Η άμυνα του οφειλέτη μετά τις πρόσφατες τροποποιήσεις του ΚΠολΔ
Το ένδικο βοήθημα της ανακοπής αποτελεί το κεντρικό μέσο άμυνας του οφειλέτη σε δύο διακριτά στάδια, τόσο πριν, όσο και κατά την επίσπευση της αναγκαστικής εκτέλεσης από τον δανειστή. Στο στάδιο του τίτλου, η ανακοπή του ά. 632 ΚΠολΔ στρέφεται ειδικά κατά της διαταγής πληρωμής, η οποία εκδίδεται με ταχεία και αυστηρά τυπική διαδικασία, χωρίς προηγούμενη ακρόαση του οφειλέτη, και αποτελεί εκτελεστό τίτλο. Στο στάδιο που ο δανειστής επισπεύδει την αναγκαστική εκτέλεση, η ανακοπή του ά. 933 ΚΠολΔ είναι το γενικό ένδικο βοήθημα μέσω του οποίου ο οφειλέτης μπορεί να προσβάλει τις πράξεις της εκτελεστικής διαδικασίας. Με τις πρόσφατες νομοθετικές μεταβολές επήλθαν σημαντικές αλλαγές στη σχέση μεταξύ των δύο αυτών ενδίκων βοηθημάτων.
Η ανακοπή του άρθρου 632 και οι λόγοι αυτής
Η ανακοπή κατ’ άρθρο 632 ΚΠολΔ ασκείται εντός δεκαπέντε εργασίμων ημερών από την επίδοση της διαταγής, ή εντός τριάντα εργασίμων ημερών όταν ο οφειλέτης έχει τη διαμονή ή την έδρα του στο εξωτερικό. Αν παρέλθει άπρακτη η προθεσμία μετά την πρώτη επίδοση, ο οφειλέτης μπορεί πλέον να ασκήσει ανακοπή ακόμη και πριν από τη δεύτερη επίδοση, ενώ συνιστάται και η ταυτόχρονη αίτηση αναστολής της εκτέλεσης. Δεδομένου ότι η ανακοπή ασκείται όπως η αγωγή, το δικόγραφο πρέπει να περιέχει τους λόγους με σαφή και ορισμένο τρόπο.
Ως προς τους λόγους της ανακοπής, ο οφειλέτης μπορεί κατ’ αρχήν να προβάλει ισχυρισμούς που πλήττουν τις δικονομικές προϋποθέσεις που αφορούν τη διαδικασία από την αίτηση για την έκδοση της διαταγής πληρωμής μέχρι και την έκδοση του απογράφου, όπως η αοριστία της αίτησης, η μη απόδειξη της απαίτησης εγγράφως ή η έλλειψη νόμιμου κύρους του εγγράφου, η έλλειψη του βέβαιου ή εκκαθαρισμένου της απαίτησης, ιδίως όταν αυτή εξαρτάται από αίρεση, προθεσμία, όρο ή αντιπαροχή κατά το ά. 624 ΚΠολΔ, οι λόγοι ακυρότητας όταν λείπουν τα κατά νόμο στοιχεία της διαταγής κατά τα άρθρα 626 επ. και 630 ΚΠολΔ, καθώς και η καθ’ ύλην και κατά τόπο αναρμοδιότητα του δικαστηρίου.
Επιπλέον, ο οφειλέτης μπορεί να στραφεί κατά της ίδιας της απαίτησης, αμφισβητώντας την ύπαρξη ή την εξέλιξή της ή επικαλούμενος την απόσβεσή της. Στην περίπτωση αυτή, ο οφειλέτης θα πρέπει είτε να προβεί σε άρνηση των γενεσιουργών λόγων της οφειλής, είτε, δεχόμενος την ύπαρξή της, να προβάλει ενστάσεις κατά αυτής, ενώ σημειωτέον ότι οψιγενείς ισχυρισμοί κατά της απαίτησης δεν προβάλλονται παραδεκτά. Αυτοτελή λόγο συνιστά η μη νόμιμη επίδοση της διαταγής εντός προθεσμίας δύο μηνών από την έκδοσή της κατά το ά. 630Α ΚΠολΔ, ενώ ο ανακόπτων μπορεί να ασκήσει και πρόσθετους λόγους.
