ΦΠΑ στα e-shop: Πού καταλήγουν τα χρήματα που πληρώνουν οι καταναλωτές – Τι αλλάζει με τη νέα ευρωπαϊκή συμφωνία
Αυστηρότερο έλεγχο στις ηλεκτρονικές αγορές και μεγαλύτερες ευθύνες για τις ψηφιακές πλατφόρμες προβλέπει η νέα συμφωνία της ΕΕ. Πώς λειτουργεί σήμερα η απόδοση του ΦΠΑ για προϊόντα από τρίτες χώρες, ποιος εισπράττει τον φόρο και πώς θα περιοριστούν οι φορολογικές απώλειες.
Νέους κανόνες για την είσπραξη και την απόδοση του ΦΠΑ στις ηλεκτρονικές αγορές εισάγει η Ευρωπαϊκή Ένωση, ενισχύοντας τις υποχρεώσεις των ψηφιακών πλατφορμών και διευρύνοντας τον έλεγχο στις εισαγωγές προϊόντων από τρίτες χώρες. Στόχος είναι να διασφαλιστεί ότι ο φόρος που καταβάλλουν οι καταναλωτές κατά την αγορά ενός προϊόντος δηλώνεται σωστά και αποδίδεται στο Δημόσιο που δικαιούται να τον εισπράξει.
Το ζήτημα αφορά κυρίως τις παραγγελίες από ηλεκτρονικά καταστήματα και πλατφόρμες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ο καταναλωτής πληρώνει την αξία του προϊόντος μαζί με τον ΦΠΑ και ολοκληρώνει τη συναλλαγή του, ωστόσο η διαδικασία απόδοσης του φόρου μπορεί να πραγματοποιείται μέσω της φορολογικής διοίκησης άλλου κράτους-μέλους. Αυτό δεν σημαίνει ότι η χώρα στην οποία έχει εγγραφεί ο πωλητής δικαιούται να κρατήσει τον φόρο, καθώς ο ΦΠΑ υπολογίζεται με βάση τη χώρα προορισμού του προϊόντος.
Σήμερα, για αποστολές αξίας έως 150 ευρώ, οι πωλητές και οι ηλεκτρονικές πλατφόρμες μπορούν να χρησιμοποιούν το ευρωπαϊκό σύστημα Import One-Stop Shop (IOSS). Μέσω αυτού εγγράφονται σε ένα κράτος-μέλος, εισπράττουν τον ΦΠΑ κατά την ολοκλήρωση της αγοράς και τον δηλώνουν συγκεντρωτικά, χωρίς να χρειάζεται να αποκτήσουν ξεχωριστή φορολογική εγγραφή σε κάθε χώρα στην οποία πραγματοποιούν πωλήσεις. Ο φόρος αποδίδεται στη χώρα κατανάλωσης, δηλαδή στο κράτος όπου βρίσκεται ο αγοραστής.
Για παράδειγμα, ένα προϊόν καθαρής αξίας 50 ευρώ, στο οποίο εφαρμόζεται συντελεστής ΦΠΑ 24%, κοστίζει συνολικά 62 ευρώ. Τα 12 ευρώ αποτελούν τον φόρο που πρέπει να αποδοθεί στο Δημόσιο. Εφόσον η συναλλαγή έχει πραγματοποιηθεί σωστά μέσω του IOSS και έχουν τηρηθεί οι προβλεπόμενες προϋποθέσεις, ο καταναλωτής δεν χρειάζεται να καταβάλει ξανά ΦΠΑ κατά την εισαγωγή του προϊόντος.
Ωστόσο, η διαδικασία δεν είναι απαλλαγμένη από κινδύνους φορολογικής απάτης. Στην έκθεσή της για το 2025, η ευρωπαϊκή υπηρεσία καταπολέμησης της απάτης OLAF καταγράφει περιπτώσεις εμπορευμάτων που εμφανίζονται ως μικρές αποστολές προς ιδιώτες, χωρίς τελικά να παραδίδονται στους δηλωμένους παραλήπτες. Παράλληλα, έχουν εντοπιστεί δίκτυα αποθηκών και αδιαφανών ηλεκτρονικών πωλητών, τα οποία δυσκολεύουν την παρακολούθηση της πραγματικής διαδρομής των προϊόντων. Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα στοιχεία για την αξία, τον παραλήπτη ή το περιεχόμενο των αποστολών δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα, δημιουργώντας κινδύνους απώλειας φορολογικών και τελωνειακών εσόδων.
Για την αντιμετώπιση αυτών των φαινομένων, οι ευρωπαϊκές φορολογικές αρχές αξιοποιούν και το σύστημα CESOP, μέσω του οποίου συγκεντρώνονται στοιχεία από παρόχους υπηρεσιών πληρωμών για δικαιούχους που λαμβάνουν περισσότερες από 25 διασυνοριακές πληρωμές ανά τρίμηνο. Οι πληροφορίες αυτές μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τον εντοπισμό πιθανών περιπτώσεων απάτης στον ΦΠΑ, μέσα από τη διασταύρωση των οικονομικών συναλλαγών με τις φορολογικές δηλώσεις των επιχειρήσεων.
Η νέα συμφωνία που επιτεύχθηκε στο Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις 9 Νοεμβρίου 2026 προβλέπει την επέκταση του συστήματος IOSS, ώστε να καλύπτει προϊόντα ανεξαρτήτως αξίας, καθώς και αγαθά που αποθηκεύονται σε τελωνειακές αποθήκες εντός της ΕΕ από επιχειρήσεις εγκατεστημένες εκτός Ευρώπης. Παράλληλα, διευρύνεται η ευθύνη των ηλεκτρονικών πλατφορμών, οι οποίες θα αναλαμβάνουν την είσπραξη και την απόδοση του ΦΠΑ για τα προϊόντα που πωλούν στην ευρωπαϊκή αγορά. Οι νέοι κανόνες προβλέπεται να εφαρμοστούν από την 1η Ιουλίου 2028.
Η συμφωνία δεν προβλέπει την επιβολή νέου φόρου στους καταναλωτές, αλλά αλλαγές στον τρόπο είσπραξης, δήλωσης και ελέγχου του ήδη οφειλόμενου ΦΠΑ. Η εφαρμογή της προϋποθέτει την ολοκλήρωση της ευρωπαϊκής τεχνικής υποδομής και των απαραίτητων νομοθετικών διαδικασιών, ενώ βασική επιδίωξη είναι να περιοριστούν οι φορολογικές απώλειες από τις διαδικτυακές πωλήσεις και να ενισχυθεί η διαφάνεια στις διασυνοριακές συναλλαγές.
