Προβάδισμα σε “συντρόφους” έναντι των συζύγων δίνει το νέο Κληρονομικό Δίκαιο
Διά της… διολισθήσεως η Κυβέρνηση διευρύνει ακόμη περισσότερο το θεσμό της οικογένειας, καθώς με το νέο Κληρονομικό Δίκαιο, που αναμένεται να τεθεί σε τροχιά ψηφοφορίας στη Βουλή μέχρι την Ανοιξη του 2015, αναγνωρίζεται για πρώτη φορά κληρονομικό δικαίωμα στους συντρόφους ζωής, που δεν έχουν συνάψει γάµο ή σύµφωνο συµβίωσης µε τον θανόντα!
Είναι το τρίτο χτύπημα στο θεσμό της οικογένειας, που επιχειρεί η Κυβέρνηση, αρχής γενομένης από τους γάμους ομοφύλων και τις διατάξεις για την ενδοοικογενειακή βία, όπου επανακαθορίστηκε η έννοια του συντρόφου και “βαφτίστηκαν” οικογένεια ακόμη και πρώην περιστασιακές σχέσεις, ανεξαρτήτως συγκατοίκησης ή μη.
Με τις υπό διαμόρφωση διατάξεις του Κληρονομικού Δικαίου, που ετοιμάζει το Υπουργείο Δικαιοσύνης, “βαφτίζονται”οικογένεια οι “σύντροφοι ζωής”, όπως αποκαλούνται, στους οποίους αναγνωρίζεται ισχυρή προτεραιότητα στο κληρονομικό δικαίωμα, ακόμη και εάν ο θανών έχει γάμο, που δεν έχει λυθεί με διαζύγιο και τέκνα από αυτόν.
Το νέο Κληρονομικό Δίκαιο, που προωθεί η Κυβέρνησης περιορίζει δραστικά το κληρονομικό δικαίωμα στους συζύγους, που ο γάµος τους, μπορεί να µην έχει λυθεί νοµικά, αλλά το ένα από τα δύο πρόσωπα συζεί µε κάποιο άλλο, ή και τα δύο πρόσωπα αντίστοιχα συμβιώνουν με διαφορετικούς συντρόφους, καθώς θεωρεί ότι, σε αντίθετη περίπτωση θα μπορούσε να έχει να συναφθεί σύµφωνο συµβίωσης και προφανώς νέος γάµος, με τους νέους συντρόφους.
Με το νέο νομικό εγχείρημα, που θα ρυθμίζει τις κληρονομικές σχέσεις, η Κυβέρνηση με νομικές… πυρουέτες αναμένεται να πλήξει εκ νέου το θεσμό της οικογένειας, καθώς με τις διατάξεις του νέου Κληρονομικού Δικαίου, αναγνωρίζεται κληρονομικό δικαίωμα σε απλούς συντρόφους, που συμβιώνουν χωρίς να έχουν συνάψει γάµο ή σύµφωνο συµβίωσης µε τον θανόντα.
Και όχι μόνον αυτό, αλλά επιπλέον αναγνωρίζεται κληρονομική προτεραιότητα στους “συντρόφους ζωής”, όπως αποκαλούνται κι αυτό είναι κομβικής σημασίας, καθώς μέχρι τώρα δικαίωμα να κληρονομεί είχε μόνον ο/η νόμιμος/η σύζυγος, έστω κι αν η συζυγική σχέση ήταν τυπική ή βρισκόταν σε χρόνια διάσταση.
Αυτό θα έχει επίπτωση και για τα τέκνα από γάμο του θανόντα, καθώς στην περίπτωση, που υπάρχει “σύντροφος ζωής”, ο/η τυπικά “σύζυγος” και τα παιδιά θα δικαιούνται μόνον την νόμιμη μοίρα
Με το νέο νόμο, αναμένεται να αποκτά ισχυρότερο κληρονομικό δικαίωμα ο/η πραγματικός σύντροφος, και όχι ο τυπικά μόνον “σύζυγος”, όπως χαρακτηριστικά θα αποκαλείται, γεγονός που αλλάζει άρδην τον ορισμό της οικογένειας, ακόμη και εάν οι νέες διατάξεις αναμένεται να προβλέπουν ότι, θα πρέπει να αποδεικνύεται ότι, η συμβίωση και η συντροφική σχέση ήταν μακρόχρονη, υποκαθιστώντας ουσιαστικά την συζυγική.
