Η συμφωνία ΕΕ–Mercosur εφαρμόζεται αθόρυβα: Τι αλλάζει για την Ελλάδα και τους παραγωγούς
Ποσοστώσεις, προστασία ΠΟΠ προϊόντων και ο κρίσιμος μηχανισμός διασφάλισης.
Η ενδιάμεση εμπορική συμφωνία μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης και Mercosur εφαρμόζεται από την 1η Μαΐου, σηματοδοτώντας το τέλος μιας μακράς περιόδου διαπραγματεύσεων και πολιτικών εντάσεων. Παρά τον θόρυβο που είχε προηγηθεί τον Ιανουάριο, όταν το Συμβούλιο έδωσε το πράσινο φως, η εφαρμογή της συμφωνίας πέρασε σχεδόν απαρατήρητη στη δημόσια συζήτηση. Πλέον, το ερώτημα δεν είναι αν συμφωνούμε με το νέο πλαίσιο, αλλά πώς θα αξιοποιηθεί.
Η προσωρινή εφαρμογή αφορά αποκλειστικά το εμπορικό σκέλος, δηλαδή δασμούς και ποσοστώσεις, ενώ η πλήρης εταιρική συμφωνία παραμένει σε εκκρεμότητα. Παρ’ όλα αυτά, οι αλλαγές που επηρεάζουν άμεσα τους παραγωγούς έχουν ήδη τεθεί σε λειτουργία. Η απελευθέρωση των ευαίσθητων προϊόντων είναι σταδιακή και αυστηρά ελεγχόμενη: στο βόειο κρέας προβλέπεται ποσόστωση 99.000 τόνων με μειωμένο δασμό 7,5%, ποσότητα που αντιστοιχεί μόλις στο 1,5% της ευρωπαϊκής παραγωγής. Αντίστοιχα, στα πουλερικά η αδασμολόγητη ποσόστωση των 180.000 τόνων θα εφαρμοστεί κλιμακωτά σε πέντε χρόνια.
Ποσοστώσεις θεσπίζονται επίσης στη ζάχαρη, στο ρύζι, στον αραβόσιτο και στην αιθανόλη, ενώ για προϊόντα κρίσιμα για τη μεσογειακή γεωργία – όπως αρνίσιο κρέας και γαλακτοκομικά – οι δασμοί παραμένουν αμετάβλητοι. Η πλήρης άρση των δασμών για την πλειονότητα των αγροδιατροφικών προϊόντων θα ολοκληρωθεί σε βάθος έως 16 ετών.
Για την Ελλάδα, το σημαντικότερο όφελος είναι θεσμικό: για πρώτη φορά οι χώρες της Mercosur δεσμεύονται να προστατεύουν 21 ελληνικές γεωγραφικές ενδείξεις, από το ούζο και τη μαστίχα Χίου έως τα ελαιόλαδα Καλαμάτας και τους οίνους Σαντορίνης και Νεμέας. Η προστασία αυτή έχει ιδιαίτερη αξία σε αγορές όπου οι απομιμήσεις είναι συχνές και η τιμή των ΠΟΠ προϊόντων μπορεί να είναι πολλαπλάσια.
Ωστόσο, η ελληνική παρουσία στη συγκεκριμένη αγορά παραμένει περιορισμένη: οι εξαγωγές αγροδιατροφικών προϊόντων προς τις χώρες της Mercosur ανέρχονται μόλις σε 34,3 εκατ. ευρώ. Το άνοιγμα της αγοράς είναι δυνητικό και όχι αυτόματο· η κατάργηση ενός δασμού δεν δημιουργεί από μόνη της ζήτηση ούτε εξασφαλίζει δίκτυα διανομής.
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτεί η περίπτωση της φέτας. Παρότι η ονομασία προστατεύεται, ισχύει μεταβατική περίοδος επτά ετών για παραγωγούς στη Βραζιλία και την Αργεντινή που ήδη χρησιμοποιούν τον όρο «feta». Αν η Ελλάδα δεν αξιοποιήσει αυτό το διάστημα για να εδραιώσει τη γνήσια φέτα στις νέες αγορές, η προστασία κινδυνεύει να ενεργοποιηθεί σε ένα περιβάλλον όπου οι καταναλωτές έχουν ήδη συνηθίσει το υποκατάστατο.
Καθοριστικό ρόλο θα παίξει ο μηχανισμός διασφάλισης της συμφωνίας, ο οποίος επιτρέπει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αναστείλει προσωρινά τις δασμολογικές προτιμήσεις όταν οι εισαγωγές απειλούν να προκαλέσουν σοβαρή ζημία στους παραγωγούς. Η πρώτη δοκιμή ήρθε νωρίς: στις 12 Μαΐου η Επιτροπή ανακοίνωσε τη διαγραφή της Βραζιλίας από τον κατάλογο χωρών που μπορούν να εξάγουν ζωικά προϊόντα στην ΕΕ, λόγω ανεπαρκών εγγυήσεων για τον έλεγχο αντιμικροβιακών ουσιών. Το μέτρο θα ενεργοποιηθεί στις 3 Σεπτεμβρίου, δίνοντας στη Βραζιλία περιθώριο συμμόρφωσης.
