Η ΕΕ εγκαινιάζει τη νέα εποχή «πράσινων δασμών»…
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει εισέλθει από την αρχή του έτους σε μια νέα φάση εμπορικής πολιτικής, καθώς ο μηχανισμός CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism) τέθηκε επίσημα σε εφαρμογή. Οι «πράσινοι δασμοί» παύουν πλέον να αποτελούν θεωρητική συζήτηση και μετατρέπονται σε πραγματικό κόστος για τις επιχειρήσεις που εισάγουν προϊόντα υψηλής έντασης άνθρακα, όπως χάλυβα, τσιμέντο, αλουμίνιο, λιπάσματα, ηλεκτρική ενέργεια και υδρογόνο.
Το τέλος της «δωρεάν» ρύπανσης
Ο CBAM έχει σχεδιαστεί για να αποτρέψει τη «διαρροή άνθρακα», δηλαδή τη μεταφορά παραγωγικών δραστηριοτήτων σε χώρες με χαλαρότερη περιβαλλοντική νομοθεσία. Στο νέο πλαίσιο, οι εισαγωγείς υποχρεούνται να αγοράζουν πιστοποιητικά CBAM, των οποίων η τιμή συνδέεται άμεσα με τις τιμές των δικαιωμάτων εκπομπών στο ευρωπαϊκό σύστημα ETS.
Οι εταιρείες που δεν δηλώνουν με ακρίβεια τις εκπομπές τους ή δεν καλύπτουν το αντίστοιχο κόστος αντιμετωπίζουν πρόστιμα που μπορεί να φτάσουν τα 50 ευρώ ανά τόνο CO₂. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει καταστήσει σαφές ότι η συμμόρφωση αποτελεί προϋπόθεση για την πρόσβαση στην ενιαία αγορά.
Οι επιπτώσεις για την Ελλάδα
Για την ελληνική οικονομία, ο CBAM δημιουργεί ευκαιρίες αλλά και σημαντικές προκλήσεις.
• Προστασία της εγχώριας βιομηχανίας
Οι μεγάλες ελληνικές βιομηχανίες χάλυβα και τσιμέντου, που έχουν επενδύσει σημαντικά κεφάλαια στην πράσινη μετάβαση, αποκτούν πλέον ισχυρότερο «τείχος προστασίας» απέναντι στον ανταγωνισμό από τρίτες χώρες όπως η Τουρκία, η Κίνα και η Αίγυπτος, όπου το περιβαλλοντικό κόστος παραγωγής είναι χαμηλότερο.
• Πιέσεις σε κατασκευές και τρόφιμα
Η αύξηση του κόστους εισαγόμενων πρώτων υλών αναμένεται να επηρεάσει το κόστος κατασκευής ιδιωτικών και δημόσιων έργων. Παράλληλα, η επιβάρυνση στα λιπάσματα ενδέχεται να αυξήσει το κόστος παραγωγής στον αγροτικό τομέα.
• Ενεργειακό κόστος
Καθώς ο μηχανισμός καλύπτει και τις εισαγωγές ηλεκτρικής ενέργειας, η Ελλάδα —που συχνά εισάγει ρεύμα από χώρες εκτός ΕΕ, όπως τα Δυτικά Βαλκάνια— ενδέχεται να δει διακυμάνσεις στις τιμές χονδρικής.
Σταδιακή μετάβαση έως το 2034
Η εφαρμογή του CBAM θα εξελίσσεται σταδιακά, καθώς τα δωρεάν δικαιώματα εκπομπών για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις θα αποσύρονται μέχρι το 2034. Το 2026 αποτελεί το πρώτο μεγάλο ορόσημο, καθώς τότε ξεκινά η πλήρης οικονομική επιβάρυνση για τις εισαγωγές.
Για τους Έλληνες εισαγωγείς, η ψηφιακή αναφορά, η ιχνηλασιμότητα και η διαφάνεια στην εφοδιαστική αλυσίδα δεν αποτελούν πλέον επιλογή, αλλά αναγκαία συνθήκη για τη συνέχιση της δραστηριότητάς τους στην ευρωπαϊκή αγορά.