Με ποιά κριτήρια θα αποδεικνύεται αυτό, παραμένει άγνωστο, ενώ προκαλεί απορίες και βαθιά ερωτηματικά, πως θα επιβληθεί κληρονομική προτεραιότητα σε “συντρόφους ζωής”, έναντι του νομίμου συζύγου, όταν ακόμη και σε περιπτώσεις διαζυγίων, όταν υπάρχει περιουσία, ο νόμος προβλέπει διανομή.
Παράλληλα βάσει του ισχύοντος πλαισίου στο Κληρονοµικό ∆ίκαιο, όταν υφίσταται κληρονοµιά χωρίς διαθήκη (κληρονοµική εξ αδιαθέτου διαδοχή), τότε προβλέπονται τάξεις, µε βάση τις οποίες καθορίζονται ποιοι καλούνται µε σκοπό την αποδοχή ή την αποποίησή της. Ενώ με το νέο Κληρονοµικό ∆ίκαιο – που σύμφωνα με τους εμπνευστές του απαντά στις συνθήκες της εποχής – προηγείται η αναγνώριση του κληρονοµικού δικαιώµατος σε συντρόφους ζωής, που δεν έχουν συνάψει γάµο ή σύµφωνο συµβίωσης µε τον θανόντα.
Η ομάδα εργασίας, που έχει επιλέξει το Υπουργείο Δικαιοσύνης αποτελείται από 15 επιφανείς νοµικούς µε επικεφαλής τον επίτιµο καθηγητή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστηµίου Αθηνών, ακαδηµαϊκό και δικηγόρο παρ’ Αρείω Πάγω, Απόστολο Γεωργιάδη.
Ο Υπουργός Δικαιοσύνης Γιώργος Φλωρίδης προανήγγειλε στην εκδήλωση, που διοργάνωσε την περασμένη εβδομάδα, για τις αλλαγές στη Δικαιοσύνη ότι, την άνοιξη του 2025 η Επιτροπή θα έχει ολοκληρώσει το έργο της αναµόρφωσης και κωδικοποίησης του Κληρονομικού Δικαίου και μετά από διαβούλευση µε τους αρµόδιους φορείς, θα θεσµοθετηθεί ως νόµος του κράτους.
Το Υπουργείο Δικαιοσύνης κάνει λόγο, για απαρχαιωµένο καθεστώς που ισχύει, όσον αφορά τις έννοµες σχέσεις και συνέπειες που απορρέουν από τον θάνατο ενός προσώπου και κρίνεται αναγκαίο να συµβαδίζει µε τις σύγχρονες κοινωνικές και οικονοµικές συνθήκες, λαµβάνοντας υπόψη τις κοινωνικές και δηµογραφικές µεταβολές που καταγράφονται στο σύνολο των χωρών της Ευρωπαϊκής Ενωσης.
Σε αυτό το πλαίσιο, οι προωθούµενες αλλαγές εστιάζουν σε τέσσερα σηµεία:
Οι σημαντικότερες, που θα προκαλέσουν αίσθηση στην κοινωνία, είναι:
– Οπως προαναφέρθηκε, αναγνωρίζεται πρώτη φορά κληρονομικό δικαίωμα στους συντρόφους ζωής, ενώ περιορίζεται δραστικά στις τυπικές συζυγικές σχέσεις.
– Καταργείται το δικαίωμα κληρονομιάς για υπερήλικους γονείς
– Χάνουν το δικαίωμα κληρονομίας όποιοι επί πολλά χρόνια δεν ενδιαφέρονται για την κληρονομούμενη περιουσία και εμποδίζουν την αξιοποίηση της
– Καταργείται η ιδιόχειρη διαθήκη, καθιερώνεται και αναγνωρίζεται μόνον η ψηφιακή
Αναλυτικά:
Γιά πρώτη φορά επίσης καταργείται ή περιορίζεται δραστικά – και κατά περίπτωση καταργείται – το κληρονομικό δικαίωμα των γονέων, όταν είναι σε μεγάλη ηλικία, ενδεχομένως άνω των 80 ετών.
Μέχρι σήμερα κληρονομικό δικαίωμα έχουν τα παιδιά και η σύζυγος του αποβιώσαντος. Αν δεν υπάρχουν παιδιά, δικαίωμα αποκτούν και οι γονείς εκείνου που έφυγε από τη ζωή.
Στο εξής οι υπερήλικοι γονείς δεν θα κληρονομούν τα παιδιά τους και τα περιουσιακά στοιχεία του αποβιώσαντος αποβιώσαντος άτεκνου θα πηγαίνουν στην/στον σύζυγο.
