Ο μεγαλύτερος οικονομικός κίνδυνος από τον πόλεμο ΔΕΝ είναι ενεργειακός

Του δικηγόρου Γεωργίου Ι. Μάτσου

Οι σημαντικότερες οικονομικές συνέπειες ενός πολέμου σε συνθήκες οικονομικής παγκοσμιοποίησης είναι η διατάραξη κρίσιμων εφοδιαστικών βιομηχανικών αλυσίδων.

Τέτοιες επιπτώσεις προκάλεσε ήδη ο πόλεμος στην Ουκρανία με τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας. Εκεί όμως η Δύση διατηρούσε τον έλεγχο. Αγαθά κρίσιμα για την παγκόσμια βιομηχανική παραγωγή διατηρούνταν εκτός κυρώσεων: Το ρωσικό φυσικό αέριο τίθεται υπό καθεστώς πλήρους ευρωπαϊκής απαγόρευσης μόλις το φθινόπωρο του 2027. Άλλα αγαθά, όπως τρόφιμα, λιπάσματα, ουράνιο, νικέλιο και άλλα μέταλλα παραμένουν πλήρως ή μερικώς εκτός κυρώσεων.

Στην περίπτωση του Ιράν τα πράγματα διαφέρουν: Το Ιράν έχει επιβάλει αυτό τη διακοπή διέλευσης δια του Στενού του Ορμούζ, δηλαδή της εξόδου του Περσικού Κόλπου, επηρεάζοντας πλήθος κρισίμων εμπορευμάτων.

Αντίθετα με τις κυρώσεις, το άνοιγμα του Ορμούζ δεν εναπόκειται σε πολιτική επιλογή της Δύσης. Για να ανοίξει, πρέπει οι ΗΠΑ να δράσουν στρατιωτικά εντός του Περσικού Κόλπου με ναυτικά και χερσαία μέσα.

Τούτο δεν θα είναι η πρώτη φορά που θα (πρέπει να) συμβεί: Παρόμοια ήταν η κατάσταση το 1988, προς το τέλος του πολέμου Ιράν-Ιράκ, όταν οι ΗΠΑ διεξήγαγαν με αποφασιστικότητα την επιχείρηση Ernest Will για να ανοίξουν το Ορμούζ, που κινδύνευε να κλείσει για τα τάνκερ λόγω ιρανικών επιθέσεων.

Όμως μέχρι σήμερα (9-3-2026) και σε αντίθεσή με το 1988, οι ΗΠΑ δεν δείχνουν ακόμη να έχουν δυνατότητα διεξαγωγής μη αεροπορικών επιχειρήσεων εντός του Περσικού Κόλπου. Το άνοιγμα των στενών του Ορμούζ απαιτεί ισχυρή ναυτική παρουσία εντός του Κόλπου, όπως και χερσαίες δυνάμεις για (έστω, περιορισμένες) επιχειρήσεις στην ιρανική πλευρά του Στενού, όπως συνέβη το 1988.

Η σημερινή προσπάθεια των ΗΠΑ κατατείνει αποκλειστικά στην ανάληψη του χρηματοοικονομικού κόστους επιπλέον ασφαλίστρων διέλευσης από το Ορμούζ, ύψους 20 δις δολαρίων: Ενώ αρχικά είχε ανακοινωθεί και συνοδεία των τάνκερς από αμερικανικά πολεμικά, κατά το Reuters “the ability to do that is unclear”(!).

Μόνη η επιδότηση ασφαλίστρων δύσκολα θα αποδειχθεί επαρκής. Το προφανές, κατά το CNN, “big problem” για το άνοιγμα του Στενού, είναι η αυτονόητη απροθυμία των ναυτικών να διαπλεύσουν το Στενό.

Αν δεν μεταβληθούν λοιπόν τα στρατιωτικά δεδομένα, το Ορμούζ θα παραμείνει κλειστό ενδεχομένως για απροσδιόριστο χρονικό διάστημα.

Ο ασφαλιστικός γίγαντας Lloyd’s επεσήμανε περαιτέρω ότι δεν είναι σαφές, με ποια κριτήρια επιλεξιμότητας θα υπάγονται εμπορικά πλοία στο αμερικανικό πρόγραμμα. Η ανάλυση του Lloyd’s αναπαράγει αμερικανικές δηλώσεις για “πετρέλαιο, βενζίνη, LNG, αεροπορικά καύσιμα και λιπάσματα”. Όμως δεν είναι αυτά τα μόνα εμπορεύματα που περνούν από το Ορμούζ.

Όσο σημαντικά κι αν φαντάζουν τα παραπάνω εμπορεύματα για τη γενική ενεργειακή και διατροφική ασφάλεια του πλανήτη, εντούτοις το πρόβλημα των ορυκτών ενεργειακών προϊόντων ενδέχεται να αμβλυνθεί κατά μεγάλο μέρος με άρση των κυρώσεων κατά της Ρωσίας – όσο κυνική κι αν θα ήταν μια τέτοια κίνηση απέναντι στην Ουκρανία.

Πολύ πιο επείγον και απτό πρόβλημα, όμως, είναι η διατροφή των χωρών του Κόλπου: Πάνω από 70% των τροφίμων τους, εισάγονται δια του Ορμούζ, που έχει κλείσει αμφίδρομα: Πλοία ούτε βγαίνουν, ούτε μπαίνουν στον Κόλπο.

