Φόρος άνθρακα (CBAM): Τι αλλάζει από 1/1/2026 για χάλυβα, αλουμίνιο, τσιμέντο
Από την 1η Ιανουαρίου 2026, ο Μηχανισμός Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (CBAM) περνά από τη μεταβατική φάση στην πλήρη εφαρμογή του, φέρνοντας βαθιές αλλαγές στο εμπόριο ενεργοβόρων προϊόντων και στη λειτουργία της ευρωπαϊκής βιομηχανίας. Ο άνθρακας αποκτά πλέον τελωνειακή τιμή, η συμμόρφωση γίνεται προϋπόθεση εισαγωγής και το 2026 αποτελεί την πρώτη χρονιά πραγματικών επιπτώσεων.
Τι σημαίνει ο νέος φόρος άνθρακα
Ο CBAM στοχεύει:
- να αυξήσει το κόστος των φθηνών εισαγωγών από τρίτες χώρες
- να προστατεύσει την ευρωπαϊκή βιομηχανία που έχει επενδύσει στη μείωση εκπομπών
- να περιορίσει τη «διαρροή άνθρακα» και τον αθέμιτο ανταγωνισμό
Αναμένεται να αποφέρει 1,5–2 δισ. ευρώ ετησίως στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό από το 2028, όταν οι εισαγωγείς θα αρχίσουν να πληρώνουν για τα πιστοποιητικά άνθρακα.
Οι αντιδράσεις της βιομηχανίας
Οι ευρωπαϊκοί βιομηχανικοί φορείς εκφράζουν σοβαρές επιφυλάξεις:
Κύρια σημεία κριτικής
- Αύξηση κόστους εισροών για χάλυβα, αλουμίνιο, τσιμέντο και λιπάσματα
- Σταδιακή κατάργηση δωρεάν δικαιωμάτων ETS, χωρίς αντίστοιχη προστασία
- Μη κάλυψη εξαγωγών, αφήνοντας τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις εκτεθειμένες σε διεθνή ανταγωνισμό
- Αποκλεισμός downstream προϊόντων, που δημιουργεί στρεβλώσεις υπέρ εισαγόμενων τελικών προϊόντων
- Μεγάλο διοικητικό βάρος, ειδικά για μικρομεσαίες επιχειρήσεις
- Περιορισμένη αναγνώριση ξένων συστημάτων τιμολόγησης άνθρακα, με κίνδυνο εμπορικών εντάσεων
- Έλλειψη προβλεψιμότητας για επενδύσεις αποανθρακοποίησης
Η βιομηχανία ζητά τα έσοδα του CBAM να επιστρέφουν στην πραγματική οικονομία μέσω:
- επενδύσεων σε πράσινες τεχνολογίες
- υποδομές
- ευρωπαϊκό ταμείο ανταγωνιστικότητας
Εκρηκτική εκκίνηση: Χιλιάδες αιτήσεις σε λίγες ημέρες
Η πλήρης εφαρμογή συνοδεύεται από υποχρεωτική αδειοδότηση εισαγωγέων. Χωρίς άδεια CBAM, κανένα προϊόν δεν μπορεί να εκτελωνιστεί.
Μέσα στις πρώτες ημέρες του 2026:
- 12.000+ επιχειρήσεις υπέβαλαν αίτηση
- 4.100+ απέκτησαν καθεστώς εξουσιοδοτημένου δηλωτή
- 10.000+ τελωνειακές δηλώσεις εγκρίθηκαν αυτόματα
- Οι όγκοι αφορούν κυρίως σίδηρο και χάλυβα, δείχνοντας ποιος κλάδος επηρεάζεται πρώτος
Το CBAM Registry έχει πλέον πλήρη διασύνδεση με τα τελωνεία, το TARIC και το EU Customs Single Window, επιτρέποντας ελέγχους σε πραγματικό χρόνο.
Το χάος στα λιπάσματα – Η αγορά «παγώνει»
Ο κλάδος των λιπασμάτων είναι ο πρώτος που βιώνει σοβαρή αναστάτωση.
Γιατί δημιουργήθηκε μπλοκάρισμα
Δεν έχουν ακόμη καθοριστεί κρίσιμες παράμετροι υπολογισμού του CBAM για τα λιπάσματα:
- benchmarks
- προεπιλεγμένες τιμές
- τεχνικοί συντελεστές υπολογισμού κόστους
Χωρίς αυτά:
- οι εισαγωγείς δεν μπορούν να τιμολογήσουν
- οι μεταπωλητές δεν μπορούν να διαπραγματευτούν
- οι αγρότες δεν μπορούν να αγοράσουν
Αποτέλεσμα: σχεδόν πλήρης παύση συναλλαγών, ειδικά σε προϊόντα όπως η ουρία.
Εκτιμώμενη αύξηση κόστους
Το πρόσθετο κόστος CBAM στα λιπάσματα υπολογίζεται:
- +10–15% τουλάχιστον
- έως και +30% σε ορισμένες περιπτώσεις
Με τα αποθέματα να καλύπτουν μόλις 60% των αναγκών, ο κίνδυνος ελλείψεων μέσα στο 2026 είναι υπαρκτός.
