Η χρεοκοπία τράπεζας που άναψε το φιτίλι στο Ιράν…
Πώς η κατάρρευση της Ayandeh Bank αποκάλυψε ένα σύστημα στα όρια και πυροδότησε τη μεγαλύτερη κρίση του καθεστώτος εδώ και δεκαετίες
Η κατάρρευση της Ayandeh Bank στα τέλη του περασμένου έτους εξελίχθηκε σε σημείο καμπής για το Ιράν. Μια τράπεζα με ζημιές σχεδόν 5 δισ. δολαρίων, στενά συνδεδεμένη με το καθεστώς και φορτωμένη με επισφαλή δάνεια, κατέρρευσε υπό το βάρος της ίδιας της λειτουργίας της. Η κυβέρνηση απορρόφησε το ίδρυμα σε κρατική τράπεζα και τύπωσε τεράστιες ποσότητες χρήματος για να καλύψει το κενό, μεταθέτοντας απλώς το πρόβλημα.
Η χρεοκοπία δεν ήταν ένα μεμονωμένο επεισόδιο. Ανέδειξε τη βαθιά αφερεγγυότητα του ιρανικού τραπεζικού συστήματος, το οποίο έχει διαβρωθεί από χρόνια κυρώσεων, κακή πιστοδότηση και εξάρτηση από πληθωριστικό χρήμα. Τουλάχιστον πέντε ακόμη τράπεζες θεωρούνται εξίσου ευάλωτες.
Η κρίση σε μια στιγμή απόλυτης αδυναμίας
Το πλήγμα ήρθε σε μια περίοδο όπου η κυβέρνηση είχε ήδη χάσει την εμπιστοσύνη μεγάλου μέρους της κοινωνίας. Ο πόλεμος με Ισραήλ και ΗΠΑ, η αδυναμία άρσης κυρώσεων και η κατάρρευση του ριάλ δημιούργησαν ένα εκρηκτικό μείγμα. Οι αμερικανικές κυρώσεις περιόρισαν δραστικά τη ροή δολαρίων, τα συναλλαγματικά αποθέματα πάγωσαν και η οικονομία έφτασε σε αδιέξοδο.
Η κατάρρευση της Ayandeh λειτούργησε ως καταλύτης. Εκατοντάδες έμποροι, μια κοινωνική ομάδα που σπάνια συμμετέχει σε διαδηλώσεις, βγήκαν στους δρόμους ζητώντας ανακούφιση. Η τράπεζα έγινε σύμβολο ενός συστήματος που, όπως σημείωσε πρώην στέλεχος του ΔΝΤ, λειτουργούσε ως «μηχανισμός πλουτισμού των καλά συνδεδεμένων».
Δεσμοί με την εξουσία και ένα γιγαντιαίο Mall
Η Ayandeh ιδρύθηκε το 2013 από τον επιχειρηματία Ali Ansari, πρόσωπο με στενές πολιτικές διασυνδέσεις. Το Ηνωμένο Βασίλειο του επέβαλε κυρώσεις, χαρακτηρίζοντάς τον «διεφθαρμένο τραπεζίτη» που χρηματοδοτούσε τους Φρουρούς της Επανάστασης.
Η τράπεζα προσέφερε τα υψηλότερα επιτόκια της αγοράς, δανειζόταν μαζικά από την κεντρική τράπεζα και χρηματοδοτούσε έργα του ίδιου του ιδιοκτήτη της. Η μεγαλύτερη επένδυσή της, το Iran Mall —διπλάσιο από το Πεντάγωνο— έγινε σύμβολο υπερβολής σε μια οικονομία που βυθιζόταν.
Ένα σύστημα που κατέρρεε εδώ και χρόνια
Η Ayandeh βρισκόταν στο στόχαστρο πολιτικών και οικονομολόγων, που προειδοποιούσαν ότι η στήριξή της από την κεντρική τράπεζα τροφοδοτούσε τον πληθωρισμό. Τον Οκτώβριο, η δικαστική ηγεσία απαίτησε την παρέμβαση της κεντρικής τράπεζας. Την επόμενη ημέρα ανακοινώθηκε η διάλυσή της και η συγχώνευση με την Bank Melli.
Ο επικεφαλής εποπτείας τραπεζών χαρακτήρισε την Ayandeh «σχήμα Ponzi». Για πολλούς Ιρανούς, ήταν η ενσάρκωση ενός συστήματος που εξυπηρετούσε μια προνομιούχα ελίτ.
Οικονομική κατάρρευση – Κοινωνική έκρηξη
Το ριάλ έχασε 84% της αξίας του μέσα στο 2025. Οι τιμές τροφίμων αυξήθηκαν κατά 72%. Οι μισθοί έμειναν στάσιμοι. Καταστηματάρχες αδυνατούσαν να τιμολογήσουν προϊόντα, εισαγωγείς κατέγραφαν ζημιές πριν καν πουλήσουν. Η μεσαία τάξη διαλύθηκε.
Η κυβέρνηση απάντησε με σκληρή λιτότητα: περικοπές επιδοτήσεων, κατάργηση ευνοϊκών ισοτιμιών, αυξήσεις σε βασικά αγαθά. Οι διαδηλώσεις εξαπλώθηκαν σε δεκάδες πόλεις, παρά το μπλακάουτ στο διαδίκτυο και την αιματηρή καταστολή.
Ένα καθεστώς υπό πίεση
Παρά την καταστολή, τα βαθιά οικονομικά προβλήματα και οι εξωτερικές πιέσεις δεν υποχωρούν. Όπως σημειώνουν αναλυτές, η κυβέρνηση δεν έχει πλέον τα μέσα να σταθεροποιήσει την οικονομία. Η βία που χρησιμοποιήθηκε για να περιοριστούν οι διαδηλώσεις θεωρείται ένδειξη της αδυναμίας της.
