Η Ισραηλινή εταιρεία real estate που αλλάζει την Αθήνα…
Πόσα ιστορικά κτίρια θα γκρεμιστούν για να υψωθούν ξενοδοχεία και πολυκατοικίες με διαμερίσματα βραχυχρόνιας μίσθωσης;
Στη γωνία των οδών Σύρου και Ι. Δροσοπούλου, στην καρδιά της Κυψέλης, στεκόταν μέχρι πρόσφατα μια κομψή διώροφη οικία, χαρακτηριστικό δείγμα του μοντέρνου κινήματος στην ελληνική αρχιτεκτονική.
Το κτίριο ήταν χτισμένο το 1935. Παρέμεινε για 87 χρόνια στην κατοχή ιδιωτών, μέχρι που το 2022 πέρασε στην ιδιοκτησία της DIAMONA GREECE Α.Ε., μιας εταιρείας ισραηλινών συμφερόντων, που συγκαταλέγεται μεταξύ των επιχειρηματικών σχημάτων που τα τελευταία χρόνια μεταμορφώνουν το τοπίο της αθηναϊκής κατοικίας.
Στις 28 Απριλίου 2025, ξεκίνησε η κατεδάφιση του διωρόφου.
Μία μέρα μετά, η οργάνωση MONUMENTA –που δραστηριοποιείται στην προστασία της φυσικής και αρχιτεκτονικής κληρονομιάς– με επιστολή της στη Διεύθυνση Προστασίας και Αναστήλωσης Νεωτέρων και Σύγχρονων Μνημείων, του υπουργείου Πολιτισμού, ζήτησε να πληροφορηθεί εάν είχε δοθεί η απαραίτητη έγκριση για την κατεδάφιση.
Η MONUMENTA ρώτησε επίσης εάν υπήρχε οποιαδήποτε πρόθεση να αποτραπεί η απώλεια ενός τόσο σημαντικού κτιρίου — έργου του Εμμανουήλ Λαζαρίδη, ενός «από τους σημαντικότερους αρχιτέκτονες του Μεσοπολέμου».
Στα πιο γνωστά έργα του Λαζαρίδη συγκαταλέγεται το Μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη, μπροστά από την ελληνική Βουλή.
Η επιστολή της MONUMENTA για το κτίριο στη συμβολή των οδών Σύρου και Δροσοπούλου, στην Κυψέλη.
Σύμφωνα με έγγραφα που είδε το Solomon, το Συμβούλιο Αρχιτεκτονικής Π.Ε. Κεντρικού Τομέα είχε γνωμοδοτήσει «ομόφωνα αρνητικά», απορρίπτοντας την κατεδάφιση του συγκεκριμένου κτίσματος, επειδή «παρουσιάζει ιδιαίτερο αρχιτεκτονικό ή ιστορικό ενδιαφέρον».
Στην ίδια γνωμοδότηση, ωστόσο, διευκρινίζεται πως «η αρμοδιότητα για την εισήγηση του θέματος ανήκει στην Διεύθυνση Αρχιτεκτονικής, Οικοδομικών Κανονισμών και Αδειοδοτήσεων (ΔΑΟΚΑ)», που με τη σειρά της εισηγήθηκε πως «δεν συντρέχουν οι προϋποθέσεις για τον χαρακτηρισμό του κτιρίου του θέματος ως διατηρητέου».
Το κτίριο στην συμβολή των οδών Σύρου και Ι. Δροσοπούλου δεν κηρύχθηκε διατηρητέο.
Έτσι, η μονοκατοικία κατεδαφίστηκε. Και στη θέση της, η εταιρεία αναφέρει πως θα κατασκευάσει πολυκατοικία με 29 διαμερίσματα και τέσσερις υπόγειες θέσεις πάρκινγκ.
Στη σχετική έκθεση αιτιολόγησης, ο μηχανικός του έργου αναφέρει πως η νέα οικοδομή «θα ολοκληρώσει ήπια το αστικό μέτωπο μπροστά από τις οδούς Δροσοπούλου και Σύρου, με ένα κτίριο σύγχρονης μορφολογίας που θα συνδυάζεται αρμονικά με τα υφιστάμενα όμορα και γειτονικά πολυώροφα κτίρια».
Πώς αλλάζουν οι κατεδαφίσεις τις πόλεις μας;
Οι ελληνικές πόλεις αλλάζουν.
