Κόψτε τις επιδοτήσεις στον τουρισμό για 5 χρόνια! Χρειαζόμαστε πλέον υποδομές, επειγόντως!

Του Ηλία Παπαγεωργιάδη

Την περίοδο 2009 – 2010 είχαμε λιγότερες από τις μισές αφίξεις τουριστών και τουριστικές εισπράξεις σε σχέση με φέτος. Από τότε:

•Το κράτος έδωσε πάρα πολλές επιδοτήσεις για να φτιαχθούν ξενοδοχεία και τουριστικές κατοικίες.

•Έδωσε άλλες επιδοτήσεις για επισκευές, αναβαθμίσεις κλπ.

•Έδωσε και άλλες επιδοτήσεις για δεκάδες διαφορετικές περιπτώσεις, μέχρι και για τουριστικά σκάφη, σε μία χώρα που δεν υπάρχουν αρκετές θέσεις ελλιμενισμού (διάβασε την ανάλυσή μου το 2023 για το θέμα, θα δεις αν έπεσα έξω).

•Δώσαμε λεφτά για επενδύσεις σε νησιά, λόφους, βουνά, λαγκάδια, πεδινό, ημιορεινό, ορεινό, αστικό, περιαστικό, ημιορεινο-αστικό και κάθε άλλης κατηγορίας τουρισμό.

•Να μη γράψω για επιδοτήσεις που έγιναν… καφέ και εστιατόρια σε τουριστικές περιοχές κλπ, ή για τα εκατομμύρια που δώσαμε πχ για πινακίδες, χωρίς να ξέρουμε αν έμειναν εκεί μετά.

Από το μακρινό 2010….

•Αποκτήσαμε εκατοντάδες νέα ξενοδοχεία, κυρίως 4 και 5 αστέρων

•Προσθέσαμε δεκάδες χιλιάδες κατοικίες για Βραχυχρόνια Μίσθωση, για κάθε βαλάντιο και σε κάθε σημείο της χώρας μας.

•Ας μην ξεχνάμε τα χιλιάδες ενοικιαζόμενα διαμερίσματα που επίσης μπήκαν στο τουριστικό μας προϊόν.

•Και το… τελευταίο παγκάκι σε τουριστικό προορισμό μετατράπηκε σε εστιατόριο, bar, “brunchάδικο” και ό,τι άλλο μπορείς να φανταστείς.

•Αποκτήσαμε άπειρα μαγαζιά για κάθε είδους εμπόριο και υπηρεσίες, σε κάθε περιοχή.

•Μοιράσαμε λεφτά για κάθε είδους δράση, σοβαρή και μη, χωρίς κανένα πλάνο, σχεδιασμό, συζήτηση για τη “φέρουσα ικανότητα” κάθε περιοχής, Τοπικό Πολεοδομικό Σχέδιο κλπ.

Στον δημόσιο λόγο πολλοί γκρινιάζουν για “υπερτουρισμό” (ενώ έχουμε υπο-επένδυση σε υποδομές), όμως δεν έχω διαβάσει κανέναν να ζητά το αυτονόητο που θα σου γράψω σήμερα…

Υπερ-ανταγωνισμός, έλλειψη προσωπικού και ελλιπείς υποδομές

Το αποτέλεσμα όλων των παραπάνω ήταν να οδηγηθούμε σε μία κατάσταση που είναι καλή για το κράτος μας (για να δείχνει μειωμένη ανεργία και να εισπράττει αυξημένα έσοδα), αλλά δεν βοηθάει ιδιαίτερα τους μικρομεσαίους…

Ο ανταγωνισμός έγινε πια “υπερ-ανταγωνισμός”, με πάρα πολλές ομοειδείς μικρομεσαίες επιχειρήσεις να παλεύουν για να βγάλουν κέρδος, άλλες έχοντας επιδοτηθεί και άλλες όχι.

Την ίδια ώρα η έλλειψη προσωπικού είναι πολύ μεγάλη στον τουριστικό κλάδο. Οι λόγοι της είναι αρκετοί:

•Πολλές κακές συμπεριφορές ιδιοκτητών επιχειρήσεων στο παρελθόν, αλλά και το παρόν.

•Πολλαπλάσιες ανάγκες (που αυξήθηκαν και λόγω επιδοτήσεων).

•Αλλαγή νοοτροπίας σε ένα τμήμα της κοινωνίας και άρνηση εργασίας, όταν αυτή θεωρείται “σκληρή” (και στον τουρισμό είναι συχνά πολύ σκληρή).

•Τεράστια προβλήματα και καθυστερήσεις στο θέμα της νόμιμης πρόσκλησης εργαζομένων από το εξωτερικό.

