Φόροι-σοκ στα τσιγάρα διχάζουν την Ευρώπη
Στο επίκεντρο του Ecofin η αναθεώρηση της ευρωπαϊκής φορολογίας στα καπνικά προϊόντα. Η πρόταση για αύξηση του ελάχιστου φόρου στα τσιγάρα κατά περίπου 139% προκαλεί αντιδράσεις
Σε κρίσιμη φάση βρίσκονται οι διαπραγματεύσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση για την αύξηση της φορολογίας στα τσιγάρα και τα υπόλοιπα προϊόντα καπνού και νικοτίνης, καθώς οι διαφορετικές προσεγγίσεις των κρατών-μελών απειλούν να οδηγήσουν σε νέο αδιέξοδο. Η νέα συμβιβαστική πρόταση της ιρλανδικής προεδρίας αναμένεται να εξεταστεί στο Συμβούλιο Υπουργών Οικονομικών της ΕΕ (Ecofin), με την Ελλάδα και άλλες χώρες του ευρωπαϊκού Νότου να ζητούν σταδιακή εφαρμογή των αυξήσεων σε βάθος χρόνου, αντί για απότομες ανατιμήσεις.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε καταθέσει από τον Ιούλιο του 2025 πρόταση αναθεώρησης της οδηγίας για τη φορολόγηση των προϊόντων καπνού, η οποία ισχύει από το 2011. Βασικός στόχος είναι η αύξηση των ελάχιστων ειδικών φόρων κατανάλωσης σε ολόκληρη την ΕΕ, αλλά και η επέκταση της φορολόγησης σε νεότερα προϊόντα νικοτίνης. Για τα συμβατικά τσιγάρα προτείνεται αύξηση του ελάχιστου ειδικού φόρου από 90 σε 215 ευρώ ανά 1.000 τεμάχια, δηλαδή κατά περίπου 139%. Παράλληλα, για πρώτη φορά προβλέπονται ελάχιστοι ευρωπαϊκοί φόροι στα θερμαινόμενα προϊόντα καπνού, στα υγρά αναπλήρωσης ηλεκτρονικών τσιγάρων και στα σακουλάκια νικοτίνης.
Το βασικό σημείο διαφωνίας μεταξύ των κρατών δεν αφορά πλέον το ενδεχόμενο αύξησης της φορολογίας, αλλά το ύψος και τον χρόνο εφαρμογής της. Η Κύπρος είχε προτείνει σταδιακή προσαρμογή των ελάχιστων φόρων, με τον συντελεστή στα τσιγάρα να διαμορφώνεται στα 140 ευρώ ανά 1.000 τεμάχια την περίοδο 2028-2029, στα 170 ευρώ το 2030 και στα 200 ευρώ το 2031. Ωστόσο, η πρόταση αποσύρθηκε τον Ιούνιο λόγω έλλειψης συναίνεσης. Η ιρλανδική προεδρία επανήλθε με νέο συμβιβαστικό κείμενο, χωρίς να έχουν δημοσιοποιηθεί τα τελικά ποσά. Παράλληλα, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο είχε απορρίψει τον Ιούνιο την αρχική πρόταση της Επιτροπής, με 439 ψήφους κατά, 181 υπέρ και 38 αποχές. Για την οριστική έγκριση της φορολογικής οδηγίας απαιτείται ομοφωνία των 27 κρατών-μελών.
Η Ελλάδα ζητά σημαντικά χαμηλότερα κατώτατα όρια φορολόγησης και μεγαλύτερες μεταβατικές περιόδους, με τον υπουργό Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκο Πιερρακάκη να έχει αναφέρει ότι το συμβιβαστικό σενάριο προβλέπει την εφαρμογή των αυξήσεων από το 2036. Αντίστοιχες επιφυλάξεις έχουν εκφράσει η Ιταλία και η Ρουμανία, με βασικές ανησυχίες την ενίσχυση του λαθρεμπορίου, τη συρρίκνωση της νόμιμης αγοράς και την επιβάρυνση των χαμηλότερων εισοδημάτων. Ειδικά για τη Ρουμανία, η προσαρμογή θα μπορούσε να οδηγήσει σε αύξηση του ελάχιστου φόρου από περίπου 138-141 ευρώ σε 186-189 ευρώ ανά 1.000 τσιγάρα.
Οι ελληνικές αντιρρήσεις συνδέονται και με την προσπάθεια περιορισμού του παράνομου εμπορίου καπνού. Σύμφωνα με έκθεση της KPMG, το μερίδιο των παράνομων τσιγάρων στην Ελλάδα διαμορφώθηκε στο 14,1% της συνολικής κατανάλωσης το 2025, καταγράφοντας μείωση κατά 3,4 ποσοστιαίες μονάδες σε ετήσια βάση. Σε ανάλυση του ΚΕΠΕ για τις πιθανές επιπτώσεις της αναθεώρησης της ευρωπαϊκής οδηγίας επισημαίνεται ότι η γεωγραφική θέση της χώρας, η έκταση των χερσαίων και θαλάσσιων συνόρων της και η υψηλή φορολογική επιβάρυνση στα καπνικά προϊόντα την καθιστούν ιδιαίτερα ευάλωτη στο παράνομο εμπόριο. Σύμφωνα με τα στοιχεία της KPMG, το 2024 η παράνομη κατανάλωση είχε φτάσει το 17,5%, αντιστοιχώντας σε 2,5 δισ. τσιγάρα και προκαλώντας δημοσιονομικές απώλειες 438 εκατ. ευρώ.
Ιδιαίτερη βαρύτητα στις ευρωπαϊκές διαπραγματεύσεις έχει και το παράδειγμα της Γαλλίας, όπου οι μεγάλες αυξήσεις φόρων συνδέονται με σημαντική διεύρυνση της παράνομης αγοράς. Σύμφωνα με την έκθεση της KPMG για το 2025, τα παράνομα τσιγάρα αντιστοιχούσαν στο 41,4% της συνολικής κατανάλωσης στη χώρα, σημειώνοντας αύξηση 3,8 ποσοστιαίων μονάδων μέσα σε έναν χρόνο. Οι παράνομες ποσότητες έφτασαν τα 20,5 δισ. τσιγάρα, αυξημένες κατά 1,77 δισ. σε σχέση με το 2024, ενώ οι νόμιμες εγχώριες πωλήσεις υποχώρησαν κατά 8,7%. Οι απώλειες του γαλλικού Δημοσίου από ειδικούς φόρους κατανάλωσης και ΦΠΑ εκτιμήθηκαν σε 10,37 δισ. ευρώ για το 2025, αυξημένες κατά 895 εκατ. ευρώ σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά. Την ίδια στιγμή, η συνολική κατανάλωση τσιγάρων μειώθηκε μόλις κατά 0,7%, στοιχείο που αποτυπώνει τη μετατόπιση σημαντικού μέρους της αγοράς προς φθηνότερα και παράνομα προϊόντα.