Ιδιαίτερα σημαντικές είναι και οι ρυθμίσεις, που περιορίζουν τα κληρονομικά δικαιώματα όποιων δεν ενδιαφέρονται επί μακρόν για μια κληρονομούμενη περιουσία και δεν συνεργάζονται με τους άλλους συγκληρονόμους για την αξιοποίηση ή τη διανομή της, με αποτέλεσμα να οδηγείται σε απαξίωση.
Σε τέτοιες περιπτώσεις το κληρονομικό δικαίωμα θα παραγράφεται μετά την παρέλευση προκαθορισμένων χρονικών ορίων.
Eπιπλέο, ειδικές ρυθμίσεις προβλέπονται για την λόγω κληρονομίας μεταβίβαση επιχειρήσεων, μετοχικών μεριδίων και πνευματικών δικαιωμάτων. Πνευματικά δικαιώματα θα μπορεί κάποιος να αφήνει ως κληρονομιά όχι σε όλα του τα παιδιά, αλλά σε εκείνα που θα κρίνει κατάλληλα για τη διαχείρισή τους.
Με τη διάταξη αυτή ικανοποιείται ένα πάγιο αίτημα επιχειρηματικών ενώσεων, επιμελητηρίων κλπ, που ζητούσαν να δοθεί ελευθερία στη διάθεση περιουσιακών στοιχείων που είναι άυλα, όπως το εμπορικό σήμα μιας επιχείρησης, η επωνυμία της κλπ.
Μεγάλες αλλαγές ωστόσο επέρχονται και στις διατάξεις που αφορούν τις διαθήκες, καθώς το νέο Κληρονομικό Δίκαιο προβλέπει ότι, οριστικά μπαίνει τέλος στις ιδιόχειρες διαθήκες, καθώς αναμένεται να είναι μόνο ψηφιακές, ή να συντάσσονται και θα δημοσιεύονται από συμβολαιογράφο
Η εξαγγελία του Υπουργείου Δικαιοσύνης για το νέο Κληρονομικό Δίκαιο έχει προκαλέσει πανικό στους πολίτες, φοβούμενοι ότι θα καταργηθούν οι ιδιόχειρες διαθήκες και θα αντικατασταθούν από το μοντέλο των αποκαλούμενων «ψηφιακών διαθηκών» και παράλληλα ότι, δεν θα κληρονομούν οι σύζυγοι.
Η ιστορία του γάμου των ομοφύλων φέρεται ότι, στοίχισε ακριβά στην Κυβέρνηση και στον Πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη, που είδαν το ποσοστο το 41%, να μιεώνεται δραματικά στις Ευρωεκλογές.
Σε μιά οικογενειοκρατούμενη κοινωνία όπως είναι η ελληνική, πόσο εύκολα μπορεί να περάσει μία ακόμη βαθειά τομή στην έννοια της οικογένειας?
Όσο και αν θέλουμε να ευθυγραμμίσουμε τις κληρονομικές διατάξεις με την κοινωνία που αλλάζει. Έγινε μία πρώτη συνεδρίαση της επιτροπής υπό την προεδρία του καθηγητή, απόστολου Γεωργιάδη και της αντιπροέδρου του Αρείου Πάγου, και θα ξαναγίνει μία δεύτερη προγραμματισμένη συνάντηση της επιτροπής τέλος Νοεμβρίου. Τώρα αρχίζει το έργο, ακόμη ακούμε».
Οι άξονες των αλλαγών στο Κληρονομικό Δίκαιο Χρονικός περιορισμός για την αποδοχή της διαθήκης: Θα αποφευχθούν πλέον φαινόμενα να εμφανίζονται ιδιόγραφες, κυρίως, διαθήκες πολλών ετών πίσω.
Διαθήκη θα συντάσσεται μόνον από συμβολαιογράφο, καταργώντας έτσι τις ιδιόχειρες.
Οι διαθήκες σήμερα είναι τριών ειδών:
Ιδιόγραφη, γράφεται δηλαδή εξ ολοκλήρου από τον διαθέτη.
Δημόσια, συντάσσεται ενώπιον συμβολαιογράφου καθ’ υπαγόρευση του διαθέτη ενώπιον μαρτύρων.
Μυστική, παραδίδεται σε κλειστό φάκελο από τον διαθέτη στον συμβολαιογράφο προς φύλαξη παρουσία και πάλι μαρτύρων.
