Le Monde: «Παράθυρο» για επιστροφή θραυσμάτων του Παρθενώνα από το Λούβρο ανοίγει η νέα γαλλική νομοθεσία
Η νέα γαλλική νομοθεσία, που εγκρίθηκε στις 7 Μαΐου, φαίνεται να δημιουργεί προϋποθέσεις για την επιστροφή ορισμένων θραυσμάτων του Παρθενώνα από το Μουσείο του Λούβρου, σύμφωνα με ανάλυση της ερευνήτριας του CNRS και δικηγόρου Κατερίνας Τιτή στη Le Monde.
Η ίδια επισημαίνει ότι, παρότι η Γαλλία έχει συζητήσει εκτενώς την επιστροφή πολιτιστικών αγαθών στην Αφρική, το θέμα των ελληνικών και άλλων αρχαιοτήτων παρέμενε για χρόνια σχεδόν «ταμπού».
Ο νέος νόμος θεωρείται ιστορικός, ωστόσο συνοδεύεται από περιορισμούς. Καλύπτει μόνο παράνομες αποκτήσεις μετά το 1815 και εξαιρεί αντικείμενα που προήλθαν από συμφωνίες διαμοιρασμού ανασκαφών ή επιστημονικές ανταλλαγές. Για να αξιολογηθεί η πραγματική του εμβέλεια, απαιτείται λεπτομερής έρευνα προέλευσης για κάθε αντικείμενο, διαδικασία που συχνά δυσκολεύει λόγω ελλιπούς τεκμηρίωσης.
Στο Λούβρο φυλάσσονται αρκετά θραύσματα του Παρθενώνα, κάποια επιβεβαιωμένα και άλλα πιθανότατα. Δύο από αυτά εντοπίστηκαν το 1788 και 1789 από τον Λουί Φρανσουά Φοβέλ, ο οποίος είχε λάβει εντολή να συλλέξει «ό,τι μπορούσε» από την Αθήνα, χαρακτηριστική ένδειξη της νοοτροπίας λεηλασίας της εποχής. Το πρώτο θραύσμα, η πλάκα με τις Εργαστίνες, εντάχθηκε στη δημόσια περιουσία το 1792, άρα δεν εμπίπτει στο νέο πλαίσιο. Το δεύτερο, μια μετόπη με Κένταυρο και Λαπιθίδα, αποκτήθηκε το 1818 και ενδέχεται να υπάγεται στον νόμο.
Η Τιτή αναφέρει ότι και άλλα θραύσματα αποκτήθηκαν πολύ αργότερα: μια κεφαλή μετόπης το 1880, μία το 1927 και μία πιθανή κεφαλή ζωφόρου το 1916. Μόνο ένα αρχιτεκτονικό θραύσμα είχε δωρηθεί πριν από το 1815. Με βάση αυτά, αρκετά από τα αντικείμενα θα μπορούσαν να εξεταστούν για επιστροφή, εφόσον αποδειχθεί ότι αποκτήθηκαν από πρόσωπα χωρίς νόμιμο δικαίωμα διάθεσης.
Η ερευνήτρια θέτει και ένα κρίσιμο νομικό ερώτημα: αν ο νόμος εφαρμόζεται σε αντικείμενα που λεηλατήθηκαν πριν από το 1815 αλλά εντάχθηκαν στη δημόσια περιουσία μετά. Η απάντηση δεν είναι ξεκάθαρη, ωστόσο η ημερομηνία εισόδου στη δημόσια συλλογή ίσως αποδειχθεί καθοριστική. Για την πλάκα με τις Εργαστίνες, η οποία δεν καλύπτεται από τον νόμο, παραμένει ανοιχτό το ενδεχόμενο ειδικής νομοθετικής ρύθμισης.
Η διαδικασία δεν είναι αυτόματη, καθώς απαιτείται η σύμφωνη γνώμη των γαλλικών μουσείων. Παρ’ όλα αυτά, η πολιτική βούληση φαίνεται να αλλάζει. Η Γαλλία εντάσσεται πλέον σε ένα ευρύτερο ευρωπαϊκό κύμα επανεξέτασης της προέλευσης πολιτιστικών αγαθών, ακολουθώντας παραδείγματα όπως της Ολλανδίας, ενώ χώρες όπως το Βατικανό, η Ιταλία και το Πανεπιστήμιο της Χαϊδελβέργης έχουν ήδη επιστρέψει θραύσματα του Παρθενώνα στην Ελλάδα.
Η Τιτή καταλήγει ότι η συστηματική, κριτική εξέταση της προέλευσης των έργων σε δημόσιες συλλογές είναι πλέον αναγκαία, είτε πρόκειται για αποικιακά αντικείμενα είτε για αρχαιολογικά ευρήματα, καθώς το διεθνές κλίμα μεταβάλλεται υπέρ της επανένωσης των μνημείων.
