Πλειστηριασμοί και Άμυνα του Δανειολήπτη!

Πλειστηριασμοί και Άμυνα του Οφειλέτη: Ένας αναλυτικός οδηγός για πολίτες

Γράφει Κώστας Αμασόγλου Δικηγόρος Παρ’ Αρείω Πάγω, Θεσσαλονίκη

Οι πλειστηριασμοί αποτελούν ένα από τα πιο καίρια και ευαίσθητα κοινωνικοοικονομικά ζητήματα της σύγχρονης Ελλάδας. Η αύξηση των μη εξυπηρετούμενων δανείων, η μεταβίβαση απαιτήσεων σε funds, η ενίσχυση του ηλεκτρονικού συστήματος και η σταδιακή άρση προστατευτικών πλαισίων για την κύρια κατοικία έχουν φέρει χιλιάδες πολίτες αντιμέτωπους με την πιθανότητα απώλειας της περιουσίας τους.

Για να μπορέσει ο οφειλέτης να προστατευτεί, πρέπει να δώσει εξ αρχής, ιδιαίτερη βαρύτητα στις διαδικασίες και να μην περιφρονήσει την έναρξη της. Η κατανόηση του πλαισίου, των προθεσμιών και των δυνατοτήτων που παρέχει ο Κώδικας Πολιτικής Δικονομίας (ΚΠολΔ), αλλά και η ειδική νομοθεσία για τη ρύθμιση οφειλών, αποτελεί το κλειδί για την προστασία του οφειλέτη.

Σε αυτό το περιβάλλον, η κατανόηση της διαδικασίας του πλειστηριασμού και των μηχανισμών άμυνας αποκτά ζωτική σημασία. Η γνώση δεν αποτελεί απλώς ενημέρωση· αποτελεί εργαλείο προστασίας.

Το παρόν άρθρο στοχεύει να παρουσιάσει σε γενικές γραμμές:
• τι είναι ο πλειστηριασμός,
• πώς εξελίσσεται βήμα προς βήμα,
• ποιες νομικές επιλογές διαθέτει ο οφειλέτης,
• ποιες πρακτικές κινήσεις μπορεί να κάνει για να προστατευτεί.

Τι είναι ο πλειστηριασμός;

Ο πλειστηριασμός αποτελεί την τελική φάση της διαδικασίας αναγκαστικής εκτέλεσης. Χρησιμοποιείται όταν ένας οφειλέτης δεν εξοφλεί τις υποχρεώσεις του, παρά τις προσπάθειες του πιστωτή να εισπράξει οφειλές με άλλα μέσα.

Πρακτικά, ο πλειστηριασμός είναι μια δημόσια διαδικασία πώλησης περιουσίας του οφειλέτη – συνήθως ακινήτων αλλά και κινητών αξίας – με σκοπό την εξόφληση των χρεών.
Σήμερα οι πλειστηριασμοί:
• διεξάγονται ηλεκτρονικά,
• έχουν αυστηρά χρονικά όρια,
• εμφανίζονται σε ειδική διαδικτυακή πλατφόρμα (eauction.gr),
• επιτρέπουν συμμετοχή πλειοδοτών από όλη την Ελλάδα ή το εξωτερικό.

Πώς πραγματοποιείται ένας πλειστηριασμός – Αναλυτικό στάδιο-στάδιο

1. Το εκτελεστό έγγραφο
Για να ξεκινήσει η αναγκαστική εκτέλεση, ο πιστωτής πρέπει να έχει στα χέρια του έναν «εκτελεστό τίτλο», όπως:
• διαταγή πληρωμής,
• δικαστική απόφαση,
• συμβολαιογραφική πράξη με εκτελεστή δύναμη,
• βεβαιωμένη οφειλή προς το Δημόσιο.
Αυτό είναι το θεμέλιο της διαδικασίας, χωρίς την ύπαρξη του οποίου δεν μπορεί να εκκινήσει.