Η ανακοπή του άρθρου 933 και οι λόγοι κατά της εκτέλεσης
Με την ανακοπή του ά. 933 ΚΠολΔ προσβάλλονται οι πράξεις της αναγκαστικής εκτέλεσης, την ακύρωση των οποίων αιτείται ο οφειλέτης με τους προβαλλόμενους εν αυτή λόγους, ενώ η κήρυξη της ακυρότητας μιας πράξης επιφέρει και την ακυρότητα τυχόν επόμενων (όχι αυτομάτως, πρέπει να προσβληθούν αυτοτελώς) στην αλληλουχία των πράξεων της αναγκαστικής εκτέλεσης. Από δικονομική άποψη, οι λόγοι άλλοτε συνιστούν αρνήσεις, όταν αμφισβητούν τη συνδρομή προϋποθέσεων της εκτέλεσης χωρίς ίδια βάση, και άλλοτε ενστάσεις, τόσο γνήσιες όσο και καταχρηστικές, διάκριση η οποία έχει σημασία για το βάρος απόδειξης, το οποίο στις αρνήσεις φέρει ο καθ’ ου η ανακοπή – επισπεύδων και στις ενστάσεις ο ανακόπτων.
Σύμφωνα με το ά. 933 §1 ΚπολΔ, η ανακοπή μπορεί να περιέχει μόνο λόγους που αφορούν την εγκυρότητα του εκτελεστού τίτλου, τη διαδικασία της αναγκαστικής εκτέλεσης και την απαίτηση. Ως προς τους λόγους που αφορούν την εγκυρότητα του εκτελεστού τίτλου, μπορούν να συνίστανται τόσο σε τυπικά ελαττώματα, όπως η μη περιαφή με τον εκτελεστήριο τύπο ή η παύση ισχύος της διαταγής πληρωμής κατά το ά. 630Α ΚΠολΔ, όσο και σε ουσιαστικά, όπως η έλλειψη ενεργητικής ή παθητικής νομιμοποίησης. Εν συνεχεία, οι λόγοι που αφορούν τη διαδικασία της αναγκαστικής εκτέλεσης περιλαμβάνουν τις πλημμέλειες των πράξεων από την επιταγή προς πληρωμή του ά. 924 ΚΠολΔ έως την τελευταία πράξη, που κατά το ά. 934 παρ. 2 ΚΠολΔ είναι η σύνταξη της έκθεσης πλειστηριασμού και κατακύρωσης. Ακόμη, οι λόγοι που αφορούν την απαίτηση αφορούν σε ενστάσεις που ανάγονται στη γέννηση, την άσκηση ή την απόσβεση της οφειλής, όπως η παραγραφή, η εξόφληση και ο συμψηφισμός.
Ιδιαίτερη θέση κατέχει ο λόγος της καταχρηστικής άσκησης της εκτέλεσης, ένσταση για την παραδεκτή προβολή της οποίας απαιτείται με ποινή απαραδέκτου η παράθεση των πραγματικών περιστατικών που δύνανται να θεμελιώσουν τον κανόνα δικαίου που περιέχεται στη διάταξη του ά. 281 ΑΚ. Η καταχρηστικότητα εκδηλώνεται είτε ως δυσαναλογία μέσου και σκοπού, με ακατάλληλα, μη αναγκαία ή δυσανάλογα μέσα, ενώ υποστηρίζεται (κρατούσα άποψη) σε θεωρία και νομολογία ότι και η ίδια η επίσπευση της αναγκαστικής εκτέλεσης μπορεί υπό προϋποθέσεις να αντιβαίνει τα χρηστά ήθη και την καλή πίστη.