= σημαντική άνοδος των μισθών (επιτέλους), που σε συνδυασμό με την ψηφιακή κάρτα εργασίας (επίσης καλό νέο) εκτόξευσε το κόστος μισθοδοσίας για τις τουριστικές επιχειρήσεις. Το αυξημένο αυτό κόστος ήρθε να προστεθεί σε όλους τους υπόλοιπους λόγους που μεγάλωσαν δραματικά το κόστος του κλάδου.

Σε όλα αυτά βλέπουμε ότι στους περισσότερους τουριστικούς προορισμούς της χώρας μας το κράτος είναι ακόμη στη δεκαετία του… 1980, όσον αφορά τις υποδομές…

•Η πλειοψηφία των τουριστικών δήμων δείχνει να σκορπάει το ταμείο σε προσλήψεις και ανούσιες δαπάνες, αντί για σοβαρά έργα υποδομής.

•”Ακριβοί” προορισμοί έχουν “τριτοκοσμικές” υποδομές.

•Η πολιτεία προχωράει πολύ αργά τις λίγες επενδύσεις που κάνει.

•Η αρχαιολογική υπηρεσία συχνά απλά μπλοκάρει έργα για δεκαετίες, χωρίς αντιπρόταση και ορατή λύση στον ορίζοντα

– “Ηλία, δηλαδή να καταστρέψουμε τα αρχαία, για να φτιάξουμε υποδομές;” μπορεί να σκεφθείς. Όχι βέβαια, παρά το ότι μάλλον οι μισές πολυκατοικίες στην Ελλάδα είναι κτισμένες πάνω από αρχαία. Όταν όμως υπάρχουν περιοχές που υποφέρουν από έλλειψη υποδομών και η αρχαιολογική υπηρεσία απλά καθυστερεί χωρίς να προτείνει εναλλακτικές λύσεις, τότε δεν συμβάλλει ουσιαστικά στην υγιή ανάπτυξη της περιοχής.

Συμπέρασμα: Μοιράσαμε πολλά λεφτά για να μπουν δεκάδες χιλιάδες νέοι ιδιώτες στον τουριστικό κλάδο, χωρίς να μπορούμε (ή να θέλουμε) να τους υποστηρίξουμε με υποδομές και λύσεις στα προβλήματά τους.

– “Πόσα είναι τα πολλά λεφτά που μοιράσαμε, Ηλία;” είναι μία εύλογη ερώτηση. Δεν ξέρω ακριβώς, ακόμη και το ΑΙ γράφει για δις Ευρώ, με μεγάλη όμως απόκλιση στο νούμερο.

Η αναδιανομή του τουριστικού εισοδήματος

Πριν 2 χρόνια είχα γράψει την πρώτη ανάλυση στην Ελλάδα σχετικά με την (τότε) αθόρυβη ανακατανομή των τουριστικών εσόδων, με τους μικρούς και μεσαίους του κλάδου να έχουν μείωση / όχι σημαντική αύξηση τζίρου και αύξηση κόστους, την ώρα που οι μεγάλοι του χώρου κινούνται με διαφορετική ταχύτητα.

Ένας βασικός λόγος που αυτή η εξέλιξη συνεχίζεται αδιάκοπα και χαρακτήρισε και τη φετινή τουριστική χρονιά ήταν ακριβώς ο υπερ-ανταγωνισμός σε κάθε κλάδο που αφορά τους μικρομεσαίους της αγοράς.

Φυσικά υπάρχουν πολλές εξαιρέσεις ανθρώπων που έχουν χρόνια στον χώρο και μπορούν να βγάζουν καλά κέρδη, χωρίς να έχουν μεγάλα οικονομικά μεγέθη, βασισμένοι στο κτίσιμο φήμης, το καλό service, τον σεβασμό στους εργαζομένους, την υγιή τιμολόγηση και (συχνότατα) τις ιδιόκτητες εγκαταστάσεις. Απλά αυτοί πλέον αποτελούν τη μειψοφηφία, δυστυχώς η πλειοψηφία κάθε χρόνο πιέζεται όλο και περισσότερο, την ώρα που μπαίνουν συνεχώς νέοι παίκτες…

Ελλάδα: “Ώριμος” τουριστικός προορισμός

Η Ελλάδα είναι πλέον ένας “ώριμος” τουριστικός προορισμός, με τεράστιες επενδύσεις και ανανεωμένες ιδιωτικές μονάδες. Η επιδιωκώμενη αλλαγή κατεύθυνσης του τουριστικού μας προϊόντος δείχνει να έχει ολοκληρωθεί, κάτι που υποστηρίχθηκε και από σοβαρές επενδύσεις, με τη στήριξη του δημοσίου χρήματος ή και όχι.

