Fast track περιβαλλοντικές μελέτες: Οι νέες εξαιρέσεις, τα «παραθυράκια» και ο κίνδυνος χαλάρωσης των ελέγχων
Η νέα ΚΥΑ επιταχύνει εγκρίσεις σχεδίων και προγραμμάτων – Πόσο ασφαλής είναι η διαδικασία και ποιος κρίνει τις «ουσιώδεις» επιπτώσεις
Η νέα κοινή υπουργική απόφαση των υπουργείων Οικονομίας, Εσωτερικών και Περιβάλλοντος εισάγει έναν ταχύτερο μηχανισμό για την περιβαλλοντική έγκριση σχεδίων και προγραμμάτων. Η ρύθμιση επιτρέπει, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, να μην απαιτείται νέα Στρατηγική Περιβαλλοντική Εκτίμηση (ΣΠΕ) όταν έχει προηγηθεί αξιολόγηση σε υπερκείμενο σχεδιασμό. Η αλλαγή τροποποιεί το πλαίσιο που συνδέεται με την ευρωπαϊκή Οδηγία 2001/42/ΕΚ και στοχεύει στη μείωση χρονοβόρων διαδικασιών.
Η λογική της ρύθμισης φαίνεται εύλογη: όταν οι περιβαλλοντικές συνέπειες έχουν ήδη εξεταστεί σε ένα ευρύτερο σχέδιο, γιατί να επαναλαμβάνεται η ίδια διαδικασία σε ένα ειδικότερο; Ωστόσο, η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη. Ένα ειδικό σχέδιο μπορεί να κινείται εντός του πλαισίου του αρχικού σχεδιασμού, αλλά λόγω χωροθέτησης, κλίμακας ή ιδιαίτερων χαρακτηριστικών να προκαλεί επιπτώσεις που δεν είχαν αποτυπωθεί με ακρίβεια στην αρχική αξιολόγηση.
Η απόφαση θέτει ασφαλιστικές δικλίδες: το ειδικότερο σχέδιο δεν πρέπει να μεταβάλλει βασικές κατευθύνσεις του υπερκείμενου σχεδιασμού ούτε να δημιουργεί νέες ή ουσιωδώς διαφορετικές σημαντικές επιπτώσεις στο περιβάλλον. Το κρίσιμο όμως ερώτημα είναι ποιος και με ποια κριτήρια θα αποφασίζει τι θεωρείται «νέο», «πρόσθετο» ή «ουσιωδώς διαφορετικό». Η αποτελεσματικότητα της ρύθμισης θα εξαρτηθεί από την ποιότητα του περιβαλλοντικού προελέγχου και την αυστηρότητα της διοίκησης.
Ένα ακόμη ζήτημα αφορά τη μεταβολή των περιβαλλοντικών συνθηκών στον χρόνο. Ένας υπερκείμενος σχεδιασμός μπορεί να έχει αξιολογηθεί με δεδομένα μιας προηγούμενης περιόδου, ενώ στο μεταξύ οι πιέσεις σε μια περιοχή, οι χρήσεις γης ή οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής να έχουν αλλάξει. Η επίκληση μιας παλαιότερης αξιολόγησης δεν μπορεί να λειτουργεί ως «διαβατήριο» για κάθε μεταγενέστερη εξειδίκευση.
Η απόφαση προβλέπει ότι οι περιβαλλοντικοί όροι του υπερκείμενου σχεδίου εξακολουθούν να ισχύουν και μπορούν να εξειδικεύονται από την αρμόδια αρχή. Πρόκειται για σημαντική δικλίδα προστασίας, η οποία όμως απαιτεί επαρκή τεκμηρίωση και αποτελεσματικό διοικητικό έλεγχο. Το παράδειγμα που παρατίθεται στο κείμενο – τουριστική ανάπτυξη σε παράκτια περιοχή – δείχνει πόσο λεπτή είναι η γραμμή ανάμεσα στην εξειδίκευση και την ουσιώδη διαφοροποίηση των επιπτώσεων.
Η νέα διαδικασία μπορεί να περιορίσει περιττή γραφειοκρατία, αλλά αν χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο επιτάχυνσης εγκρίσεων χωρίς αυστηρά κριτήρια, υπάρχει ο κίνδυνος η εξαίρεση να γίνει κανόνας. Η ισορροπία ανάμεσα στην ανάπτυξη και την προστασία του περιβάλλοντος θα κριθεί από το πώς θα εφαρμοστεί στην πράξη η νέα ρύθμιση και από το πόσο αυστηρά θα ελέγχεται κάθε απόφαση εξαίρεσης.