Η ανατροπή στη σχέση των δύο ανακοπών
Υπό το προηγούμενο καθεστώς, οι λόγοι της ανακοπής του ά. 632 μπορούσαν σε ορισμένο βαθμό να προβληθούν και αργότερα, με την ανακοπή του ά. 933, ενώ η παρ. 6 του ά. 632 επέτρεπε τη σώρευση των δύο ανακοπών σε ένα δικόγραφο. Μετά τη νέα παρ. 4 του ά. 933 και την κατάργηση της παρ. 6 του ά. 632, η ανακοπή του ά. 933 συρρικνώνεται στα ελαττώματα της διαδικασίας της αναγκαστικής εκτέλεσης και το βάρος της άμυνας μετατοπίζεται αποφασιστικά στην έγκαιρη άσκηση της ανακοπής του ά. 632.
Ειδικότερα, με τη νέα ρύθμιση της παρ. 4 του ά. 933 ΚΠολΔ που εισήγαγε ο ν. 5221/2025, οι λόγοι που βάλλουν κατά του κύρους της διαταγής πληρωμής, καθώς και αντιρρήσεις που αφορούν την απαίτηση, δεν μπορούν πλέον να προβληθούν κατά τη διαδικασία της εκτέλεσης που ακολουθεί, εκτός αν είναι οψιγενείς και δεν μπορούν πλέον να προβληθούν με ανακοπή κατά της διαταγής, ή στηρίζονται σε αυτοτελές δικαίωμα που μπορεί να ασκηθεί και με κύρια αγωγή.
Οι λόγοι αυτοί πρέπει πλέον να προταθούν εντός της προθεσμίας της ανακοπής του ά. 632, καθώς δεν επιβιώνουν στο στάδιο της εκτέλεσης. Συνεπώς, η αδράνεια στο στάδιο πριν την έναρξη της εκτέλεσης καθίσταται ακόμα πιο κρίσιμη, αφού μετά την πάροδο της προθεσμίας η διαταγή παράγει δεδικασμένο ως προς την απαίτηση. Αντίθετα, η ανακοπή του ά. 933 διατηρεί τη σημασία της για τα αυτοτελή ελαττώματα της ίδιας της εκτελεστικής διαδικασίας, καθώς και για τους οψιγενείς λόγους και όσους στηρίζονται σε αυτοτελές αγώγιμο δικαίωμα με κύρια αγωγή.
Η νέα πλατφόρμα επαναπροσδιορισμού
Για την εισαγωγή των ανακοπών προς συζήτηση απαιτείται επί ποινή απαραδέκτου αίτηση επαναπροσδιορισμού από τον ανακόπτοντα, ενώ τέθηκε ήδη, από 1η Σεπτεμβρίου, σε λειτουργία η Πλατφόρμα Ανακοπών του ΟΣΔΔΥ-ΠΠ, μέσω της οποίας οι δικηγόροι υποβάλλουν ηλεκτρονικά αιτήσεις επαναπροσδιορισμού για εκκρεμείς ανακοπές κατά της αναγκαστικής εκτέλεσης και κατά διαταγών πληρωμής, με την υποβολή να γίνεται σε τέσσερις διαδοχικές μηνιαίες περιόδους ανάλογα με την ήδη προσδιορισμένη δικάσιμο. Η διαδικασία αφορά ανακοπές των οποίων η δικάσιμος έχει οριστεί από τις 17 Σεπτεμβρίου 2027 και εφεξής. Η είσοδος στην πλατφόρμα πραγματοποιείται με τους κωδικούς της Ολομέλειας των Δικηγορικών Συλλόγων και ο δικηγόρος, μέσα από την οθόνη «Οι Ανακοπές μου», εντοπίζει τις διαθέσιμες παλαιές υποθέσεις και δημιουργεί νέα αίτηση επαναπροσδιορισμού, επιλέγοντας τη Γραμματεία του δικαστηρίου και συνδέοντας την αίτηση με εκτελεστό τίτλο ή πίνακα κατάταξης. Με την ολοκλήρωση της διαδικασίας δημιουργείται νέο δικόγραφο με ξεχωριστό ΓΑΚ/ΕΑΚ.