Δεν υπάρχει κατηγορία τουριστικού προϊόντος που δεν έχουμε υπερ-προσφορά επιλογών για τον μέσο Έλληνα και ξένο τουρίστα, ενώ ο πολλαπλασιασμός του κόστους μας έχει μετατρέψει σε προορισμό που πλέον “δεν είναι για όλους”.

Σταματήστε να επιδοτείτε νέες επενδύσεις στον τουρισμό!

Σε αυτό το σκηνικό είναι πραγματικά ακατανόητη η συζήτηση για νέες επιδοτήσεις που αφορούν τον τουρισμό μας…

•Όποιος θέλει να βάλει τα χρήματά του στον χώρο, ας το κάνει.

•Αν είναι κάποια μεγάλη, στρατηγική επένδυση που θα κριθεί πως τη χρειαζόμαστε οπωσδήποτε, ας πάρει έμμεσα επιδότηση, μέσω της έκπτωσης φόρου και ασφαλιστικών εισφορών.

•Από την άλλη, το να συνεχίσουμε να επιδοτούμε νέες τουριστικές μονάδες και πάσης φύσεως επιχειρήσεις δεν είναι πλέον ένα εργαλείο ανάπτυξης, αλλά διαμοιρασμού της κατακερματισμένης πίτας σε ακόμη περισσότερα, πιο μικρά, κομμάτια!

Αυτή η διακοπή της επιδότησης νέων επενδύσεων στον τουρισμό είναι ανάγκη να ισχύσει για 5 χρόνια, έτσι ώστε να ελαττωθεί η τεχνητή αύξηση που υπάρχει σήμερα. Να γίνουν επενδύσεις, αλλά χωρίς κρατική στήριξη!

Ρίξτε όλα τα κεφάλαια στην ενίσχυση των υποδομών!

Αφιέρωσα ώρες ολόκληρες στις παρουσιάσεις των πολιτικών αρχηγών στη ΔΕΘ και τις απαντήσεις τους στις ερωτήσεις των δημοσιογράφων. Μπορεί ο τουρισμός να είναι η μεγαλύτερη πηγή εσόδων της χώρας μας, όμως δεν θυμάμαι να άκουσα κάποιο συγκεκριμένο σχέδιο για την ενίσχυση των υποδομών! Τα αόριστα περί “βιώσιμου” τουρισμού κλπ τα εντάσσω στην κατηγορία των “αόριστων εξαγγελιών”.

Η αλήθεια είναι όμως πως αντί να συνεχίσουμε να επιδοτούμε πχ “βίλες με 55%”, ξενοδοχεία κλπ, είναι πολύ πιο σημαντικό να κατευθύνουμε όλους τους πόρους που έχουμε διαθέσιμους (εθνικούς και ευρωπαϊκούς) προς την ενίσχυση των τουριστικών υποδομών μας!

Χρειαζόμαστε επειγόντως:

•Σύγχρονα δίκτυα ύδρευσης και αποχέτευσης σχεδόν στο σύνολο των τουριστικών μας προορισμών (και δεκάδες μονάδες αφαλάτωσης).

•Ασφαλείς εθνικούς και επαρχιακούς δρόμους.

•Ηλεκτροδότηση χωρίς προβλήματα.

•Μαρίνες σε κάθε σημείο που μπορούν αυτές να γίνουν, για να μειωθούν και τα τέλη ελλιμενισμού που ανεβαίνουν στα ύψη και πλήττουν πρωτίστως τους Έλληνες που αγαπούν τη θάλασσα.

•Εγώ θα πω και μονάδες βιοαερίου, παρά το ότι στην Ελλάδα πάσης φύσεως “ειδικοί” προσπαθούν να μας πείσουν πως πράσινη ενέργεια σημαίνει μόνο φωτοβολταϊκά και αιολικά (οι “εύκολες” λύσεις). Στην πράξη με το βιοαέριο θα μετατρέψουμε τα λύματά μας σε ηλεκτρική και θερμική ενέργεια, θα μειώσουμε το κόστος της αγροτικής και κτηνοτροφικής παραγωγής, της μεταποίησης κλπ. Και ναι, έχει άμεση σχέση με τον τουρισμό μας το να μη μολύνουμε το περιβάλλον.

•Σπίτια για τους δημοσίους υπαλλήλους που έρχονται σε κάθε τουριστική περιοχή και υποφέρουν! Αυτά είναι δουλειά του κράτους και των δήμων να τα φτιάξουν, όχι των ιδιωτών.

•Και κάτι πολύ σημαντικό, που συχνά ξεχνάμε να αναφέρουμε: Κάθε περιοχή που υποδέχεται σημαντικό όγκο τουριστών χρειάζεται και έργα που να βελτιώσουν τη ζωή των μόνιμων κατοίκων, τόσο το καλοκαίρι, όσο και τον υπόλοιπο χρόνο!

