Σχέδια για δελτίο καυσίμων στην Ευρώπη: Το παρασκήνιο μιας κρίσης που πλησιάζει

Τρία επίπεδα παρεμβάσεων, ψηφιακή πλατφόρμα ελέγχου κατανάλωσης και εθνικά σχέδια έκτακτης ανάγκης βρίσκονται ήδη στο τραπέζι των Βρυξελλών

Η πιθανότητα επιβολής δελτίου καυσίμων στην Ευρώπη δεν αποτελεί πλέον θεωρητικό σενάριο. Στις Βρυξέλλες και στα κυβερνητικά επιτελεία των κρατών-μελών, οι συσκέψεις για τη διαχείριση μιας ενδεχόμενης έλλειψης έχουν ενταθεί, με τις συζητήσεις να επικεντρώνονται στην προτεραιοποίηση κλάδων, στους περιορισμούς κατανάλωσης και στη χρήση ψηφιακών εργαλείων για τον έλεγχο της ζήτησης. Στελέχη που συμμετέχουν στις διαβουλεύσεις περιγράφουν ένα περιβάλλον αυξημένης ανησυχίας, όπου τα σχέδια έκτακτης ανάγκης έχουν ήδη λάβει συγκεκριμένη τεχνική μορφή.

Στο επίκεντρο βρίσκεται η ιδέα ενός ψηφιακού δελτίου καυσίμων, το οποίο θα επιβάλλει ανώτατα όρια ανά όχημα και επαγγελματική δραστηριότητα. Το σύστημα που εξετάζεται προβλέπει συνεχή παρακολούθηση της κατανάλωσης, διασύνδεση με πρατήρια και συστήματα πληρωμών, καθώς και διαφοροποίηση των ποσοτήτων ανάλογα με τον ρόλο κάθε κλάδου στην οικονομία. Μεταφορές τροφίμων, υγεία, ενέργεια και κρίσιμες υποδομές βρίσκονται στην κορυφή της λίστας προτεραιοτήτων, ενώ η ιδιωτική χρήση θεωρείται η πρώτη που θα περιοριστεί.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει επεξεργαστεί τρία επίπεδα παρέμβασης. Το πρώτο αφορά ήπιες δράσεις εξοικονόμησης, όπως μείωση ταχύτητας, τηλεργασία και εθελοντικούς περιορισμούς. Το δεύτερο περιλαμβάνει διοικητικά μέτρα, ποσοστώσεις και έλεγχο της διανομής. Το τρίτο, πιο αυστηρό στάδιο, προβλέπει πλήρες δελτίο καυσίμων με καθορισμένες ποσότητες ανά πολίτη και επιχείρηση. Τα σχέδια αυτά έχουν ήδη προσαρμοστεί στις δυνατότητες αποθεμάτων και διύλισης κάθε χώρας.

Παράλληλα, αρκετά κράτη-μέλη έχουν προχωρήσει σε επικαιροποίηση των δικών τους εθνικών σχεδίων. Χώρες της Κεντρικής Ευρώπης αξιοποιούν μηχανισμούς που είχαν ενεργοποιηθεί σε παλαιότερες κρίσεις, ενώ στη Νότια Ευρώπη τα σχέδια είναι πιο πρόσφατα, επηρεασμένα από την ενεργειακή κρίση του 2022. Στην Ελλάδα, κυβερνητικές πηγές επιβεβαιώνουν ότι υπάρχουν σενάρια που περιλαμβάνουν τόσο περιορισμούς κατανάλωσης όσο και μέτρα στήριξης κρίσιμων κλάδων.

Η αβεβαιότητα γύρω από τη διάρκεια και την ένταση της κρίσης αποτελεί τον βασικό παράγοντα που καθορίζει τις αποφάσεις. Οι επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές και οι αναταράξεις στις θαλάσσιες μεταφορές έχουν μεταβάλει τον τρόπο με τον οποίο αξιολογούνται οι κίνδυνοι, με αποτέλεσμα τα σενάρια να αναθεωρούνται σχεδόν καθημερινά. Η πολιτική διάσταση παραμένει το μεγαλύτερο εμπόδιο, καθώς καμία κυβέρνηση δεν επιθυμεί να είναι η πρώτη που θα επιβάλει δελτίο καυσίμων.

Παρά τις δυσκολίες, οι τεχνικές λύσεις βρίσκονται ήδη έτοιμες προς ενεργοποίηση. Το ζητούμενο πλέον είναι ο συντονισμός σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ώστε να αποφευχθούν ασύμμετρες αποφάσεις που θα μπορούσαν να επιδεινώσουν την κατάσταση. Οι συζητήσεις συνεχίζονται σε κλειστές αίθουσες, με στόχο την προετοιμασία ενός πλαισίου που θα μπορεί να εφαρμοστεί άμεσα, εφόσον οι εξελίξεις το απαιτήσουν.