Η απλούστατη λύση για πραγματικές μειώσεις τιμών στα πετρελαιοειδή

Του Γεωργίου Ι. Μάτσου, δικηγόρου

Έχουμε ήδη τεκμηριώσει πώς η παρούσα κυβέρνηση μεριμνά πρωτίστως για επικοινωνιακή και όχι πραγματική αντιμετώπιση προβλημάτων. Αναμενόμενα λοιπόν προσπαθεί η κυβέρνηση κυρίως επικοινωνιακά να αντιμετωπίσει το μεγαλύτερό της πρόβλημα ενόψει εκλογών: Την ακρίβεια.

Οι κυβερνητικές εξαγγελίες για επικείμενες μειώσεις τιμών που φέρεται να συμφωνήθηκαν με τα σούπερ-μάρκετ και τα διυλιστήρια είναι άραγε πραγματικές ή επικοινωνιακές; Εύστοχα επισημάνθηκε από τον Γιώργο Φλωρά ότι, εάν η ακρίβεια όντως λύνεται με τέτοιες κυβερνητικές παρεμβάσεις, άρα εξ αντιδιαστολής προκύπτει πως οι τιμές συντηρούνταν προηγουμένως ψηλά με επίγνωση και ευθύνη της κυβέρνησης.

Τα πράγματα όμως δείχνουν ακόμη χειρότερα – τουλάχιστον όσον αφορά τα πετρελαιοειδή, για τα οποία υπάρχουν αξιόπιστα, δημοσίως διαθέσιμα στοιχεία.

Κατά την πρωθυπουργική εξαγγελία, η κυβέρνηση βρήκε συνεννόηση με τα δύο ελληνικά διυλιστήρια και “τα διυλιστήρια δεσμεύτηκαν να συμβάλουν χρηματοδοτικά. Αποτέλεσμα: μείωση 10 λεπτών/λίτρο στη βενζίνη και 5 λεπτών στο diesel”.

Εντούτοις, η κατά προσέγγιση επίγνωση των διαθέσιμων στοιχείων για τα περιθώρια διύλισης υποδεικνύει ότι μειώσεις 5 και 10 λεπτών το λίτρο με “χρηματοδότηση” των διυλιστηρίων προσεγγίζει εκ πρώτης όψεως υπερβολικά στο σύνηθες περιθώριο κέρδους των διυλιστηρίων.

Αν και τα κοστολογικά στοιχεία αποτελούν σε όλο τον πλανήτη σημαντικότατο εμπορικό και βιομηχανικό απόρρητο, ειδικά στα πετρελαιοειδή, προϊόντα υπέρμετρα ομοιόμορφα και διαδεδομένα, υπάρχουν δημοσίως διαθέσιμα στοιχεία για τα περιθώρια κέρδους τους.

Καταρχάς στην ίδια τη νομοθεσία:

Ο νόμος 5289/2026 (ΦΕΚ Α 45/20-3-2026) κύρωσε την Πράξη Νομοθετικού Περιεχομένου της 11-3-2026 (ΦΕΚ Α 37/11-3-2026), με την οποία το ανώτατο περιθώριο διύλισης ορίστηκε (έως 30-6-2026) σε 12 λεπτά ανά λίτρο βενζίνης και ντίζελ κίνησης. Στα 5 λεπτά ανά λίτρο ορίστηκε το περιθώριο των εταιριών εμπορίας.

Αν ο νομοθέτης αντιλαμβάνεται τα 12 λεπτά ανά λίτρο μικτό περιθώριο κέρδους ως εύλογο, το να στερηθεί το διυλιστήριο αυτοβούλως έτσι, “για να βοηθήσει τον κοσμάκη”, άνω του 80% αυτού στη βενζίνη (μείωση περιθωρίου κατά 10 λεπτά) και άνω του 40% στο ντίζελ (μείωση περιθωρίου κατά 5 λεπτά) μοιάζει αυτοκτονικό.

Μήπως όμως τα 12 λεπτά που επέβαλε ο νομοθέτης στις 11-3-2-26, λίγο μετά την έναρξη του πολέμου στο Ιράν, ήταν υπερβολικά χαμηλό περιθώριο κέρδους, ενώ το περιθώριο κέρδους μπορεί να υποστηρίξει εκπτώσεις π.χ. 10 λεπτών στη βενζίνη;

Με βάση τα δημοσίως διαθέσιμα στοιχεία, η απάντηση είναι: Όχι υπό φυσιολογικές συνθήκες. Ναι υπό συνθήκες κρίσης στον Περσικό Κόλπο.

Με δεδομένο ότι άνω του 60% της παραγωγής των ελληνικών διυλιστηρίων εξάγεται, τα περιθώρια των ελληνικών διυλιστηρίων προσανατολίζονται και αυτά εν πολλοίς στα διεθνή περιθώρια, για τα οποία υπάρχουν επαρκή δημόσια στοιχεία.

Ο ευρωπαϊκός λοιπόν μέσος όρος της δεκαετίας 2013-2023 δείχνει το περιθώριο διύλισης από 2,73 (2020 – πανδημία) έως 20,00 (2022 – εισβολή στην Ουκρανία) δολάρια ανά βαρέλι.