ΥΓ. Μία σωστή πρόταση διατύπωσε η κ. Αγάπη Σμπόκου, Πρόεδρος του Συνδέσμου Ελληνικών Τουριστικών Επιχειρήσεων (ΣΕΤΕ) που πρότεινε το “τέλος ανθεκτικότητας” να αποδίδεται σε κάθε περιοχή = αν η τουριστική επιχείρηση σε έναν δήμο πληρώνει τέλος ανθεκτικότητας, αυτό να επιστρέφει στον δήμο της περιοχής, για συγκεκριμένες δράσεις. Θα προσθέσω για έργα υποδομής όπως τα παραπάνω, που είναι όντως απαραίτητα.

Δεν χρειαζόμαστε άλλες επιδοτήσεις τουριστικών επενδύσεων!

Προτεραιότητα πρέπει να δοθεί στις υποδομές!

Κατανοώ και σέβομαι “τα ήθη και έθιμα της πατρίδας μας”, που επιβάλλουν συνήθως το “σύστημα τουρλουμπούκι” και το “πάμε και θα δούμε στην πορεία”.

Είναι όμως η ώρα να πάρουμε μία ανάσα, να “χωνέψουμε” τις αμέτρητες επενδύσεις που έγιναν και να σταματήσουμε να επιδοτούμε τον ανταγωνισμό ανάμεσα σε ιδιώτες, δίνοντας χρήματα σε κάποιους για να ανταγωνιστούν κάποιους άλλους.

– “Ναι, Ηλία, αλλά έτσι θα χάσουν ευκαιρίες κάποια νέα παιδιά που θέλουν να κάνουν κάτι δικό τους στον χώρο” μπορεί να σκεφθείς. Άλλωστε στην Ελλάδα πάντα θέλουμε “και την πίτα ολόκληρη και τον σκύλο χορτάτο”.

Προσωπικά διαφωνώ. Οι νέοι που θα θελήσουν να ασχοληθούν με τον τουρισμό, ας μάθουν καλά τη δουλειά και ας μαζέψουν χρήματα για να μπουν με τις δυνάμεις τους, αφήνοντας πρώτα κάποιους άλλους να αποτύχουν και να βγουν από τον χώρο.

Συμβουλεύω εδώ και χρόνια έναν νέο άνθρωπο στον τουριστικό κλάδο, που ξεκίνησε με ένα πολύ μικρό κατάστημα.

•Στην πρώτη μας κουβέντα, επέμενε πως “είναι μεγάλη ευκαιρία να αναζητήσει λεφτά και να πληρώσει 150.000 ευρώ “αέρα” και να πάρει ένα πολύ καλό κατάστημα προβολής στην περιοχή όπου δραστηριοποιείται”.

•Του απάντησα χαριτολογώντας πως αν το κάνει, “θα έρθω και θα βάλω φωτιά στο μαγαζί και θα πάω να παραδοθώ στην αστυνομία μετά”.

•Την επόμενη χρονιά το ίδιο κατάστημα προσφέρθηκε χωρίς “αέρα”, απλά με ενοίκιο +10% πάνω από το κανονικό.

•Σταδιακά ο άνθρωπος αυτός έχει φτάσει τα 3 σημεία πώλησης και επεκτείνεται με υγεία και σοβαρότητα, διαδικασίες, εξαιρετική εξυπηρέτηση κάθε πελάτη και σωστή επιλογή προϊόντων στα μαγαζιά του. Και μηδενικό δανεισμό.

•Αν δεν “χάσει τον δρόμο του”, το πιο πιθανό είναι μετά από 5 χρόνια, πριν γίνει 40 ετών, να φτάσει στα 6 – 7 σημεία, ανεξάρτητα από τα σκαμπανεβάσματα της αγοράς.

Λύσεις υπάρχουν και συχνά να ξέρεις πως οι επιδοτήσεις σε απομακρύνουν από τον στόχο σου, μιας και σε υποχρεώνουν να κάνεις αυτό που θεωρούν σωστό κάποιοι γραφειοκράτες, με αυξημένο κόστος λειτουργίας και όχι όπως το θέλεις.

Μακάρι η επόμενη κυβέρνηση, όποια και να είναι αυτή, να καταλάβει την ανάγκη να δοθούν μεγάλα ποσά για τις υποδομές στις τουριστικές μας περιοχές και όχι άλλα χρήματα για να επιδοτήσουμε και άλλα “ίδια” έργα, στρεβλώνοντας τον ανταγωνισμό, όπως κάνουμε τα τελευταία χρόνια!

Εσύ τι γνώμη έχεις;