Όμως, αυτή η αλλαγή δεν προκύπτει πάντα ως αποτέλεσμα μιας οργανικής εξέλιξης της αρχιτεκτονικής, που ανταποκρίνεται στις ανάγκες των κατοίκων τους. Αντιθέτως, παρατηρείται μια έντονη αύξηση στις κατεδαφίσεις και στην ανοικοδόμηση, με έμφαση στην ανέγερση πολυώροφων κτηρίων, που συχνά αποτελούν επενδύσεις που προσανατολίζονται στη βραχυχρόνια μίσθωση.
Σύμφωνα με έρευνα του Γιώργου Λιάλιου στην Καθημερινή, ο αριθμός των μονοκατοικιών που κατεδαφίζονται στην Αττική διπλασιάστηκε μέσα σε μόλις έξι χρόνια: από τις 583 το 2019, έφτασε τις 1.217 το 2024.
Η Ειρήνη Γρατσία, αρχαιολόγος, και συντονίστρια της MONUMENTA, εξήγησε στο Solomon πως από τη λήξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου κι έπειτα «οι κατεδαφίσεις δεν σταμάτησαν ποτέ». Ιδιαίτερη ένταση παρατηρείται τις δεκαετίες του ‘60 και του ‘70, όταν ο υψηλός συντελεστής δόμησης που παρείχε η Χούντα ήταν επόμενο να οδηγήσει σε χιλιάδες κατεδαφίσεις.
Αλλά, από τις συνεντεύξεις που η MONUMENTA πραγματοποιεί τακτικά με μηχανικούς, για τα κτίρια που βρίσκονται υπό τον κίνδυνο κατεδάφισης, ανακύπτουν δύο σημαντικές διαπιστώσεις που αφορούν τα τελευταία χρόνια. Αφενός, οι κατεδαφίσεις εμφανίζονται να σταμάτησαν μόνο κατά την περίοδο της πρόσφατης οικονομικής κρίσης. Αφετέρου, όμως, μετά την κρίση επανήλθαν, και «ειδικά τα τελευταία χρόνια, μετά τον κορονοϊό, σε ποσοστά που είχαμε μεταπολεμικά».
Κινδυνεύει κυρίως η μεσοπολεμική αρχιτεκτονική. «Είναι τα κτίρια των δεκαετιών του ‘20 και του ‘30, τα οποία βρίσκονται αυτή τη στιγμή σε μεγάλο κίνδυνο, γιατί δέχονται την πίεση των κατεδαφίσεων προκειμένου να αναγερθούν πολυώροφες οικοδομές», εξηγεί η κα. Γρατσία. Σε αυτό συμβάλει και το ότι, χρονικά, βρίσκονται στα όρια, καθώς δεν εμπίπτουν εντός των αυστηρών δικλείδων προστασίας που αφορούν την αρχιτεκτονική άνω των 100 ετών.
Όσον αφορά τις περιοχές στις οποίες αποτυπώνεται εντονότερα το κύμα των κατεδαφίσεων, πρόκειται για το κέντρο της Αθήνας: Παγκράτι, Αμπελόκηποι, Κυψέλη. Μεγάλη ένταση σημειώνεται και σε Καλλιθέα, Περιστέρι, Ψυχικό και Νέο Ψυχικό, Νέα Φιλαδέλφεια. Η κα. Γρατσία κάνει λόγο για «λαίλαπα».
«Είναι πολύ μεγάλη η πίεση. Ξαναζούμε τις δεκαετίες μετά τον πόλεμο, που λόγω της αντιπαροχής είχαμε είχαμε τις αθρόες κατεδαφίσεις», σημειώνει, και υπογραμμίζει πως το 80% της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς κτιρίων προ του ‘40 στην Αθήνα έχει ήδη χαθεί.
Το φαινόμενο δεν αφορά μόνο την Αθήνα, αλλά και άλλες πόλεις της χώρας, όπως η Θεσσαλονίκη και η Λάρισα, όπου χάνονται κτίρια του Μεσοπολέμου ή της πρώιμης μεταπολεμικής περιόδου· κτίρια με αρχιτεκτονική ταυτότητα, που αποτελούν τεκμήρια μιας εποχής. Αυτά τα κτίρια δεν είναι απλώς «παλιά» — είναι φορείς μνήμης, αισθητικής και τεχνολογικής εξέλιξης. Κάθε φορά που ένα τέτοιο οικοδόμημα κατεδαφίζεται, χάνεται ένα κομμάτι από την αφήγηση της πόλης.
