Συντάξεις: Πάνω από 25% οι ασφαλιστικές εισφορές στην Ελλάδα – Τι αποκαλύπτει η έκθεση του ΟΟΣΑ
Υψηλές υποχρεωτικές εισφορές, περιορισμένη συμπληρωματική αποταμίευση και αυξημένος κίνδυνος χαμηλών συντάξεων για τους ελεύθερους επαγγελματίες. Η έκθεση «OECD Pensions Outlook 2026» αναδεικνύει τις αδυναμίες του ελληνικού συνταξιοδοτικού συστήματος και τη μεγάλη απόσταση από τις υπόλοιπες ανεπτυγμένες οικονομίες.
Σημαντικές ανισορροπίες στο ελληνικό συνταξιοδοτικό σύστημα αναδεικνύει η νέα έκθεση του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ), με τίτλο «OECD Pensions Outlook 2026 – Are We Saving Enough for Retirement?». Σύμφωνα με τα στοιχεία, οι Έλληνες μισθωτοί επιβαρύνονται με ιδιαίτερα υψηλές υποχρεωτικές ασφαλιστικές εισφορές, χωρίς να υπάρχει αντίστοιχα ανεπτυγμένη συμμετοχή σε προαιρετικά συνταξιοδοτικά προγράμματα που θα μπορούσαν να εξασφαλίσουν πρόσθετο εισόδημα κατά τη συνταξιοδότηση.
Ειδικότερα, το 2024 η μέση αποτελεσματική εισφορά στα υποχρεωτικά ή σχεδόν υποχρεωτικά συνταξιοδοτικά συστήματα των χωρών του ΟΟΣΑ για τους μισθωτούς του ιδιωτικού τομέα με μέσες αποδοχές διαμορφώθηκε στο 18,8%. Στην Ελλάδα, το αντίστοιχο ποσοστό ξεπερνούσε το 25%, κατατάσσοντας τη χώρα μεταξύ εκείνων με τις υψηλότερες ασφαλιστικές επιβαρύνσεις. Την ίδια στιγμή, η συμμετοχή των εργαζομένων σε συμπληρωματικά συνταξιοδοτικά σχήματα παραμένει εξαιρετικά περιορισμένη, καθώς λιγότερο από το 10% του πληθυσμού εργάσιμης ηλικίας διαθέτει τέτοια κάλυψη.
Η απόσταση από άλλες ανεπτυγμένες οικονομίες είναι σημαντική. Σε χώρες όπως το Βέλγιο, η Γερμανία, η Ιρλανδία και η Ιαπωνία, η συμμετοχή σε προαιρετικά συνταξιοδοτικά προγράμματα φτάνει ή ξεπερνά το 50%-60%. Στην Ελλάδα, αντίθετα, η μεγάλη πλειονότητα των εργαζομένων δεν δημιουργεί ένα δεύτερο συνταξιοδοτικό αποθεματικό μέσω Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης (ΤΕΑ) ή άλλων προαιρετικών σχημάτων, με αποτέλεσμα να εξαρτάται σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό από την υποχρεωτική δημόσια ασφάλιση.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η κατάσταση των ελεύθερων επαγγελματιών και των αυτοαπασχολουμένων. Η δυνατότητα επιλογής ασφαλιστικής κατηγορίας τούς επιτρέπει να περιορίζουν τις τρέχουσες οικονομικές επιβαρύνσεις, ωστόσο οι χαμηλότερες εισφορές συνεπάγονται και μικρότερα μελλοντικά συνταξιοδοτικά δικαιώματα. Ο ΟΟΣΑ επισημαίνει ότι η επιλογή χαμηλών ασφαλιστικών κατηγοριών μπορεί να οδηγήσει σε αισθητά χαμηλότερες συντάξεις, ιδιαίτερα για όσους δεν διαθέτουν πρόσθετες αποταμιεύσεις ή άλλες πηγές εισοδήματος.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του Οργανισμού, οι αυτοαπασχολούμενοι σε χώρες όπου καταγράφεται συνταξιοδοτικό κενό χρειάζονται μεγαλύτερη πρόσθετη αποταμίευση σε σχέση με τους μισθωτούς. Ειδικότερα, ένας άνδρας αυτοαπασχολούμενος με μέσες αποδοχές θα χρειαζόταν πρόσθετη αποταμίευση ίση με το 13,1% του εισοδήματός του, προκειμένου να καλύψει τον στόχο αναπλήρωσης εισοδήματος, έναντι 9,7% για έναν αντίστοιχο μισθωτό. Τα ποσοστά αυτά αφορούν τις χώρες στις οποίες εντοπίζεται συνταξιοδοτικό κενό και δεν αποτελούν αποκλειστικά ελληνική εκτίμηση.
Διαφορετική είναι η εικόνα στη θεωρητική προσομοίωση για τους μισθωτούς στην Ελλάδα. Ένας εργαζόμενος με μέσες αποδοχές και πλήρη, αδιάλειπτο ασφαλιστικό βίο εμφανίζει μηδενικό συνταξιοδοτικό κενό σε σχέση με τον στόχο αναπλήρωσης του 70% του εισοδήματός του. Ωστόσο, πρόκειται για μοντέλο υπολογισμού που βασίζεται σε συγκεκριμένες παραδοχές και δεν αποτυπώνει απαραίτητα τις πραγματικές συνθήκες όλων των εργαζομένων, ιδιαίτερα όσων έχουν αντιμετωπίσει περιόδους ανεργίας, χαμηλές αποδοχές ή διακοπές στην ασφαλιστική τους πορεία.
Την ίδια στιγμή, τα κεφαλαιοποιητικά συνταξιοδοτικά σχήματα στην Ελλάδα παρουσιάζουν ανάπτυξη. Το ενεργητικό των σχετικών ταμείων, στα οποία περιλαμβάνονται τα Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης και το ΤΕΚΑ, αυξήθηκε κατά 20% το 2025, φτάνοντας τα 3,2 δισ. ευρώ. Ωστόσο, το ποσό αντιστοιχεί μόλις στο 1,3% του ελληνικού ΑΕΠ, όταν ο μέσος όρος των συνταξιοδοτικών περιουσιακών στοιχείων στις χώρες του ΟΟΣΑ διαμορφώνεται στο 105,6% του ΑΕΠ.
Όσον αφορά τη σύνθεση των ελληνικών συνταξιοδοτικών κεφαλαίων, το 36,2% ήταν τοποθετημένο σε ομόλογα και έντοκα γραμμάτια, το 17,4% σε καταθέσεις και ρευστά διαθέσιμα και το 15,3% σε μετοχές. Τα στοιχεία αποτυπώνουν το μέγεθος των κεφαλαίων που έχουν συγκεντρωθεί μέσω των κεφαλαιοποιητικών συστημάτων, αλλά και τη σημαντική απόσταση που εξακολουθεί να χωρίζει την Ελλάδα από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ στον συγκεκριμένο τομέα.