2. Η επιβολή κατάσχεσης
Ο δικαστικός επιμελητής προχωρά στην κατάσχεση κινητού ή ακινήτου.
Η κατάσχεση περιλαμβάνει:
• λεπτομερή περιγραφή του περιουσιακού στοιχείου,
• προσδιορισμό της αξίας,
• καθορισμό ημέρας πλειστηριασμού (τουλάχιστον 7 μήνες μετά για τα ακίνητα).
Η έκθεση κατάσχεσης κοινοποιείται στον οφειλέτη και αναρτάται ηλεκτρονικά.

3. Τιμή πρώτης προσφοράς (Τ.Π.Π.)
Αποτελεί την ελάχιστη τιμή στην οποία μπορεί να ξεκινήσει ο πλειστηριασμός.
Για τα ακίνητα, η Τ.Π.Π.:
• βασίζεται κυρίως στην εμπορική αξία,
• πρέπει να είναι πρόσφατη και τεκμηριωμένη,
• μπορεί να προσβληθεί με ανακοπή εάν είναι αδικαιολόγητα χαμηλή.

4. Δημοσίευση στον ηλεκτρονικό κόμβο
Όλοι οι πλειστηριασμοί δημοσιεύονται στον ειδικό ιστότοπο των ηλεκτρονικών πλειστηριασμών (eauction).
Περιλαμβάνονται:
• λεπτομέρειες ακινήτου,
• φωτογραφίες,
• τεχνικές εκθέσεις,
• η ημερομηνία διεξαγωγής.
Η δημοσίευση σηματοδοτεί ότι η διαδικασία είναι πλέον «δημόσια».

5. Ηλεκτρονικός πλειστηριασμός
Την ορισμένη ημέρα, μέσω πιστοποιημένης πλατφόρμας:
• οι πιστοποιημένοι συμμετέχοντες καταθέτουν προσφορές,
• ο πλειστηριασμός εξελίσσεται σε συγκεκριμένο χρονικό πλαίσιο,
• συχνά παρατείνεται αυτόματα εάν υπάρχει ενδιαφέρον.
Ο μεγαλύτερος πλειοδότης ανακηρύσσεται νικητής.

6. Κατακύρωση και μεταβίβαση
Μετά τη λήξη:
• το ακίνητο «κατακυρώνεται» στον πλειοδότη,
• τα χρήματα διανέμονται στους πιστωτές με σειρά προτεραιότητας,
• ο οφειλέτης χάνει την κυριότητα και παραδίδει το ακίνητο.

Η άμυνα του οφειλέτη:

Η άμυνα του οφειλέτη δεν είναι μία, αλλά ένα πλέγμα πολλών δυνατοτήτων. Ο χρόνος, η νομική καθοδήγηση και η οργάνωση είναι καθοριστικά για την επιτυχία.

1. Ανακοπή κατά της εκτέλεσης (άρθρα 933 & επ. ΚΠολΔ)
Ο οφειλέτης μπορεί να ζητήσει ακύρωση της κατάσχεσης εάν:
• υπάρχουν ελαττώματα στην επίδοση,
• δεν τηρήθηκαν ουσιώδεις τύποι,
• λείπουν βασικά στοιχεία από την έκθεση,
• η διαδικασία ξεκίνησε χωρίς έγκυρο εκτελεστό τίτλο.
Η ανακοπή αυτή ασκείται μέσα σε 45 ημέρες από την επίδοση της κατάσχεσης.

2. Ανακοπή για την τιμή πρώτης προσφοράς
Εάν η κατάσχεση στηρίζεται σε παλαιά ή υποτιμημένη αποτίμηση, ο οφειλέτης μπορεί να ζητήσει:
• νέα εκτίμηση,
• αύξηση της Τ.Π.Π.,
• επανάληψη της διαδικασίας κατάσχεσης.
Αυτό αποτρέπει πωλήσεις σε «εξευτελιστικές τιμές».