Πρόκειται άλλωστε για χώρες που κατά βάση περιβάλλονται από έρημο και δεν παράγουν επαρκή τρόφιμα.

Η άμεση διακινδύνευση της διατροφής των Αράβων του Κόλπου προστίθεται στη μεγάλη απογοήτευση που έχουν βιώσει μετά την έναρξη του πολέμου. Χρησιμοποιώντας αυτούσια τα λόγια του Marc Lynch: “They can hardly believe U.S. impotence at protecting oil installations and shipping, and the United States’ inability or unwillingness to rapidly refresh their dwindling stocks of interceptors. There is a profound sense that U.S. military bases have become a source of threat rather than security”.

Το παραπάνω απόσπασμα προέρχεται από άρθρο του Lynch με εύγλωττο τίτλο: “The United States Could Lose the Gulf”. Ο Lynch μόνον τυχαίος δεν είναι στο Μεσανατολικό (αυτός π.χ. καθιέρωσε τον όρο “Αραβική Άνοιξη” το 2011).

Περαιτέρω, τεράστιες φαίνονται οι επιπτώσεις από το κλείσιμο του Ορμούζ και στην εκτός του Κόλπου παγκόσμια οικονομία εξαιτίας ενός φαινομενικά ‘ασήμαντου’ και αγνώστου στο ευρύ κοινό χημικού βιομηχανικού υλικού: Του θείου.

Το θείο αποτελεί υποπροϊόν της επεξεργασίας του αργού πετρελαίου. Ιδίως το υδρόθειο καθιστά το αργό ασταθές και αφαιρείται πριν από οποιαδήποτε μεταφορά. Οι πλείστες θειικές ενώσεις αφαιρούνται αργότερα, στην τελική διύλιση στα κράτη-καταναλωτές. Όμως στη διαδικασία εξόρυξης παράγεται πολύ περισσότερο θείο λόγω των δυσανάλογα μεγάλων ποσοτήτων επεξεργαζόμενου αργού.

Το θείο χρησιμοποιείται κυρίως ως θειικό οξύ σε βασικές βιομηχανικές εφαρμογές. Καταρχάς στην παραγωγή λιπασμάτων. Στην παραγωγή ημιαγωγών. Στην επεξεργασία σημαντικότατων ορυκτών όπως το νικέλιο, ο χαλκός, το λίθιο και το κοβάλτιο.

Από τα δύο τελευταία μέταλλα κατασκευάζονται οι μπαταρίες. Ο χαλκός είναι το βασικό μέταλλο κατασκευής ηλεκτρικών καλωδίων.

Τέλος, οι μπαταρίες λιθίου-θείου θεωρούνται η πιο υποσχόμενη επόμενη γενιά μπαταριών.

Στις πετρελαιοπαραγωγές χώρες του Κόλπου παράγεται το 50% του εξαγόμενου θείου διεθνώς. Διέρχεται και αυτό από το Ορμούζ.

Τα εκτός Κόλπου επίπεδα αποθεμάτων θείου ήταν στην έναρξη του πολέμου χαμηλά, λόγω συγκυριακά υψηλών τιμών. Συνεπώς, οι πληττόμενοι βιομηχανικοί κλάδοι θα επηρεαστούν άμεσα.

Το κλείσιμο του Ορμούζ απειλεί συνεπώς δια του θείου ζωτικούς τομείς της παγκόσμιας βιομηχανίας. Τρόφιμα, κινητά, υπολογιστές, λάπτοπ, αυτοκίνητα, drones, κάθε άλλο προϊόν με μπαταρία, data centers και φυσικά την τεχνητή νοημοσύνη.

Δικαιολογημένα συνεπώς το Bloomberg προτρέπει σε κατεπείγον άνοιγμα του Στενού. Μόνο του το ‘ταπεινό’ θείο ενδέχεται να προκαλέσει διαταραχές υπερβαίνουσες κάθε αρχικό υπολογισμό, εάν το κλείσιμο παραταθεί επί μακρόν.

Το ερώτημα είναι, εάν θα δράσουν εντέλει οι ΗΠΑ όπως το 1988.

Οι θριαμβευτικές ανακοινώσεις για την καταστροφή επίγειων στόχων στο Ιράν δεν μπορούν να αποκρύψουν τα στρατιωτικά προβλήματα των ΗΠΑ από τους πραγματικούς ειδικούς:

Ο στρατηγός Πετρέους επισημαίνει τους κινδύνους της αμερικανικής υστέρησης στη μαζική παραγωγή drones.

Δημοσκόπηση του Foreign Policy μεταξύ (Αμερικανών) ειδικών δείχνει πρωτοφανές ιστορικά ποσοστό 89% αποδοκιμασίας της αμερικανικής επίθεσης.

Όντας μέρος της Δύσης και σύμμαχος ΗΠΑ και Ισραήλ, η Ελλάδα (πρέπει να) εύχεται, η δυτική υπερδύναμη να λύσει τα προβλήματα που επεδίωκε αρχικώς να λύσει με την επίθεση, όπως και τα επιπλέον προβλήματα που της προκάλεσε η επίθεση.

Επειδή όμως “εθνικόν το αληθές”, επιβάλλεται να γνωρίζουμε τι λένε οι αξιόπιστες δυτικές πηγές για το τι πραγματικά συμβαίνει.