Παράνομη αναγκαστική εκτέλεση από servicer: Μπλοκάρει ο πλειστηριασμός, παγώνουν τόκοι, έρχονται πρόστιμα έως 500.000 ευρώ
Τι συμβαίνει αν ένας servicer ή πιστωτής προχωρήσει σε κατάσχεση, διαταγή πληρωμής ή πλειστηριασμό, παρότι ο δανειολήπτης εξυπηρετεί κανονικά ενεργή ρύθμιση της οφειλής του; Το νέο σχέδιο νόμου του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών επιχειρεί να δώσει σαφή απάντηση, θεσπίζοντας ένα αυστηρό πλαίσιο προστασίας του συνεπούς οφειλέτη. Η βασική αλλαγή βρίσκεται στο ότι η παράνομη ενέργεια είσπραξης δεν αντιμετωπίζεται απλώς ως παράβαση που μπορεί να οδηγήσει σε διοικητική κύρωση. Η ίδια η πράξη αναγκαστικής εκτέλεσης πλήττεται ευθέως, καθώς προβλέπεται ότι είναι αυτοδικαίως άκυρη και δεν παράγει έννομα αποτελέσματα.
Σύμφωνα με το σχέδιο νόμου, όσο μια ρύθμιση βρίσκεται σε ισχύ και ο οφειλέτης τηρεί τους όρους της, απαγορεύονται η καταγγελία της ρύθμισης ή της σύμβασης, η έκδοση ή εκτέλεση διαταγής πληρωμής, η επιβολή κατάσχεσης ή άλλου μέτρου αναγκαστικής εκτέλεσης, καθώς και η επίσπευση ή συνέχιση πλειστηριασμού κατά παράβαση του διακανονισμού.
Η ίδια προστασία προβλέπεται και όταν ο οφειλέτης δεν μπόρεσε να καταβάλει δόση επειδή ο πιστωτής ή ο servicer δεν του χορήγησε τα αναγκαία στοιχεία για την εξυπηρέτηση της ρύθμισης.
Αυτοδικαίως άκυρη η παράνομη πράξη
Το πιο κρίσιμο σημείο του νέου πλαισίου είναι ότι κάθε πράξη που πραγματοποιείται κατά παράβαση των παραπάνω κανόνων χαρακτηρίζεται αυτοδικαίως άκυρη. Αυτό σημαίνει ότι η κατάσχεση, η εκτέλεση διαταγής πληρωμής ή άλλη ενέργεια αναγκαστικής εκτέλεσης που γίνεται ενώ ο οφειλέτης προστατεύεται από ενεργή ρύθμιση δεν παράγει έννομα αποτελέσματα.
Η ρύθμιση μεταφέρει έτσι το βάρος από τον οφειλέτη στον πιστωτή ή τον servicer. Δεν πρόκειται απλώς για μια κατάσταση στην οποία ο δανειολήπτης πρέπει να κινηθεί δικαστικά και να περιμένει την έκβαση μιας νέας αντιδικίας. Η ίδια η παραβίαση της ενεργής ρύθμισης συνδέεται ευθέως με ακυρότητα της πράξης.
Τι γίνεται αν έχει ήδη προγραμματιστεί πλειστηριασμός
Αν έχει ήδη επισπευσθεί πλειστηριασμός, το σχέδιο νόμου προβλέπει ότι αυτός αναστέλλεται αυτοδικαίως από τη στιγμή της παράνομης ενέργειας. Η διαδικασία δεν μπορεί να συνεχιστεί πριν αποκατασταθεί πλήρως η νομιμότητα και ο πιστωτής συμμορφωθεί με τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τη ρύθμιση.
Για την αναστολή του πλειστηριασμού πρέπει να ενημερώνεται άμεσα ο υπάλληλος του πλειστηριασμού, ώστε να μην προχωρήσει η διαδικασία.
Η προστασία αυτή, πάντως, δεν συνιστά γενικό «πάγωμα» όλων των πλειστηριασμών. Αφορά ειδικά τις περιπτώσεις στις οποίες υπάρχει ενεργή ρύθμιση και ο οφειλέτης την τηρεί ή η αδυναμία πληρωμής του οφείλεται αποκλειστικά σε παράλειψη του πιστωτή ή του servicer να του δώσει τα απαραίτητα στοιχεία.
