Ασπίδα στα ενεργειακά σοκ τα παγκόσμια αποθέματα πετρελαίου
Η ΙΕΑ διαβεβαιώνει ότι η προσφορά υπερκαλύπτει τη ζήτηση – Πώς τα αποθέματα έκτακτης ανάγκης λειτουργούν ως «μαξιλάρι» απέναντι στην κρίση στα Στενά του Ορμούζ
Πριν ακόμη ξεσπάσει η σύγκρουση στο Ιράν, η παγκόσμια αγορά πετρελαίου βρισκόταν σε κατάσταση σημαντικού πλεονάσματος, με την προσφορά να υπερβαίνει κατά πολύ τη ζήτηση. Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με την υποχρέωση των κρατών-μελών της Διεθνούς Επιτροπής Ενέργειας να διατηρούν αποθέματα έκτακτης ανάγκης, δημιουργεί ένα κρίσιμο ανάχωμα απέναντι στις αναταράξεις που προκαλεί ο πόλεμος στις διεθνείς αγορές ενέργειας.
Ο εκτελεστικός διευθυντής της ΙΕΑ, Φατίχ Μπιρόλ, συμμετείχε στη συνάντηση των υπουργών Οικονομικών του G7, όπου εξετάστηκε μεταξύ άλλων η πιθανότητα διάθεσης μέρους των αποθεμάτων έκτακτης ανάγκης στην αγορά, εφόσον η κατάσταση επιδεινωθεί. Οι χώρες της ΙΕΑ διαθέτουν συνολικά 1,2 δισ. βαρέλια πετρελαίου σε κρατικά αποθέματα, ενώ επιπλέον 600 εκατ. βαρέλια τηρούνται από τη βιομηχανία με κυβερνητική υποχρέωση. Κάθε κράτος-μέλος οφείλει να διατηρεί αποθέματα που αντιστοιχούν σε τουλάχιστον 90 ημέρες καθαρών εισαγωγών, τα οποία μπορούν να απελευθερωθούν συλλογικά σε περίπτωση σοβαρής διαταραχής της προσφοράς.
Ο μηχανισμός αυτός έχει ενεργοποιηθεί μόλις τρεις φορές στο παρελθόν: στον Πόλεμο του Κόλπου το 1991, στον εμφύλιο πόλεμο της Λιβύης το 2011 και μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022. Η ύπαρξη επαρκών αποθεμάτων αποτελεί σήμερα καθοριστικό παράγοντα σταθερότητας, καθώς το 2025 τα παγκόσμια αποθέματα ξεπέρασαν τα 8,2 δισ. βαρέλια, το υψηλότερο επίπεδο από το 2021. Η αγορά αναμενόταν να παραμείνει σε πλεόνασμα και το 2026, πριν από την έναρξη των στρατιωτικών επιχειρήσεων στα τέλη Φεβρουαρίου. Ωστόσο, μια παρατεταμένη διακοπή της προσφοράς θα μπορούσε να ανατρέψει αυτή την ισορροπία.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαβεβαιώνει ότι δεν υπάρχει κίνδυνος έλλειψης πετρελαίου στην Ευρώπη, επισημαίνοντας ότι τα κράτη-μέλη δεν έχουν ζητήσει μέχρι στιγμής να κάνουν χρήση των αποθεμάτων τους. Η ανησυχία επικεντρώνεται περισσότερο στις διακυμάνσεις των τιμών λόγω της γεωπολιτικής αβεβαιότητας παρά σε πραγματικό έλλειμμα τροφοδοσίας.
Η βασική αιτία της αναστάτωσης στην αγορά είναι ο ουσιαστικός αποκλεισμός της διέλευσης δεξαμενοπλοίων από τα Στενά του Ορμούζ, μια από τις σημαντικότερες ενεργειακές αρτηρίες του πλανήτη. Οι εναλλακτικές διαδρομές περιορίζονται στους αγωγούς της Σαουδικής Αραβίας και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, οι οποίοι μπορούν να παρακάμψουν τα Στενά με χωρητικότητα 3,5 έως 5,5 εκατ. βαρελιών ημερησίως. Αντίθετα, χώρες όπως το Ιράν, το Ιράκ, το Κουβέιτ, το Κατάρ και το Μπαχρέιν εξαρτώνται σχεδόν αποκλειστικά από τη συγκεκριμένη δίοδο για τις εξαγωγές τους.
Περίπου το 80% του πετρελαίου που διέρχεται από τα Στενά έχει προορισμό την Ασία, ενώ το μεγαλύτερο μέρος των εξαγωγών LNG από το Κατάρ και τα ΗΑΕ κατευθύνεται επίσης προς ασιατικές αγορές. Παρότι η Ευρώπη λαμβάνει μόλις το 10% αυτών των ποσοτήτων, μια παρατεταμένη διαταραχή θα μπορούσε να προκαλέσει παγκόσμιο ντόμινο, επηρεάζοντας την κατανομή της προσφοράς και τις τιμές διεθνώς.
Η επάρκεια των αποθεμάτων λειτουργεί σήμερα ως κρίσιμο «μαξιλάρι» ασφαλείας, όμως η διάρκεια και η ένταση της κρίσης θα καθορίσουν αν η παγκόσμια αγορά θα παραμείνει σε ισορροπία ή θα οδηγηθεί σε νέο κύκλο αναταράξεων.
