Ο «Μεγάλος Αδελφός» των επιδομάτων: Το κράτος αποκτά ενιαία εικόνα για παροχές, περιουσία και δικαιούχους
Το Ειδικό Μητρώο Επιδομάτων και Παροχών, που σχεδιάζει το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, αποτελεί μια από τις πιο φιλόδοξες μεταρρυθμίσεις της κοινωνικής πολιτικής των τελευταίων δεκαετιών. Με χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης και στόχο να λειτουργήσει πλήρως μέσα στο 2026, το νέο σύστημα φιλοδοξεί να βάλει τέλος στη σημερινή κατακερματισμένη εικόνα των επιδομάτων, όπου διαφορετικοί φορείς λειτουργούν με ασύνδετα μητρώα και περιορισμένες δυνατότητες διασταύρωσης.
Σήμερα, το Δημόσιο καταβάλλει πάνω από 13 δισ. ευρώ ετησίως σε κοινωνικές και προνοιακές παροχές, χωρίς να διαθέτει ενιαίο μηχανισμό που να αποτυπώνει με ακρίβεια τι λαμβάνει κάθε πολίτης. Οι πληροφορίες είναι διάσπαρτες σε ΔΥΠΑ, ΟΠΕΚΑ, e‑ΕΦΚΑ και υπουργείο Εργασίας, με αποτέλεσμα ο έλεγχος να απαιτεί χρόνο, χειροκίνητες διαδικασίες και συχνά… τύχη. Το νέο Μητρώο, το οποίο υλοποιεί τεχνικά η ΑΑΔΕ, θα δημιουργεί ένα ενιαίο ψηφιακό προφίλ ανά ΑΦΜ, προσβάσιμο μέσω gov.gr. . Με μία μόνο εντολή, η διοίκηση θα μπορεί να βλέπει σε πραγματικό χρόνο όλα τα επιδόματα που λαμβάνει ένας πολίτης, από οποιονδήποτε φορέα.
Η πραγματική τομή, όμως, δεν αφορά μόνο την καταγραφή των παροχών. Για πρώτη φορά εισάγεται η έννοια της συνολικής περιουσιακής εικόνας ως κριτήριο επιλεξιμότητας. Το κράτος δεν θα εξετάζει μόνο εισόδημα, αλλά και ακίνητα, καταθέσεις, οχήματα, πισίνες και κάθε στοιχείο που αποτυπώνει το πραγματικό επίπεδο διαβίωσης. Για επιδόματα όπως το επίδομα παιδιού και το επίδομα στέγασης εξετάζεται η προσθήκη πρόσθετων κριτηρίων, ώστε να αποκλείονται περιπτώσεις με υψηλή περιουσία ή πολυτελή διαβίωση. Η λογική είναι ξεκάθαρη: κοινωνική ενίσχυση πρέπει να λαμβάνουν όσοι έχουν πραγματική ανάγκη, όχι όσοι απλώς πληρούν τυπικά εισοδηματικά όρια.
Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι το νέο σύστημα δεν στοχεύει στους ευάλωτους, αλλά στις στρεβλώσεις που απορροφούν πόρους από αυτούς. Η μετάβαση σε ένα μοντέλο «έξυπνης στόχευσης» φιλοδοξεί να περιορίσει τις καταχρήσεις και να ενισχύσει την αποτελεσματικότητα της κοινωνικής πολιτικής.
Στην πρώτη φάση ένταξης στο Μητρώο περιλαμβάνονται βασικά επιδόματα, όπως το επίδομα παιδιού, θέρμανσης, στέγασης, ανεργίας, το ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα, το επίδομα γέννησης και παροχές αναπηρίας ή μακροχρόνιας ανεργίας. Μετά την πιλοτική λειτουργία, όλοι οι φορείς θα υποχρεωθούν να εγγραφούν και να ενημερώνουν συνεχώς τα στοιχεία τους, δημιουργώντας για πρώτη φορά μια πλήρη, διαφανή και ενιαία εικόνα του συστήματος παροχών.
Το νέο Μητρώο υπόσχεται να αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο το κράτος χορηγεί και ελέγχει τα επιδόματα. Η επιτυχία του, ωστόσο, θα κριθεί από την τεχνική του υλοποίηση, την προστασία των προσωπικών δεδομένων και την ικανότητα της διοίκησης να αξιοποιήσει τα νέα εργαλεία χωρίς να δημιουργήσει νέα εμπόδια για τους πραγματικά δικαιούχους.