Προ πανδημίας και ρωσοουκρανικού πολέμου, τα περιθώρια διύλισης κυμαίνονταν μεταξύ 6,94 και 10,12 δολάρια ανά βαρέλι:

Με αναγωγή σε λίτρα (158,99 λίτρα ανά βαρέλι) και μέση τιμή δολαρίου 1,15 ευρώ, τα διεθνή περιθώρια κυμαίνονταν την δεκαετία 2013-2023 από 1,72 έως 12,58 σεντς ανά λίτρο ή από 1,50 έως 10,94 λεπτά του ευρώ ανά λίτρο.

Αντίστοιχα, το μέσο περιθώριο του 2019 (7,85 δολάρια ανά βαρέλι) υπολογίζεται σε 4,29 λεπτά ανά λίτρο.

Είναι φανερό ότι τα συνήθη περιθώρια διύλισης αδυνατούν να υποστηρίξουν τις μειώσεις που εξαγγέλλει η κυβέρνηση.

Τα διεθνή περιθώρια διύλισης αντιμετωπίζουν όμως σήμερα έντονες ανισορροπίες λόγω του πολέμου στο Ιράν. Κατά το Reuters, ανήλθαν σε επίπεδα έως 35-50(!) δολαρίων ανά βαρέλι, δηλαδή (με βάση την παραπάνω μετατροπή) από 19,14 έως 27,35 λεπτά ανά λίτρο.

Στην Ευρώπη τα περιθώρια διύλισης φαίνεται να ευρίσκονταν χαμηλότερα, στην περιοχή των 30-35 δολαρίων ανά βαρέλι, δηλαδή από 16,41 έως 19,14 λεπτά ανά λίτρο.

Κατά το ρεπορτάζ του Capital της 2-7-2026, το περιθώριο διύλισης παραμένει “σταθερά σε ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα, υπερδιπλάσιο σε σχέση με αυτό που ίσχυε πριν από το ξέσπασμα του πολέμου με το Ιράν”.

Συνεπώς, το νομοθετημένο από 11-3-2026 έως 30-6-2026 περιθώριο των 12 λεπτών καθορίστηκε σε επίπεδα υψηλά μεν συγκρινόμενα με άλλες περιόδους κρίσης, όμως χαμηλότερα από το ‘πολεμικό’ διεθνές περιθώριο.

Ενώ λοιπόν με το νομοθετημένο πλαφόν ήταν σαφές τι συνέβαινε, δεν είναι σαφές πώς λειτουργεί η εξαγγελθείσα από τον πρωθυπουργό ‘συμφωνία’.

Αν το τρέχον διεθνές περιθώριο ξεκινά από π.χ. 17 λεπτά ανά λίτρο, τότε το περιθώριο της βενζίνης θα ανέρχεται σε 7 λεπτά ανά λίτρο και του ντίζελ σε 12 λεπτά ανά λίτρο.

Επειδή όμως ως βάση των μειώσεων δεν τίθεται σταθερό μέγεθος, η εξαγγελθείσα μείωση δεν θα μπορεί να ελέγχεται εξωτερικά σε ποιο βαθμό αποτελεί επαναφορά στα φυσιολογικά, προπολεμικά επίπεδα περιθωρίων διύλισης.

Το βέβαιο είναι πάντως ότι, χωρίς την τεράστια άνοδο των περιθωρίων διύλισης λόγω του πολέμου, η κυβέρνηση δεν θα μπορεί να συντηρήσει τη διαφημιζόμενη μείωση.

Στην ουσία πρόκειται για έμμεση συνέχιση του πλαφόν με διαφορετικό όνομα, αλλά λιγότερη διαφάνεια έναντι του καταναλωτή.

Ίσως η βενζίνη μειωθεί περίπου πέντε λεπτά περισσότερο, από ό,τι μειωνόταν την περίοδο του πλαφόν. Το ντίζελ (που αποτελεί στοιχείο κόστους σε βιομηχανία και εμπόριο) παραμένει στα ίδια περίπου επίπεδα.

Η κυβέρνηση πλανάται πάντως, εάν νομίζει ότι πέντε λεπτά λιγότερα ανά λίτρο βενζίνης θα φέρουν ψήφους. Θα προπαγανδίσει βέβαια τις ενέργειές της ως αντιμετώπιση της ακρίβειας, όμως η τσέπη των ανθρώπων δεν θα δει ουσιαστική διαφορά.

Αν η κυβέρνηση θέλει ειλικρινώς να καταπολεμήσει την ακρίβεια στα καύσιμα, υπάρχει τρόπος:

Η δραστική μείωση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης πετρελαιοειδών, που από το 2010 παραμένει από τους υψηλότερους πανευρωπαϊκά.

Μια τέτοια μείωση δεν θα καταπολεμήσει μόνον την ακρίβεια.

Θα συμβάλει και στην αντιμετώπιση του λαθρεμπορίου καυσίμων στην πηγή, που βασίζεται εν πολλοίς στην τεράστια διαφορά τιμής μεταξύ λαθρεμπορικών καυσίμων με νομίμως φορολογηθέντων.

Συνεπώς, ο ουσιώδης περιορισμός του λαθρεμπορίου εντέλει μάλλον θα αυξήσει αντί να μειώσει τα δημόσια έσοδα.

Θέλει η κυβέρνηση να μειώσει και την ακρίβεια και το λαθρεμπόριο; Αντί για αδιαφανείς στη λειτουργία τους εξαγγελίες, ο αποτελεσματικός τρόπος είναι απλός.