Πέντε δόσεις υπέρ του οφειλέτη
Η παράνομη αναγκαστική εκτέλεση δεν συνεπάγεται μόνο ακυρότητα της πράξης. Ο πιστωτής ή ο διαχειριστής απαιτήσεων υποχρεούται αυτοδικαίως να πιστώσει υπέρ του οφειλέτη ποσό ίσο με πέντε μηνιαίες δόσεις της ρύθμισης.
Το ποσό αυτό συμψηφίζεται με τις πέντε τελευταίες δόσεις της ρύθμισης.
Παράλληλα, η διάρκεια της ρύθμισης παρατείνεται κατά πέντε επιπλέον μήνες, χωρίς τόκους, προσαυξήσεις ή έξοδα.
Ο παραβάτης υποχρεούται ακόμη να αποκαταστήσει κάθε δικονομική και πραγματική συνέπεια που προκλήθηκε από την παράνομη ενέργεια, με δικές του δαπάνες.
Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι οι συνέπειες αυτές επέρχονται αυτοδικαίως, χωρίς να απαιτείται προηγούμενη όχληση, αποδοχή ή αναγνώριση της παράβασης από τον πιστωτή ή προηγούμενη δικαστική απόφαση.
Δυνατότητα και για πρόσθετη αποζημίωση
Η πίστωση των πέντε δόσεων και η παράταση της ρύθμισης δεν εξαντλούν τα δικαιώματα του οφειλέτη. Ο δανειολήπτης διατηρεί το δικαίωμα να προσφύγει δικαστικά και να ζητήσει αποζημίωση για περαιτέρω αποδεδειγμένη ζημία που υπέστη εξαιτίας της παράνομης ενέργειας.
Παράλληλα, μπορεί να διεκδικήσει και χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης.
Με τον τρόπο αυτό, το νομοσχέδιο διαμορφώνει ένα πολυεπίπεδο σύστημα συνεπειών: ακυρότητα της πράξης, αποκατάσταση της κατάστασης, οικονομικό όφελος υπέρ του οφειλέτη, διοικητική κύρωση για τον παραβάτη και δυνατότητα δικαστικής αποζημίωσης.
Πρόστιμα έως 500.000 ευρώ ανά δανειολήπτη
Το νέο πλαίσιο προβλέπει ιδιαίτερα υψηλές διοικητικές κυρώσεις για τον πιστωτή ή τον servicer που παραβιάζει τις υποχρεώσεις προστασίας του συνεπούς οφειλέτη.
Το πρόστιμο κυμαίνεται από 50.000 έως 500.000 ευρώ ανά δανειολήπτη.
Για τον καθορισμό του ύψους του λαμβάνονται υπόψη, μεταξύ άλλων, η βαρύτητα και η διάρκεια της παράβασης, ο βαθμός υπαιτιότητας, η τυχόν υποτροπή και το οικονομικό όφελος που αποκόμισε ο παραβάτης.
Η διοικητική κύρωση επιβάλλεται ανεξάρτητα από την αυτοδίκαιη ακυρότητα της πράξης και από τις αξιώσεις του οφειλέτη.
Σε περίπτωση δεύτερης παράβασης μέσα σε διάστημα τριών ετών, το πρόστιμο επιβάλλεται τουλάχιστον στο διπλάσιο του προηγούμενου.
Αν υπάρξει και τρίτη παράβαση μέσα στην ίδια τριετία, μπορεί να ενεργοποιηθούν πρόσθετα μέτρα από την Τράπεζα της Ελλάδος, μεταξύ των οποίων ακόμη και προσωρινή αναστολή της δυνατότητας ανάληψης νέων υποθέσεων διαχείρισης.
