Τουρκία: Σκάνδαλο 54 δισ. δολαρίων απειλεί τον Ερντογάν
Σε μείζονα πολιτική και οικονομική κρίση εξελίσσεται η υπόθεση χειραγώγησης επενδυτικών κεφαλαίων στην Τουρκία, με περίπου 450.000 επενδυτές να έχουν πληγεί. Ο Ερντογάν ζητά επέκταση των διώξεων και επιτάχυνση των αποζημιώσεων, ενώ το κυβερνών κόμμα εμφανίζει απώλειες έως και τεσσάρων ποσοστιαίων μονάδων.
Σοβαρούς πολιτικούς και οικονομικούς κραδασμούς προκαλεί στην Τουρκία το μεγάλο σκάνδαλο των επενδυτικών κεφαλαίων, το οποίο απειλεί να πλήξει την εκλογική επιρροή του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και του κυβερνώντος Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP). Σύμφωνα με δημοσίευμα του Bloomberg, ο Τούρκος πρόεδρος πιέζει τις αρμόδιες αρχές να διευρύνουν τις διώξεις σε βάρος προσώπων που εμπλέκονται στην υπόθεση, ζητώντας παράλληλα να επιταχυνθούν οι αποζημιώσεις εκατοντάδων χιλιάδων επενδυτών. Το σκάνδαλο αφορά περίπου 450.000 ανθρώπους και έχει ήδη οδηγήσει σε συλλήψεις υψηλόβαθμων στελεχών του πολιτικού και χρηματοπιστωτικού συστήματος.
Η δικαστική έρευνα έχει προκαλέσει αναταράξεις στους ανώτατους διοικητικούς μηχανισμούς της χώρας. Μεταξύ των προσώπων που έχουν προφυλακιστεί περιλαμβάνονται αντιπρόεδρος του AKP, ο διευθύνων σύμβουλος του χρηματιστηρίου της Κωνσταντινούπολης, ο πρώην επικεφαλής της Takasbank, καθώς και αντιπρόεδρος της τραπεζικής εποπτικής αρχής. Παράλληλα, ο επικεφαλής της τελευταίας υπέβαλε την παραίτησή του. Συνολικά, σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται το Bloomberg, 136 άτομα έχουν προφυλακιστεί στο πλαίσιο της έρευνας, ενώ εντείνονται τα ερωτήματα για τις ευθύνες των εποπτικών μηχανισμών που δεν απέτρεψαν την εκδήλωση του σκανδάλου.
Οι οικονομικές επιπτώσεις είναι ήδη ιδιαίτερα σοβαρές. Το ενεργητικό του τουρκικού κλάδου διαχείρισης επενδυτικών κεφαλαίων υποχώρησε κατά 17%, δηλαδή περίπου 54 δισ. δολάρια, στο δίμηνο έως τον Οκτώβριο. Παράλληλα, ο βασικός δείκτης Borsa Istanbul 100 έχει χάσει σχεδόν το ένα πέμπτο της αξίας του από τα τέλη Αυγούστου, καταγράφοντας μία από τις χειρότερες επιδόσεις διεθνώς. Η κρίση έχει πλήξει την εμπιστοσύνη των επενδυτών και έχει δημιουργήσει πρόσθετες πιέσεις στην τουρκική κεφαλαιαγορά, καθώς η υπόθεση αποκαλύπτει πιθανές αδυναμίες στους μηχανισμούς εποπτείας και ελέγχου.
Το πολιτικό κόστος για τον Ερντογάν αποτυπώνεται και στις δημοσκοπήσεις. Σύμφωνα με έρευνες των εταιρειών Optimar, SONAR, MetroPOLL και GENAR, το κυβερνών AKP εμφανίζει απώλειες που σε ορισμένες μετρήσεις φτάνουν τις δύο έως τέσσερις ποσοστιαίες μονάδες. Ο επικεφαλής της Optimar, Χιλμί Ντασντεμίρ, εκτίμησε ότι το κόμμα έχει χάσει τρεις έως τέσσερις μονάδες από την έναρξη της κρίσης, επισημαίνοντας ότι η λήψη αποφασιστικών μέτρων σε βάρος των υπευθύνων θα μπορούσε να περιορίσει τις πολιτικές απώλειες. Από την πλευρά του, ο επικεφαλής της SONAR, Χακάν Μπαϊρακτσί, υποστήριξε ότι η εμπλοκή προσώπων με στενούς δεσμούς με το κυβερνών κόμμα έχει προκαλέσει αρνητικές εντυπώσεις στους ψηφοφόρους.
Η υπόθεση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία ενόψει των εκλογών του 2028, καθώς ο Ερντογάν επιδιώκει να διατηρήσει την πολιτική του επιρροή σε ένα ιδιαίτερα δύσκολο οικονομικό περιβάλλον. Ο ετήσιος πληθωρισμός στην Τουρκία παραμένει κοντά στο 30%, το κόστος δανεισμού εξακολουθεί να επιβαρύνει νοικοκυριά και επιχειρήσεις, ενώ οι αυξήσεις στις τιμές της ενέργειας και των τροφίμων περιορίζουν την αγοραστική δύναμη. Την ίδια στιγμή, η καταναλωτική εμπιστοσύνη υποχώρησε αισθητά τον Οκτώβριο, προσθέτοντας έναν ακόμη παράγοντα δυσαρέσκειας για την κυβέρνηση.
Σύμφωνα με τους Τούρκους εισαγγελείς, στο επίκεντρο του σκανδάλου βρίσκεται ένας οργανωμένος μηχανισμός χειραγώγησης της χρηματιστηριακής αγοράς. Επενδυτικά κεφάλαια φέρονται να αγόραζαν μετοχές εταιρειών, συχνά περιορισμένης αναγνωρισιμότητας, συμβάλλοντας στη συνέχεια στην τεχνητή εκτόξευση της χρηματιστηριακής τους αξίας σε πολλαπλάσια επίπεδα. Ο υπουργός Δικαιοσύνης, Ακίν Γκιουρλέκ, έχει κάνει λόγο για οργανωμένο εγκληματικό δίκτυο που είχε διεισδύσει σε υψηλά επίπεδα του χρηματοπιστωτικού συστήματος. Παράλληλα, έχει αναφέρει ότι οι έρευνες αφορούν εκατοντάδες υπόπτους και ότι οι αρχές επιδιώκουν να εντοπίσουν όλες τις διασυνδέσεις του κυκλώματος.
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει και η προσπάθεια αποκατάστασης των ζημιών των επενδυτών, καθώς ο Ερντογάν έχει ζητήσει να επιταχυνθούν οι διαδικασίες επιστροφής των χρημάτων. Η κυβέρνηση επιχειρεί να απομακρύνει από θέσεις ευθύνης πρόσωπα που συνδέονται με την υπόθεση, ακόμη και πρώην στενούς συνεργάτες του Τούρκου προέδρου. Ωστόσο, όπως επισημαίνουν εκπρόσωποι εταιρειών δημοσκοπήσεων που επικαλείται το Bloomberg, οι μέχρι τώρα κινήσεις δεν έχουν καταφέρει να αποκαταστήσουν πλήρως την εμπιστοσύνη της κοινής γνώμης, ενώ η εμπλοκή προσώπων που συνδέονται με το AKP εξακολουθεί να προκαλεί αντιδράσεις στη βάση του κυβερνώντος κόμματος.