Bruegel: Μεγάλο «απόθεμα» αποταμιεύσεων στην Ευρώπη…
Το Bruegel αναλύει πώς οι συνταξιοδοτικές αποταμιεύσεις μπορούν να γίνουν μοχλός επενδύσεων και γιατί η Ελλάδα παραμένει πίσω στη συμμετοχή των νοικοκυριών
Νέα μελέτη του ευρωπαϊκού ινστιτούτου Bruegel φέρνει στο προσκήνιο ένα κρίσιμο ζήτημα: η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν πάσχει από έλλειψη αποταμιεύσεων, αλλά από τον τρόπο που αυτές αξιοποιούνται. Παρά τα υψηλά χρηματικά αποθέματα που διατηρούν τα νοικοκυριά, μεγάλο μέρος των κεφαλαίων παραμένει «παρκαρισμένο» σε καταθέσεις και μετρητά, αντί να κατευθύνεται σε παραγωγικές επενδύσεις που θα ενίσχυαν την ανάπτυξη και τις κεφαλαιαγορές .
Στο επίκεντρο της συζήτησης βρίσκονται τα συνταξιοδοτικά ταμεία και οι ασφαλιστικές εταιρείες, τα οποία –σύμφωνα με τη μελέτη– μπορούν να παίξουν καθοριστικό ρόλο στη διοχέτευση των αποταμιεύσεων σε μακροπρόθεσμα επενδυτικά προϊόντα, όπως μετοχές, ομόλογα και έργα υποδομών. Πρόκειται για θεσμικούς επενδυτές με μακροχρόνιο ορίζοντα, που δεν επηρεάζονται από τις βραχυπρόθεσμες διακυμάνσεις των αγορών και μπορούν να στηρίξουν ουσιαστικά την πραγματική οικονομία .
Η έρευνα εξετάζει δεδομένα από 20 χώρες της ΕΕ για την περίοδο 2013–2023 και καταγράφει ότι οι επενδύσεις των συνταξιοδοτικών και ασφαλιστικών φορέων έχουν θετική επίδραση τόσο στις αγορές μετοχών όσο και στις αγορές ομολόγων. Στις μετοχές, η ανάπτυξη των κεφαλαιαγορών συνδέεται τόσο με το μέγεθος των ταμείων όσο και με την κατανομή των επενδύσεων. Στα ομόλογα, καθοριστικό ρόλο παίζει κυρίως η κατεύθυνση των κεφαλαίων και όχι το συνολικό ύψος τους .
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το εύρημα ότι η ενίσχυση των συνταξιοδοτικών ταμείων δεν λειτουργεί εις βάρος των τραπεζών. Δεν εντοπίστηκε καμία ένδειξη ότι η αύξηση των επενδύσεων μέσω ταμείων μειώνει τον τραπεζικό δανεισμό προς τις επιχειρήσεις. Αντίθετα, οι δύο μορφές χρηματοδότησης φαίνεται να λειτουργούν συμπληρωματικά, προσφέροντας περισσότερες επιλογές σε εταιρείες που αναζητούν κεφάλαια .
Για την Ελλάδα, η μελέτη αποκαλύπτει μια ιδιαιτερότητα: τα ελληνικά νοικοκυριά εμφανίζουν υψηλό ποσοστό διακράτησης περιουσιακών στοιχείων σε μετοχές, αλλά πολύ μικρή συμμετοχή σε ασφαλιστικά και συνταξιοδοτικά προϊόντα. Σε χώρες όπως η Ολλανδία, η Δανία και η Ιρλανδία, τα συνταξιοδοτικά προϊόντα αποτελούν βασικό πυλώνα του πλούτου των νοικοκυριών, κάτι που συνδέεται με πιο ανεπτυγμένες κεφαλαιαγορές και θεσμικούς επενδυτές .
Η μελέτη καταλήγει ότι η Ευρώπη μπορεί να αξιοποιήσει πολύ αποτελεσματικότερα τις αποταμιεύσεις των πολιτών της, εφόσον ενισχυθούν τα κεφαλαιοποιητικά συνταξιοδοτικά συστήματα και δημιουργηθούν συνθήκες που θα κατευθύνουν τα διαθέσιμα κεφάλαια σε παραγωγικές επενδύσεις. Η αύξηση των αποταμιεύσεων από μόνη της δεν αρκεί – απαιτείται στρατηγική αξιοποίησή τους, ώστε να παράγουν πραγματική οικονομική αξία και να ενισχύσουν τις ευρωπαϊκές κεφαλαιαγορές .