Όταν η αναγκαστική εκτέλεση αφορά λανθασμένο ποσό
Το σχέδιο νόμου παρεμβαίνει και σε ένα δεύτερο κρίσιμο πεδίο: το ύψος της ίδιας της απαίτησης. Προβλέπεται υποχρεωτικός επανυπολογισμός απαιτήσεων που εμπίπτουν στα νέα ανώτατα όρια οφειλής, ακόμη και όταν έχει ήδη εκδοθεί διαταγή πληρωμής, δικαστική απόφαση, πράξη εκτέλεσης ή άλλος εκτελεστός τίτλος.
Εφόσον υπάρχει ανεξόφλητο υπόλοιπο, αυτό περιορίζεται αυτοδικαίως στο ποσό που προκύπτει μετά τον προβλεπόμενο επανυπολογισμό.
Η πρόβλεψη αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική για περιπτώσεις στις οποίες η διαδικασία αναγκαστικής εκτέλεσης έχει ήδη ξεκινήσει. Σε μια τέτοια περίπτωση, η εκτέλεση μπορεί να συνεχιστεί μόνο για το νέο, αναπροσαρμοσμένο ποσό της απαίτησης.
Κατά τον επανυπολογισμό λαμβάνονται υπόψη και ποσά που έχουν ήδη καταβληθεί μέσω διαδικασιών αναγκαστικής εκτέλεσης, χωρίς όμως να προβλέπεται επιστροφή ποσών που έχουν ήδη εισπραχθεί.
«Πάγωμα» τόκων όταν ο servicer δεν δίνει στοιχεία
Η προστασία του οφειλέτη συνδέεται και με την υποχρέωση του servicer να παρέχει πλήρη εικόνα της οφειλής. Οι διαχειριστές απαιτήσεων οφείλουν, κατόπιν σχετικού αιτήματος, να χορηγούν χωρίς επιβάρυνση και μέσα σε 45 ημέρες τα στοιχεία που αφορούν την απαίτηση.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται οι συμβάσεις και οι τροποποιήσεις τους, το ιστορικό πληρωμών, ο τρόπος υπολογισμού του επιτοκίου και η αναλυτική διάκριση μεταξύ κεφαλαίου, συμβατικών τόκων, τόκων υπερημερίας, προμηθειών, εξόδων και λοιπών επιβαρύνσεων.
Αν η προθεσμία παρέλθει χωρίς πλήρη ανταπόκριση, η απαίτηση παύει να παράγει συμβατικούς τόκους και τόκους υπερημερίας. Η τοκοφορία αρχίζει ξανά από την επόμενη ημέρα της πλήρους και προσήκουσας χορήγησης των στοιχείων.
Η ουσιαστική αλλαγή
Το νέο πλαίσιο αλλάζει τη λογική αντιμετώπισης της παράνομης αναγκαστικής εκτέλεσης. Μέχρι σήμερα, το βάρος για την αμφισβήτηση μιας παράνομης πράξης συχνά μεταφερόταν στον οφειλέτη, ο οποίος έπρεπε να αντιδράσει δικαστικά και να επιδιώξει την ακύρωσή της.
Με το νέο σχέδιο νόμου, η παραβίαση ενεργής ρύθμισης συνδέεται με άμεσες και αυτοδίκαιες συνέπειες. Η κατάσχεση ή άλλη πράξη αναγκαστικής εκτέλεσης είναι άκυρη, ο πλειστηριασμός αναστέλλεται, ο οφειλέτης πιστώνεται με πέντε δόσεις, η ρύθμιση παρατείνεται, προβλέπεται δυνατότητα πρόσθετης αποζημίωσης και ο πιστωτής ή servicer αντιμετωπίζει πρόστιμα που μπορούν να φτάσουν έως τις 500.000 ευρώ ανά δανειολήπτη.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι η προστασία ενεργοποιείται όταν υπάρχει ενεργή ρύθμιση που τηρείται. Δεν πρόκειται για γενική απαγόρευση της αναγκαστικής εκτέλεσης ούτε για οριζόντια αναστολή πλειστηριασμών, αλλά για ειδικό καθεστώς προστασίας του συνεπούς οφειλέτη απέναντι σε ενέργειες είσπραξης που παραβιάζουν τον ίδιο τον διακανονισμό.
