Παγκόσμια αναδιάταξη στις πληρωμές: Πώς αμφισβητείται η κυριαρχία των αμερικανικών συστημάτων
Κράτη και τράπεζες επιταχύνουν εθνικά δίκτυα πληρωμών – Η Ευρώπη, η Βραζιλία, η Κίνα και η Ινδία χαράζουν νέες ψηφιακές διαδρομές
Η παγκόσμια αγορά πληρωμών βρίσκεται σε καμπή, καθώς ολοένα περισσότερες χώρες αναζητούν εναλλακτικές λύσεις απέναντι στην κυριαρχία των αμερικανικών συστημάτων. Το επεισόδιο με το Pix, το βραζιλιάνικο σύστημα άμεσων πληρωμών, ανέδειξε την ένταση που δημιουργείται όταν ένα εθνικό δίκτυο απειλεί τα συμφέροντα κολοσσών όπως η Visa και η Mastercard. Η Ουάσιγκτον επέβαλε δασμούς 25% σε βραζιλιάνικα προϊόντα, θεωρώντας ότι το Pix δημιουργεί αθέμιτο ανταγωνισμό, όμως η κυβέρνηση της Βραζιλίας αρνήθηκε να κάνει πίσω, υπογραμμίζοντας ότι το σύστημα αποτελεί εθνικό επίτευγμα.
Το περιστατικό αυτό αποτυπώνει μια νέα γεωπολιτική πραγματικότητα, όπου η πρόσβαση στο δολάριο και στις αμερικανικές υποδομές πληρωμών δεν θεωρείται πλέον δεδομένη. Καθώς οι ΗΠΑ υιοθετούν πιο επιφυλακτική στάση, άλλες χώρες επιδιώκουν να ενισχύσουν την αυτονομία τους, οδηγώντας σε κατακερματισμό του χρηματοπιστωτικού συστήματος σε περιφερειακά και εθνικά δίκτυα. Η τάση αυτή δημιουργεί σημαντικές προκλήσεις για τους αμερικανικούς κολοσσούς των καρτών, που μέχρι σήμερα απολάμβαναν μονοπωλιακή θέση.
Στην Ευρώπη, η συζήτηση για ανεξάρτητες υποδομές πληρωμών έχει ενταθεί. Το SEPA έχει επεκταθεί σε 41 χώρες, ενώ ευρωπαϊκές τράπεζες και fintech στηρίζουν το Wero, ένα ψηφιακό πορτοφόλι που φιλοδοξεί να ενοποιήσει εθνικά συστήματα γρήγορων πληρωμών, όπως το ολλανδικό iDeal. Παράλληλα, η ΕΚΤ προωθεί το σχέδιο για το ψηφιακό ευρώ, με στόχο να τεθεί σε λειτουργία έως το 2029. Η ανησυχία για πιθανή διακοπή πρόσβασης σε αμερικανικές υποδομές έχει οδηγήσει ακόμη και το Ηνωμένο Βασίλειο να εξετάσει τη δημιουργία δικού του ανταγωνιστικού συστήματος.
Η Κίνα έχει ήδη αναπτύξει δικές της διασυνοριακές υποδομές, αξιοποιώντας τόσο κρατικές πρωτοβουλίες όσο και ιδιωτικές πλατφόρμες όπως Alipay και WeChat Pay. Η Τράπεζα της Κίνας προσθέτει συνεχώς νέες χώρες στο ψηφιακό σύστημα του γουάν, ενισχύοντας την επιρροή της στην παγκόσμια αγορά πληρωμών. Την ίδια στιγμή, η Ινδία επεκτείνει το UPI, το σύστημα πληρωμών μέσω QR, σε εννέα χώρες, με τον αριθμό να αυξάνεται.
Η άνοδος των εθνικών συστημάτων πληρωμών απειλεί να μειώσει τα υψηλά περιθώρια κέρδους των αμερικανικών εταιρειών, αλλά δημιουργεί και ευρύτερους κινδύνους. Ο κατακερματισμός των υποδομών μπορεί να οδηγήσει σε ασυμβατότητες, να αυξήσει τις απάτες και να διευκολύνει την παράκαμψη κυρώσεων. Σύμφωνα με έκθεση που χρηματοδοτήθηκε από το SWIFT, ο χρηματοοικονομικός κατακερματισμός θα μπορούσε να μειώσει το παγκόσμιο ΑΕΠ κατά 2,6% έως το 2030, αν συνεχιστεί με τον σημερινό ρυθμό.
Καθώς οι χώρες επιδιώκουν μεγαλύτερη κυριαρχία στις πληρωμές, το κόστος αυτής της ανεξαρτησίας ενδέχεται να αποδειχθεί υψηλότερο από τις αρχικές εκτιμήσεις. Το ίδιο ισχύει και για τις ΗΠΑ, που βλέπουν πλέον την παγκόσμια επιρροή τους να αμφισβητείται σε έναν τομέα όπου κυριαρχούσαν επί δεκαετίες.
