Οι ελληνικές τράπεζες σε κόκκινο συναγερμό: Ο γεωπολιτικός κίνδυνος, το πετρέλαιο και τα stress tests που έρχονται

Το διεθνές περιβάλλον βρίσκεται σε μια από τις πιο ασταθείς φάσεις των τελευταίων ετών, με τον γεωπολιτικό κίνδυνο να αναδεικνύεται στον σημαντικότερο παράγοντα αβεβαιότητας για τις οικονομίες και τα χρηματοπιστωτικά συστήματα. Η προειδοποίηση του διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος Γιάννη Στουρνάρα ότι «δεν ξέρεις τι σου ξημερώνει αύριο» αποδεικνύεται σήμερα πιο επίκαιρη από ποτέ, καθώς η νέα πολεμική εστία στη Μέση Ανατολή δημιουργεί ένα περιβάλλον έντονης ανασφάλειας.

Η τραπεζική ανησυχία και η ανάγκη ψυχραιμίας

Από το πρωί του Σαββάτου, τα τραπεζικά επιτελεία παρακολουθούν σε πραγματικό χρόνο τις εξελίξεις στο Ιράν. Στελέχη του κλάδου επισημαίνουν ότι οι επόμενες ημέρες είναι κρίσιμες, καθώς η αντίδραση της Τεχεράνης παραμένει απρόβλεπτη. Η ελληνική οικονομία είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένη σε δύο τομείς που επηρεάζονται άμεσα από γεωπολιτικές κρίσεις: τουρισμό και ναυτιλία.

Παράλληλα, οι τράπεζες έχουν αναπτύξει σημαντική παρουσία στη Μέση Ανατολή:

• Η Εθνική Τράπεζα ανοίγει θυγατρική στο Ριάντ και συμμετέχει σε μεγάλα έργα της περιοχής.
• Η Eurobank βρίσκεται στο τελικό στάδιο για γραφεία σε Αμπού Ντάμπι και Ισραήλ.
• Η Alpha Bank επιχειρεί άνοιγμα στην περιοχή μέσω Κύπρου.

Η γεωγραφική αυτή επέκταση ενισχύει τις προοπτικές, αλλά αυξάνει και την έκθεση σε γεωπολιτικούς κινδύνους.

Η νέα χρηματιστηριακή εβδομάδα στη σκιά του πολέμου

Οι διεθνείς αγορές ανοίγουν με έντονη νευρικότητα. Η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή συμπίπτει με την απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου των ΗΠΑ που έκρινε αντισυνταγματικούς τους δασμούς Τραμπ, δημιουργώντας νέο κύμα αβεβαιότητας στο παγκόσμιο εμπόριο. Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ αναμένεται να πυροδοτήσει άνοδο στις τιμές ενέργειας, με άμεσες επιπτώσεις σε πληθωρισμό, μεταφορές και παραγωγή.

Το πετρέλαιο και ο κίνδυνος supply shock

Οι τραπεζίτες εκτιμούν ότι η τιμή του πετρελαίου θα κινηθεί ανοδικά, καθώς το Ιράν –μέλος του ΟΠΕΚ και στενός εταίρος της Κίνας– αποτελεί κρίσιμο κρίκο στην παγκόσμια ενεργειακή αλυσίδα. Η άνοδος των τιμών ενέργειας μπορεί να προκαλέσει:

• μείωση παραγωγής,
• επιβάρυνση κόστους για επιχειρήσεις,
• πιέσεις στην απασχόληση,
• νέο κύμα πληθωρισμού.

Η Ελλάδα, ως εισαγωγέας ενέργειας, είναι ιδιαίτερα ευάλωτη σε τέτοιες διακυμάνσεις.

Οι επιπτώσεις για την ελληνική οικονομία

Η Τράπεζα της Ελλάδος έχει ήδη προειδοποιήσει ότι η γεωπολιτική αβεβαιότητα αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους κινδύνους για την ανάπτυξη. Οι επιπτώσεις εντοπίζονται σε τρεις βασικούς άξονες:

• Ναυτιλία — Οι παρακάμψεις λόγω κρίσεων (όπως στην Ερυθρά Θάλασσα) αυξάνουν τους ναύλους, ενισχύοντας τα έσοδα, αλλά επιβαρύνουν το κόστος εισαγωγών.
• Πληθωρισμός — Η ενέργεια παραμένει ο πιο ευαίσθητος παράγοντας, με τον κίνδυνο νέων ανατιμήσεων να είναι υπαρκτός.
• Επενδύσεις — Η αβεβαιότητα κλονίζει την εμπιστοσύνη και μπορεί να επιβραδύνει την επενδυτική δραστηριότητα.

Οι προειδοποιήσεις ΕΚΤ και ESRB

Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Συστημικού Κινδύνου έχουν ήδη προειδοποιήσει ότι οι γεωπολιτικές εντάσεις:

• αυξάνουν τα ασφάλιστρα κινδύνου,
• περιορίζουν τις τραπεζικές χορηγήσεις,
• επιβαρύνουν τις χρηματοπιστωτικές συνθήκες,
• μειώνουν τις προβλέψεις ανάπτυξης.

Η αυξημένη αβεβαιότητα μετατρέπεται σε πραγματικό οικονομικό κίνδυνο.

Τα stress tests του 2026: Η γεωπολιτική στο επίκεντρο

Η ΕΚΤ θα πραγματοποιήσει φέτος θεματικά stress tests με αποκλειστικό αντικείμενο τον γεωπολιτικό κίνδυνο. Οι τράπεζες θα υποβληθούν σε «αντίστροφη προσομοίωση» (reverse stress test), καλούμενες να εντοπίσουν σενάρια που θα μείωναν τα κεφάλαιά τους κατά τουλάχιστον 300 μονάδες βάσης. Στόχος είναι να αξιολογηθεί η ανθεκτικότητα του συστήματος σε κρίσεις που μετατρέπονται σε πιστωτικούς και λειτουργικούς κινδύνους.