3. Αναστολή εκτέλεσης
Μαζί με την ανακοπή, ο οφειλέτης μπορεί να ζητήσει προσωρινή αναστολή του πλειστηριασμού έως ότου αποφανθεί το δικαστήριο.
Το δικαστήριο εξετάζει:
• το επείγον,
• την πιθανότητα ευδοκίμησης της ανακοπής,
• αν θα προκληθεί ανεπανόρθωτη ζημία.
Έγκριση της αναστολής σημαίνει ότι ο πλειστηριασμός «παγώνει», συνήθως μέχρι την έκδοση απόφασης επί της ανακοπής.

4. Ανακοπή μετά τον πλειστηριασμό
Αφορά περιπτώσεις όπως:
• παραβίαση βασικών κανόνων διεξαγωγής,
• απάτη,
• αθέμιτες πρακτικές,
• παρατυπίες στη διαδικασία κατακύρωσης.
Αν γίνει δεκτή, μπορεί να ακυρωθεί ακόμη και ολοκληρωμένος πλειστηριασμός, αλλά οι πιθανότητες είναι σχετικά λίγες.

5. Προστασία ευάλωτων νοικοκυριών
Υπάρχει ειδικό καθεστώς προστασίας για πραγματικά ευάλωτους οφειλέτες, όπου παρέχονται:
• κρατική συνεισφορά στη δόση,
• δυνατότητα μεταβίβασης κατοικίας σε φορέα και επαναμίσθωση,
• προγράμματα στέγασης.
Αυτά τα μέτρα μπορούν να σώσουν την κύρια κατοικία.

6. Ο εξωδικαστικός μηχανισμός ρύθμισης οφειλών
Ο οφειλέτης μπορεί να υποβάλει αίτηση για:
• ρύθμιση χρεών σε έως 240 δόσεις,
• παύση καταδιωκτικών μέτρων κατά τη διάρκεια της διαδικασίας,
• πιθανή διαγραφή μέρους των οφειλών.
Συχνά αποτελεί μία από τις πιο αποτελεσματικές λύσεις.

7. Διαπραγμάτευση με τράπεζες και funds
Με τη σωστή οικονομική και νομική υποστήριξη, οι πιστωτές είναι διατεθειμένοι να προχωρήσουν σε:
• μείωση οφειλής,
• επιμήκυνση δόσεων,
• αναστολή εκτέλεσης,
• «κούρεμα» υπολοίπου.
Η διαπραγμάτευση πρέπει να γίνεται πριν οριστεί ημερομηνία πλειστηριασμού.

Πρακτικός οδηγός: Τι να κάνει ο οφειλέτης βήμα-βήμα

1. Να μην αγνοήσει καμία επίδοση. Κάθε έγγραφο έχει προθεσμίες.
2. Να συμβουλευτεί άμεσα δικηγόρο. Η καθυστέρηση είναι καθοριστική.
3. Να συλλέξει όλα τα οικονομικά στοιχεία.
4. Να εξετάσει το ενδεχόμενο εξωδικαστικής ρύθμισης.
5. Να εξετάσει τις πιθανότητες άσκησης ανακοπής.
6. Να προχωρήσει σε αίτηση αναστολής όπου είναι εφικτό.
7. Να αξιοποιήσει κάθε διαθέσιμη κρατική προστασία.

Συμπέρασμα

Ο πλειστηριασμός δεν είναι μια διαδικασία χωρίς αντίσταση. Αντίθετα, ο οφειλέτης διαθέτει σειρά σημαντικών νομικών εργαλείων και πρακτικών επιλογών για να προστατεύσει την περιουσία του.

Το κλειδί βρίσκεται στη γρήγορη αντίδραση, στην σωστή νομική καθοδήγηση και στη συστηματική διεκδίκηση των δικαιωμάτων που παρέχει ο νόμος.

Η ενημέρωση δεν είναι πολυτέλεια· είναι άμυνα.