Τι προστίθεται:
Κληρονομικό δικαίωμα σε συντρόφους ζωής. Για πρώτη φορά κληρονομικό δικαίωμα σε ανθρώπους που δεν έχουν παντρευτεί και δεν έχουν συνάψει κάποιο είδους σύμφωνο συμβίωσης και μέχρι σήμερα για τον νομοθέτη δεν θεωρούνταν δικαιούχοι του δικαιώματος αυτού.
Αποκλεισμός κληρονομικού δικαιώματος σε τυπικές συζυγικές σχέσεις και σε υπέργηρους γονείς. Θα αποκλείονται οι σύζυγοι που έχουν ουσιαστικά χωρίσει, αλλά δεν έχει εκδοθεί σχετική πράξη λύσης του γάμου τους ή του συμφώνου συμβίωσης.
Θέσπιση κληρονομικών συμβάσεων. Για πρώτη φορά θα επιτραπεί και στην Ελλάδα αυτό που επιτρέπεται σε πολλές χώρες, οι κληρονομικές συμβάσεις. Θα γίνεται σύμβαση εν ζωή για να τακτοποιεί κάποιος τα θέματά του και να μην αντιδικούν οι κληρονόμοι στα δικαστήρια.
Ερωτήματα που προκύπτουνΤι θα γίνεται με τον παππού ή την γιαγιά που δεν έχουν χρήματα για να πάνε σε συμβολαιογράφο;
Θα πρέπει ακόμη να υπάρξει μέριμνα για τις ιδιόγραφες διαθήκες που ήδη έχουν συνταχθεί και κατατεθεί σε συμβολαιογράφους.
Στη διεύρυνση του θεσμού της οικογένειας από την… πίσω πόρτα, προχωρεί η Κυβέρνηση, καθώς με νέο νομοσχέδιο του Υπουργείου Δικαιοσύνης, για την ενδοοικογενειακή βία, επανακαθορίζεται η έννοια του “συντρόφου” και “βαφτίζονται” οικογένεια ακόμη και οι πρώην σχέχεις, ανεξαρτήτως συγκατοίκησης ή μη.
Σύμφωνα με το νέο νομοσχέδιο για την αντιμετώπιση της ενδοοικεγενειακής βίας, το οποίο παρουσίασε ο υπουργός Δικαιοσύνης Γ. Φλωρίδης, στο υπουργικό συμβούλιο, επανακαθορίζεται η έννοα του “συντρόφου”, ενώ πλέον θεωρούνται ιδιώνυμο αδίκημα, παράνομες πράξεις, που ούτως ή άλλως τιμωρούντο από το νόμο, όπως οι σωματικές βλάβες και η ανθρωποκτονία.
Βάση του νέου νομοσχεδίου, το οποίο ακόμη δεν έχει βγει στη διαβούλευση, είναι ο επανακαθορισμός της έννοιας του «συντρόφου», κατά την υπαγωγή στον ν. 3500/2006, ενώ εντάσσεται στο ρυθμιστικό πεδίο του νόμου η απειλή μέσω επίμονης καταδίωξης ή αθέμιτης παρακολούθησης μέλους οικογένειας.
Ο νέος νόμος “ανοίγει” ακόμη περισσότερο τα όρια της οικογένειας, τα οποία είχαν ήδη διευρυνθεί από την ίδια την Κυβέρνηση, με την τροποποίηση του Άρθρου 117 του Νόμου 5090/2024, που τέθηκε σε ισχύ την 1/5/2024.
Με τον ήδη ισχύοντα νόμο 5090/2024 οικογένεια θεωρείται “η κοινότητα που αποτελείται από συζύγους ή πρόσωπα που συνδέονται με σύμφωνο συμβίωση ή γονείς και συγγενείς πρώτου και δεύτερου βαθμού εξ αίματος ή εξ αγχιστείας και τα εξ υιοθεσίας τέκνα τους.
Επίσης στην “οικογένεια περιλαμβάνονται, εφόσον συνοικούν, συγγενείς εξ αίματος ή εξ αγχιστείας μέχρι τετάρτου βαθμού και πρόσωπα των οποίων επίτροπος, δικαστικός συμπαραστάτης ή ανάδοχος γονέας έχει ορισθεί μέλος της οικογένειας, καθώς και κάθε ανήλικο πρόσωπο που συνοικεί στην οικογένεια”.
