Το Pillar II αλλάζει το διεθνές φορολογικό τοπίο

Μια ιστορική αλλαγή στη διεθνή φορολογία

Της Μάρθας Παπασωτηρίου

Για δεκαετίες, οι μεγάλες πολυεθνικές επιχειρήσεις είχαν τη δυνατότητα να αξιοποιούν τις διαφορές μεταξύ των φορολογικών συστημάτων, μεταφέροντας κέρδη σε χώρες με χαμηλή ή σχεδόν μηδενική φορολογία. Το αποτέλεσμα ήταν ένας συνεχής διεθνής φορολογικός ανταγωνισμός, που συχνά περιόριζε τα φορολογικά έσοδα των κρατών και δημιουργούσε συνθήκες άνισης μεταχείρισης για τις επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται αποκλειστικά σε μία χώρα.

Αυτό ακριβώς επιχειρεί να αλλάξει το Pillar II του ΟΟΣΑ — μία από τις σημαντικότερες μεταρρυθμίσεις στη διεθνή φορολογία των τελευταίων δεκαετιών.

Με το νέο πλαίσιο θεσπίζεται για πρώτη φορά ένας παγκόσμιος ελάχιστος πραγματικός φορολογικός συντελεστής 15% για μεγάλους πολυεθνικούς ομίλους. Η βασική λογική είναι ότι, εφόσον μία επιχείρηση φορολογείται κάτω από το όριο αυτό σε κάποια χώρα, θα επιβάλλεται συμπληρωματικός φόρος ώστε να καλύπτεται η διαφορά.

Η εφαρμογή στην Ευρώπη και στην Ελλάδα

Η Ευρωπαϊκή Ένωση υιοθέτησε το νέο σύστημα μέσω της Οδηγίας (ΕΕ) 2022/2523, ενώ η εφαρμογή του ξεκίνησε ουσιαστικά από την 1η Ιανουαρίου 2024. Η Ελλάδα, ως κράτος-μέλος της Ε.Ε., προχώρησε στην ενσωμάτωση του νέου πλαισίου στο εθνικό φορολογικό σύστημα.

Παρότι το θέμα δεν έχει ακόμη απασχολήσει ιδιαίτερα τη δημόσια συζήτηση, επηρεάζει άμεσα τη λειτουργία δεκάδων μεγάλων επιχειρηματικών ομίλων και εκατοντάδων θυγατρικών ξένων εταιρειών που δραστηριοποιούνται στη χώρα μας.

Σύμφωνα με διαθέσιμα στοιχεία, περίπου 19 ελληνικοί επιχειρηματικοί όμιλοι και σχεδόν 900 έως 950 θυγατρικές ξένων πολυεθνικών στην Ελλάδα εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του νέου καθεστώτος, καθώς υπερβαίνουν το όριο ενοποιημένου κύκλου εργασιών των 750 εκατ. ευρώ.

Παράλληλα, εκτιμάται ότι τα πρόσθετα φορολογικά έσοδα για την Ελλάδα θα μπορούσαν να φτάσουν έως και τα 80 εκατ. ευρώ, κυρίως από περιπτώσεις όπου πολυεθνικές επιχειρήσεις εμφανίζουν ιδιαίτερα χαμηλή πραγματική φορολόγηση μέσω διεθνών δομών και πρακτικών φορολογικού σχεδιασμού.

Η μεγάλη πρόκληση για τις επιχειρήσεις

Πίσω όμως από τον στόχο της “φορολογικής δικαιοσύνης” κρύβεται μία ιδιαίτερα σύνθετη επιχειρησιακή και τεχνική πρόκληση.

Για τις επιχειρήσεις, το Pillar II δεν αποτελεί απλώς έναν νέο φορολογικό κανόνα. Δημιουργεί ένα εντελώς νέο πλαίσιο συλλογής, επεξεργασίας και παρακολούθησης φορολογικών δεδομένων σε παγκόσμιο επίπεδο.

Οι όμιλοι καλούνται πλέον να συγκεντρώνουν πληροφορίες από διαφορετικές χώρες, διαφορετικά λογιστικά πρότυπα και διαφορετικά φορολογικά καθεστώτα, πολλές φορές μέσω πληροφοριακών συστημάτων που δεν είχαν σχεδιαστεί για τέτοιου είδους απαιτήσεις.

Στην πράξη, πολλές επιχειρήσεις διαπιστώνουν ήδη ότι το μεγαλύτερο ζήτημα δεν είναι απαραίτητα η επιπλέον φορολογική επιβάρυνση, αλλά η πολυπλοκότητα της συμμόρφωσης.

Δεν είναι τυχαίο ότι διεθνώς παρατηρείται έντονη κινητικότητα σε επενδύσεις σε ERP συστήματα, εργαλεία tax reporting και εξειδικευμένες ομάδες φορολογικής συμμόρφωσης. Το κόστος προσαρμογής αναμένεται να είναι σημαντικό ακόμη και για μεγάλους οργανισμούς.

Ο ρόλος της φορολογικής διοίκησης

Σημαντικές προκλήσεις αντιμετωπίζει και η ίδια η φορολογική διοίκηση.

Η εφαρμογή του Pillar II απαιτεί υψηλό επίπεδο τεχνικής κατάρτισης, συνεχή συνεργασία μεταξύ φορολογικών αρχών διαφορετικών χωρών και αποτελεσματικούς ελεγκτικούς μηχανισμούς σε ένα ιδιαίτερα σύνθετο περιβάλλον.

Η ΑΑΔΕ καλείται ουσιαστικά να διαχειριστεί ένα νέο διεθνές φορολογικό οικοσύστημα, πολύ πιο απαιτητικό από τα παραδοσιακά μοντέλα φορολογικού ελέγχου.

Η επόμενη ημέρα

Το μεγάλο ερώτημα, επομένως, δεν είναι μόνο αν η Ελλάδα θα εφαρμόσει τυπικά το νέο πλαίσιο — αυτό είναι δεδομένο. Το πραγματικό ζητούμενο είναι αν θα μπορέσει να το εφαρμόσει αποτελεσματικά, χωρίς να δημιουργηθεί ακόμη μεγαλύτερο διοικητικό βάρος για τις επιχειρήσεις και χωρίς να επηρεαστεί αρνητικά η ανταγωνιστικότητα της οικονομίας.

Το Pillar II αποτελεί αναμφίβολα μία ιστορική μεταβολή στον τρόπο με τον οποίο φορολογούνται οι πολυεθνικές επιχειρήσεις. Ταυτόχρονα όμως αποτελεί και ένα σημαντικό τεστ προσαρμογής για κράτη, φορολογικές αρχές και επιχειρήσεις.

Για την Ελλάδα, η επιτυχία δεν θα κριθεί μόνο από τα επιπλέον φορολογικά έσοδα που μπορεί να προκύψουν, αλλά κυρίως από το αν θα καταφέρει να ισορροπήσει ανάμεσα στη φορολογική διαφάνεια, την επενδυτική σταθερότητα και τη λειτουργική απλότητα.

*Η Μάρθα Παπασωτηρίου είναι Partner – Head of Tax στην Andersen Tax Greece