Σκόνταψε στο… ευρωπαϊκό δίκαιο: Το Ελεγκτικό Συνέδριο «μπλοκάρει» τα σχέδια της Κομισιόν
Σοβαρές ενστάσεις για το νέο Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας και το Horizon Europe
Πριν ακόμη εγκριθεί ο νέος μακροπρόθεσμος προϋπολογισμός της Ε.Ε. για την περίοδο 2028‑2034, ύψους 2 τρισ. ευρώ, το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο (ΕΕΣ) ασκεί έντονη κριτική στα σχέδια κανονισμών της Κομισιόν. Οι παρατηρήσεις αφορούν κυρίως το υπό διαμόρφωση Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας (ECF) και το πρόγραμμα Horizon Europe, τα οποία συγκεντρώνουν συνολική χρηματοδότηση 409 δισ. ευρώ. Από αυτά, 130 δισ. κατευθύνονται σε δράσεις «ασφάλειας και αμυντικής βιομηχανίας», σηματοδοτώντας μια σαφή στροφή της ευρωπαϊκής καινοτομίας προς την πολεμική οικονομία.
Το ΕΕΣ επισημαίνει ότι ούτε η ενωσιακή νομοθεσία ούτε οι νέες προτάσεις της Επιτροπής διαθέτουν σαφή και κοινό ορισμό της «καινοτομίας», ενώ απουσιάζουν αξιόπιστα στοιχεία για το πώς χρησιμοποιούνται τα κονδύλια και αν επιτυγχάνονται οι στόχοι. Παράλληλα, θέτει ερωτήματα για το πώς θα εφαρμοστεί στην πράξη η αρχή της «αριστείας», την οποία επικαλούνται οι κανονισμοί, χωρίς όμως να υπάρχουν συγκεκριμένοι μηχανισμοί αξιολόγησης.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η αυξημένη ευελιξία του προϋπολογισμού, που επιτρέπει στα κράτη‑μέλη να ανακατανέμουν κονδύλια κατά βούληση. Το ΕΕΣ προειδοποιεί ότι αυτό μπορεί να δημιουργήσει στρεβλώσεις στις κρατικές ενισχύσεις και ζητά την καθιέρωση ελάχιστων απαιτήσεων για την «ανακύκλωση» της χρηματοδότησης, ώστε τα χρήματα να χρησιμοποιούνται πολλαπλές φορές μέσω εγγυήσεων και δανείων.
Το Συνέδριο εντοπίζει επίσης κινδύνους στη συμμόρφωση, τη διαφάνεια και την ιχνηλασιμότητα των δαπανών, τονίζοντας ότι η έρευνα αποτελεί τομέα υψηλού κινδύνου με συχνά και σημαντικά λάθη. Παρότι τα μέτρα απλούστευσης, όπως τα κατ’ αποκοπήν ποσά, μειώνουν τον διοικητικό φόρτο, απαιτούν σαφείς κανόνες για να αποφευχθούν αστοχίες. Το ΕΕΣ ζητά ακόμη να διασφαλιστεί η πλήρης δικαιοδοσία του στους ελέγχους, ακόμη και όταν η διαχείριση γίνεται από τρίτες οντότητες.
Οι πρώτες αυτές παρατηρήσεις αποτελούν μόνο την αρχή. Το φιλόδοξο σχέδιο της Κομισιόν θα πρέπει να περάσει από σκληρή διαπραγμάτευση με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τα κράτη‑μέλη, μέσα από περισσότερους από 15 κανονισμούς που θα καθορίσουν τη διαχείριση των 2 τρισ. ευρώ. Με δεδομένη την ιστορική τάση της Ε.Ε. να αιφνιδιάζεται από διεθνείς κρίσεις, θεωρείται πιθανό ότι θα χρειαστεί και πάλι ένα «έκτακτο χρηματοδοτικό εργαλείο», όπως συνέβη στην κρίση χρέους, την πανδημία και τον πόλεμο στην Ουκρανία.
