμμωνία, αποτέλεσε στόχο ύποπτης ουκρανικής επίθεσης το προηγούμενο έτος, γεγονός που προκάλεσε ανησυχία για την ασφάλεια των πληρωμάτων.

Η TMS Tankers δήλωσε ότι δεν σχολιάζει εμπορικά ζητήματα, επισημαίνοντας όμως ότι εφαρμόζει αυστηρά όλες τις διεθνείς κυρώσεις.

Οι Polembros Shipping και Thenamaris δεν απάντησαν σε αίτημα σχολιασμού.

Η ουκρανική κριτική

Η διευθύντρια της ουκρανικής οργάνωσης Razom We Stand, Svitlana Romanko, υποστήριξε ότι τα έσοδα της Ρωσίας από τις εξαγωγές πετρελαίου εξακολουθούν να ανέρχονται σε δισεκατομμύρια δολάρια επειδή οι κυβερνήσεις δεν έχουν κλείσει τα κενά του συστήματος κυρώσεων.

Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά «το ρωσικό πετρέλαιο εξακολουθεί να αποφέρει δισεκατομμύρια στο Κρεμλίνο, επειδή οι κυβερνήσεις απέτυχαν να κλείσουν τα προφανή κενά του συστήματος.

Η ελληνική κυβέρνηση έχει επανειλημμένα επιλέξει να προστατεύσει τα συμφέροντα της ναυτιλιακής βιομηχανίας έναντι αυστηρότερων κυρώσεων και της ειρήνης».