Γιατί το 2026 θυμίζει επικίνδυνα το 1929…
Ο Άντριου Ρος Σόρκιν βλέπει ανησυχητικές ομοιότητες με το κραχ της Wall Street και προειδοποιεί για τη συλλογική αμνησία των επενδυτών
Σχεδόν έναν αιώνα μετά το ιστορικό κραχ του 1929, ο γνωστός δημοσιογράφος και συγγραφέας Άντριου Ρος Σόρκιν επανέρχεται στο θέμα που έχει μελετήσει όσο λίγοι. Μιλώντας στο podcast Trumponomics του Bloomberg, εξήγησε ότι το 2026 παρουσιάζει μια σειρά από «ανατριχιαστικές ομοιότητες» με την περίοδο πριν από την κατάρρευση της Wall Street. Δεν προβλέπει κραχ, αλλά επισημαίνει κάτι πιο ανησυχητικό: ότι οι αγορές έχουν ξεχάσει πόσο εύθραυστες μπορούν να γίνουν όταν κυριαρχεί η υπερβολική αυτοπεποίθηση.
Ο Σόρκιν περιγράφει ένα περιβάλλον όπου μια νέα τεχνολογία –τότε το ραδιόφωνο και ο ηλεκτρισμός, σήμερα η τεχνητή νοημοσύνη– δημιουργεί μια αφήγηση που τροφοδοτεί την άνοδο των αγορών. Το πρόβλημα, όπως τονίζει, δεν είναι η ίδια η τεχνολογία, αλλά όσα χτίζονται γύρω της: χαλάρωση κανόνων, επενδυτικά προϊόντα υψηλού ρίσκου που απευθύνονται σε μη εξειδικευμένους αποταμιευτές και μια διάχυτη πεποίθηση ότι «αυτή τη φορά είναι διαφορετικά». Είναι ο συνδυασμός που έχει προηγηθεί σε κάθε μεγάλη φούσκα της ιστορίας.
Την ίδια στιγμή, η παγκόσμια οικονομία εμφανίζει σημάδια ευθραυστότητας. Η κρίση στο Στενό του Ορμούζ από τον Φεβρουάριο του 2026 έχει περιορίσει τη ροή πετρελαίου, με τον επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας να μιλά για απειλή μεγαλύτερη από τα πετρελαϊκά σοκ της δεκαετίας του ’70. Το ΔΝΤ έχει ήδη υποβαθμίσει τις προβλέψεις για την παγκόσμια ανάπτυξη, ενώ ο πληθωρισμός παραμένει επίμονα υψηλός. Το περιβάλλον αυτό δημιουργεί ένα δεύτερο επίπεδο κινδύνου, που οι αγορές συχνά επιλέγουν να αγνοούν.
Στο επίκεντρο βρίσκεται και το αμερικανικό χρέος, με το δημοσιονομικό έλλειμμα να κινείται σταθερά μεταξύ 6% και 7% του ΑΕΠ. Η Έκθεση Παγκόσμιων Κινδύνων του World Economic Forum κατατάσσει την οικονομική ύφεση, τη βιωσιμότητα του χρέους και τον κίνδυνο φούσκας στις κορυφαίες απειλές του 2026. Έτσι, όπως σημειώνει ο Σόρκιν, το σκηνικό μοιάζει επικίνδυνα με εκείνο του 1929: μια αγορά σε ευφορία πάνω σε πραγματική τεχνολογική πρόοδο, αλλά με μια οικονομία από κάτω που δεν είναι τόσο σταθερή όσο φαίνεται.
Για τους Έλληνες αποταμιευτές, η ανάλυση έχει ιδιαίτερο βάρος. Η χώρα έχει ζήσει τη δική της κρίση χρέους και γνωρίζει από πρώτο χέρι πόσο γρήγορα μπορεί να αλλάξει η ψυχολογία των αγορών. Το πραγματικό μάθημα του 1929, όπως τονίζει ο Σόρκιν, δεν αφορά τις μετοχές που ανεβαίνουν, αλλά τη μόχλευση και την ψευδαίσθηση ασφάλειας που δημιουργείται όταν όλοι πιστεύουν ότι τίποτα δεν μπορεί να πάει στραβά.
Ο ίδιος αποφεύγει να προβλέψει κατάρρευση. Η ουσία της προειδοποίησής του είναι διαφορετική: η ιστορία δεν επαναλαμβάνεται με τον ίδιο τρόπο, αλλά συχνά με τα ίδια μοτίβα. Το ερώτημα είναι αν θα τα αναγνωρίσουμε εγκαίρως ή αν, όπως συμβαίνει σχεδόν πάντα, θα το καταλάβουμε όταν θα είναι ήδη αργά.
