Φοροδιαφυγή: Στα 45 δισ. η παραοικονομία, πρωταθλήτριες οι ΙΚΕ του 1 ευρώ…
Οι ψηφιακοί έλεγχοι της ΑΑΔΕ αποκαλύπτουν δίκτυα εικονικών τιμολογίων, μονοπρόσωπες ΙΚΕ-«φαντάσματα» και έναν παράλληλο κόσμο συναλλαγών που ξεπερνά το 21% του ΑΕΠ
Η παραοικονομία στην Ελλάδα παραμένει ένα από τα μεγαλύτερα και πιο επίμονα προβλήματα της οικονομίας, με το μέγεθός της να αγγίζει τα 45 δισ. ευρώ ετησίως — περίπου το 21% του ΑΕΠ. Πρόκειται για έναν «αόρατο» μηχανισμό που λειτουργεί παράλληλα με την επίσημη οικονομία, στερώντας από το κράτος πολύτιμους πόρους και επιβαρύνοντας τους συνεπείς φορολογούμενους. Τα νέα ψηφιακά εργαλεία της ΑΑΔΕ, όπως το myDATA και η διασύνδεση POS–ταμειακών, αποκαλύπτουν πλέον με μεγαλύτερη ακρίβεια τις πραγματικές διαστάσεις του φαινομένου.
Στο επίκεντρο των ελέγχων βρίσκονται οι ελεύθεροι επαγγελματίες, οι οποίοι δηλώνουν κατά μέσο όρο εισόδημα μόλις 3.665 ευρώ τον χρόνο — ένα ποσό που δεν ανταποκρίνεται στον τρόπο ζωής που καταγράφεται μέσω τραπεζικών κινήσεων, αγορών και περιουσιακών στοιχείων. Η ΑΑΔΕ εφαρμόζει πλέον ένα νέο μοντέλο στοχευμένων διασταυρώσεων, όπου η συνολική οικονομική συμπεριφορά συγκρίνεται με τα δηλωθέντα εισοδήματα. Το 2026 προγραμματίζονται 194.000 έλεγχοι, με στόχο την αύξηση της συμμόρφωσης και τον περιορισμό των ληξιπρόθεσμων οφειλών.
Παράλληλα, τα μετρητά εξακολουθούν να αποτελούν βασικό όχημα φοροδιαφυγής. Παρά την εξάπλωση των ηλεκτρονικών πληρωμών, το 42% της αξίας και το 54% του αριθμού των συναλλαγών πραγματοποιούνται ακόμη με φυσικό χρήμα. Η υψηλή αυτοαπασχόληση —34,6%, από τα μεγαλύτερα ποσοστά στην Ευρώπη— ενισχύει το πρόβλημα, καθώς οι δραστηριότητες εκτός μισθωτής σχέσης προσφέρουν μεγαλύτερα περιθώρια απόκρυψης εισοδημάτων.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η δράση μονοπρόσωπων ΙΚΕ, οι οποίες συχνά ιδρύονται με κεφάλαιο 1 ευρώ και χρησιμοποιούνται ως «οχήματα» για εικονικά τιμολόγια. Οι έλεγχοι της ΑΑΔΕ αποκάλυψαν δεκάδες τέτοιες εταιρείες που διακινούσαν εικονικούς τζίρους εκατομμυρίων ευρώ, εξαφανίζοντας ΦΠΑ και φόρους εισοδήματος. Σε μόλις 13 χαρακτηριστικές περιπτώσεις, το ύψος της φοροδιαφυγής ξεπέρασε τα 50 εκατ. ευρώ. Οι υποθέσεις αυτές αφορούν κλάδους όπως τεχνολογία, κινητή τηλεφωνία, κατασκευές, ανακύκλωση και εμπόριο χρυσού.
Οι ελεγκτικοί μηχανισμοί κάνουν λόγο για «βασίλειο των ΙΚΕ», καθώς εκατοντάδες τέτοιες εταιρείες εμφανίζονται και εξαφανίζονται κάθε χρόνο, αφήνοντας πίσω τους λογιστικά ίχνη δισεκατομμυρίων. Μετριοπαθείς εκτιμήσεις ανεβάζουν τη λεία των κυκλωμάτων σε 1–1,5 δισ. ευρώ ετησίως. Η ενίσχυση των ψηφιακών ελέγχων, η καθολική εφαρμογή ηλεκτρονικής τιμολόγησης και η αυτόματη απόδοση ΦΠΑ στις συναλλαγές μεταξύ επιχειρήσεων αποτελούν τα επόμενα βήματα για τον περιορισμό του φαινομένου.
Η εικόνα που διαμορφώνεται δείχνει ότι η φοροδιαφυγή δεν είναι ένα περιθωριακό φαινόμενο, αλλά ένα βαθιά ριζωμένο σύστημα που εξελίσσεται, προσαρμόζεται και αξιοποιεί τεχνολογικά κενά. Η ψηφιακή εποχή, όμως, δίνει πλέον στα χέρια της ΑΑΔΕ εργαλεία που μπορούν να αλλάξουν τους όρους του παιχνιδιού — και να περιορίσουν μια «μαύρη τρύπα» που κοστίζει στη χώρα όσο ολόκληροι προϋπολογισμοί υπουργείων.