Η διεύρυνση του θεσμού της οικογένειας είχε ήδη θεσμοθετηθεί με τον ήδη ισχύοντα νόμο και ορίζεται στο 3ο εδάφιο του Ν. 5090/2024, σύμφωνα με το οποίο “οι διατάξεις του παρόντος νόμου εφαρμόζονται και στους μόνιμους συντρόφους και στα τέκνα, κοινά ή ενός εξ αυτών, στους πρώην συζύγους, στα μέρη συμφώνου συμβίωσης που έχει λυθεί, καθώς και στους πρώην μόνιμους συντρόφους”.
Ωστόσο με το υπό προώθηση νομοσχέδιο διευρύνεται ακόμη περισσότερο η έννοια της οικογένειας, ως εξής:
Συγκεκριμένα, οι λέξεις «στους μόνιμους συντρόφους» αντικαθίστανται από τις λέξεις «στους συντρόφους».
Αναφέρεται στο Αρθρο 1.
“Αυτό , όπως προβλέπεται στην υποπερ. γ’ της περ. 2 του άρθρου 1 του ν. 3500/2006 (Α’ 232), περί ορισμών, όπου επέρχονται οι ακόλουθες τροποποιήσεις: α) οι λέξεις «στους μόνιμους συντρόφους» αντικαθίστανται από τις λέξεις «στους συντρόφους».
Eπιπλέον οικογένεια θεωρείται “η σταθερή σχέση προσωπικής δέσμευσης, ανεξαρτήτως συγκατοίκησης ή μη”, καθώς στον ήδη ισχύοντα νόμο προστέθηκαν οι λέξεις «που τελούν σε σταθερή σχέση προσωπικής δέσμευσης, ανεξαρτήτως συγκατοίκησης ή μη»,
Επιπλέον με το νέο νομοσχέδιο θεωρούνται οικογένεια και οι “πρώην σύντροφοι”, χωρίς μονιμότητα στη σχέση, καθώς οι λέξεις «στους πρώην μόνιμους συντρόφους» αντικαθίστανται από τις λέξεις «στους πρώην συντρόφους» και η υποπερ. γ’ διαμορφώνεται ως εξής :
«γ. Οι διατάξεις του παρόντος νόμου εφαρμόζονται και στους συντρόφους που τελούν σε σταθερή σχέση προσωπικής δέσμευσης, ανεξαρτήτως συγκατοίκησης ή μη και στα τέκνα, κοινά ή ενός εξ αυτών, στους πρώην συζύγους, στα μέρη συμφώνου συμβίωσης που έχει λυθεί, καθώς και στους πρώην συντρόφους.».
Με το νέο νόμο, που προωθείται στη Βουλή μεγαλώνει και ο κύκλος των αδικημάτων, που θεωρούνται ιδιώνυμα στο πλαίσιο της ενδοοικογενειακής βίας, καθώς εντάσσεται, πλέον, στο ρυθμιστικό πεδίο του νόμου και τιμωρείται ως ιδιώνυμο “η απειλή μέσω επίμονης καταδίωξης ή αθέμιτης παρακολούθησης μέλους οικογένειας”.
Αναφέρεται στο Αρθρο 2.
Άρθρο 2
Ένταξη της απειλής μέσω επίμονης καταδίωξης ή αθέμιτης παρακολούθησης μέλους οικογένειας στο ρυθμιστικό πεδίο του ν. 3500/2006 σύμφωνα με το άρθρο 6 της Οδηγίας (ΕΕ) 2024/1385 – Τροποποίηση παρ. 2 άρθρου 7 ν. 3500/2006
Στην παρ. 2 του άρθρου 7 του ν. 3500/2006 (Α’ 232), περί της ενδοοικογενειακής παράνομης βίας και απειλής, προστίθενται οι λέξεις «ή τελεί την πράξη του δευτέρου εδαφίου της παρ. 1 του άρθρου 333 του Ποινικού Κώδικα σε βάρος άλλου μέλους της οικογένειας» και η παρ. 2 διαμορφώνεται ως εξής:
«2. Το μέλος της οικογένειας το οποίο προκαλεί τρόμο ή ανησυχία σε άλλο μέλος της οικογένειας απειλώντας το με κάθε μορφή βίας ή άλλη παράνομη πράξη ή παράλειψη, τιμωρείται με φυλάκιση. Όποιος τελεί την αξιόποινη πράξη του πρώτου εδαφίου ενώπιον ανηλίκου ή τελεί την πράξη του δεύτερου εδαφίου της παρ. 1 του άρθρου 333 του Ποινικού Κώδικα σε βάρος άλλου μέλους της οικογένειας, τιμωρείται με ποινή φυλάκισης τουλάχιστον έξι (6) μηνών.».
