Οι μεγαλύτερες χρηματιστηριακές φούσκες των τελευταίων 400 ετών
Από την τουλιπομανία έως το dot.com
Οι χρηματιστηριακές φούσκες μπορεί να αλλάζουν μορφή ανά εποχή, όμως έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό που παραμένει αναλλοίωτο εδώ και τέσσερις αιώνες: την ανθρώπινη ψυχολογία. Όπως επισημαίνει ο Λουκ Γκρέιαμ Γουάιτ, η βασική γνωστική προκατάληψη που οδηγεί σε υπερβολές είναι η μετάβαση από την αποστροφή προς τη ζημία στον φόβο ότι κάποιος θα «μείνει εκτός» των κερδών. Το γνωστό FOMO μετατρέπει την επιτυχία των άλλων σε προσωπική απώλεια, ωθώντας τους επενδυτές σε λανθασμένες αποφάσεις.
Ακόμη και ο Ισαάκ Νεύτων, μία από τις μεγαλύτερες διάνοιες της ιστορίας, δεν κατάφερε να ξεφύγει από αυτή την παγίδα. Αφού διπλασίασε τα χρήματά του πουλώντας έγκαιρα τις μετοχές της South Sea Company το 1720, είδε τη μετοχή να συνεχίζει να ανεβαίνει και υπέκυψε στον πειρασμό να ξαναγοράσει στην κορυφή. Το αποτέλεσμα ήταν να χάσει ποσό που αντιστοιχεί σε περίπου 3 εκατομμύρια σημερινές στερλίνες, αποδεικνύοντας ότι ακόμη και οι πιο λαμπροί νους δεν είναι άτρωτοι στις αγορές .
Η ιστορία βρίθει παραδειγμάτων. Η μανία της τουλίπας τον 17ο αιώνα, όταν ένας σπάνιος βολβός έφτασε να αξίζει όσο ένα σπίτι. Η φούσκα της Μισισίπι και της South Sea Company στις αρχές του 18ου αιώνα, με κέρδη που άγγιξαν το 1.900% και 700% αντίστοιχα. Ο Dow Jones που εκτοξεύθηκε 1.200% πριν από το κραχ του 1929, ο χρυσός που σημείωσε άνοδο 2.400% τη δεκαετία του 1970 και ο Nikkei που ανέβηκε 2.000% πριν καταρρεύσει στα τέλη της δεκαετίας του ’80 .
Ξεχωριστή θέση κατέχει η φούσκα του dot.com, η οποία είχε παγκόσμιο χαρακτήρα. Ο Nasdaq εκτινάχθηκε από τις 751 μονάδες το 1995 στις 5.048 μονάδες το 2000, πριν καταρρεύσει μέσα σε δύο χρόνια. Παρόμοια εικόνα καταγράφηκε στη Φρανκφούρτη, όπου ο Neuer Markt ανέβηκε 1.600% πριν μηδενίσει σχεδόν, στη Νότια Κορέα με τον KOSDAQ να χάνει 80% μετά την κορύφωση, αλλά και στη Φινλανδία, όπου η Nokia έφτασε να αποτελεί το 72% του δείκτη HEX πριν καταρρεύσει κατά 98% μέσα σε μια δεκαετία .
Παρά τις τεράστιες διαφορές σε εποχές, τεχνολογία και εποπτικό πλαίσιο, οι φούσκες έχουν έναν κοινό παρονομαστή: την ανθρώπινη συμπεριφορά. Η υπερβολική αισιοδοξία, η μαζική ψυχολογία και ο φόβος ότι κάποιος θα χάσει την ευκαιρία του εύκολου κέρδους δημιουργούν ένα εκρηκτικό μείγμα που επαναλαμβάνεται ξανά και ξανά.
Το ερώτημα που τίθεται πάντα στο τέλος κάθε ανάλυσης είναι αν «αυτή τη φορά θα είναι διαφορετικά». Η ιστορία δείχνει ότι οι αγορές αλλάζουν, αλλά η ανθρώπινη φύση όχι.
