Δημογραφικό: Η Ελλάδα γερνάει και συρρικνώνεται…
Οι ηλικιωμένοι αυξάνονται, οι γεννήσεις μειώνονται και όλο και περισσότερα ζευγάρια παραμένουν χωρίς παιδιά. Οι προβολές για το 2060 αποτυπώνουν τις μεγάλες αλλαγές στην πληθυσμιακή πυραμίδα, με επιπτώσεις στην αγορά εργασίας, στις συντάξεις και στην κοινωνική πρόνοια.
Η δημογραφική εικόνα της Ελλάδας αλλάζει ριζικά, καθώς ο πληθυσμός μειώνεται, οι νεότερες ηλικιακές ομάδες συρρικνώνονται και οι ηλικιωμένοι καταλαμβάνουν ολοένα μεγαλύτερο μερίδιο. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν από τον Βύρωνα Κοτζαμάνη, καθηγητή και διευθυντή του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών (ΙΔΕΜ), η χώρα βρίσκεται αντιμέτωπη με μια μακροχρόνια πληθυσμιακή συρρίκνωση, η οποία αναμένεται να επηρεάσει τόσο την οικονομία όσο και την κοινωνική συνοχή.
Οι προβολές για τις επόμενες τρεις δεκαετίες δείχνουν ότι η μόνη ηλικιακή ομάδα που αναμένεται να αυξηθεί σημαντικά είναι εκείνη των ατόμων ηλικίας 65 ετών και άνω, με περίπου 700.000 έως 750.000 περισσότερους ηλικιωμένους. Αντίθετα, ο πληθυσμός σε παραγωγική ηλικία αναμένεται να μειωθεί κατά περίπου 2,7 εκατομμύρια άτομα. Η εξέλιξη αυτή αναδιαμορφώνει την πληθυσμιακή πυραμίδα, καθώς λιγοστεύουν τα παιδιά και οι νέοι, ενώ αυξάνεται η αναλογία των μεγαλύτερων ηλικιών.
Η μεταβολή είναι ήδη εμφανής στα δημογραφικά δεδομένα. Το ποσοστό των νέων ηλικίας έως 20 ετών υποχώρησε από 38,5% του πληθυσμού το 1951 σε περίπου 18,5% σήμερα. Την ίδια περίοδο, το μερίδιο των ατόμων ηλικίας 65 ετών και άνω αυξήθηκε από 6,8% σε 23,5%. Η αύξηση του προσδόκιμου ζωής, σε συνδυασμό με τη μείωση της γονιμότητας και την άνοδο της μέσης ηλικίας απόκτησης του πρώτου παιδιού, επιταχύνει τη γήρανση του πληθυσμού.
Παράλληλα, αλλάζει και το μοντέλο της οικογένειας. Οι γάμοι μειώνονται, τα σύμφωνα συμβίωσης και τα διαζύγια αυξάνονται, ενώ περισσότερα ζευγάρια επιλέγουν ή καταλήγουν να ζουν χωρίς παιδιά. Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί νέες ανάγκες για τη φροντίδα των ηλικιωμένων, καθώς όλο και περισσότεροι άνθρωποι ενδέχεται να φτάνουν σε προχωρημένη ηλικία χωρίς απογόνους που θα μπορούσαν να τους υποστηρίξουν στην καθημερινότητά τους. Την ίδια στιγμή, η μετανάστευση και η έξοδος Ελλήνων στο εξωτερικό επηρεάζουν περαιτέρω το μέγεθος και τη σύνθεση του πληθυσμού.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του ΙΔΕΜ, εφόσον το μεταναστευτικό ισοζύγιο παραμείνει μηδενικό, ο συνολικός πληθυσμός της Ελλάδας θα μπορούσε να μειωθεί κατά περίπου 1,95 έως 2,45 εκατομμύρια άτομα έως το 2060, σε σύγκριση με τα σημερινά επίπεδα. Την ίδια περίοδο, οι πολίτες ηλικίας 65 ετών και άνω ενδέχεται να αντιστοιχούν στο 30% έως 38% του συνολικού πληθυσμού. Παράλληλα, αναμένεται να συνεχιστεί η συγκέντρωση των κατοίκων σε περιορισμένο τμήμα της επικράτειας, εντείνοντας τις πληθυσμιακές ανισότητες μεταξύ των περιοχών της χώρας.
Οι επιπτώσεις αφορούν άμεσα το ασφαλιστικό σύστημα, τη δημόσια υγεία και την κοινωνική προστασία. Με λιγότερους εργαζομένους και περισσότερους συνταξιούχους, περιορίζεται η βάση των ασφαλιστικών εισφορών, ενώ αυξάνονται οι ανάγκες χρηματοδότησης των συντάξεων και των υπηρεσιών υγείας. Η μεγαλύτερη διάρκεια ζωής συνεπάγεται επίσης αυξημένες ανάγκες για μακροχρόνια φροντίδα, ιδίως σε περιπτώσεις ηλικιωμένων που ζουν μόνοι ή δεν διαθέτουν οικογενειακό δίκτυο υποστήριξης.
Όπως επισημαίνει ο διευθυντής του ΙΔΕΜ, η δημογραφική γήρανση αποτελεί μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις για τις σύγχρονες κοινωνίες. Η προσαρμογή των πολιτικών απασχόλησης, συνταξιοδότησης, υγείας και κοινωνικής φροντίδας στις νέες πληθυσμιακές συνθήκες αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς η Ελλάδα εισέρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι ηλικιωμένοι θα αυξάνονται, οι νεότερες γενιές θα περιορίζονται και τα διαθέσιμα εργατικά χέρια θα μειώνονται.
