Γιατί δεν πρόκειται να εξαφανιστεί η ακρίβεια από την αγορά

Του δικηγόρου Γεωργίου Ι. Μάτσου

Η ιστορία αφορά ελληνική εταιρία που πουλήθηκε παλαιότερα σε ξένους. Οι ξένοι δυσκολεύτηκαν τόσο πολύ με την ελληνική εταιρία, που προσπάθησαν και εντέλει πέτυχαν να απεμπλακούν.

Έχοντας φιλική επαφή με δικηγορικό γραφείο με το οποίο συνεργαζόταν η ελληνική εταιρία, ρώτησα κάποτε τι συνέβη και αποχώρησαν από την Ελλάδα οι συγκεκριμένοι ξένοι αγοραστές.

“Κι εμείς απορούσαμε”, μου απάντησαν. “Νομίζαμε διάφορα, ώσπου τελικά ρωτήσαμε έναν παλιό διευθυντή”.

“Ε να”, είπε ο παλιός διευθυντής, “εμείς τους τα είχαμε πει εξαρχής. Έλεγαν οι ξένοι: ‘Τι κάνει τόσο πολύ προσωπικό που έχει αυτή η εταιρία. Αυτός εδώ ο υψηλόμισθος τι κάνει;’. Τους απαντούσαμε: ‘Τίποτε, αλλά ξέρετε, μας τον σύστησε ο τάδε υπουργός’. ‘Τι είναι αυτά;’, ανταπάντησαν οι ξένοι. ‘Τι θα πει τον σύστησε υπουργός. Να φύγει’.”.

“Συνέχιζαν οι ξένοι: ‘Ο άλλος εδώ τι κάνει;’ ‘Ε, ξέρετε’, απαντούσαμε, ‘ούτε αυτός κάνει τίποτε, αλλά μας τον σύστησε άλλος υπουργός.’ Αγανάκτησαν οι ξένοι, λέγοντας ότι δεν θα πληρώνουν αργόμισθους επειδή τους σύστησαν υπουργοί. Και έδιωξαν όλους αυτούς”.

“Μετά όμως, χρειαζόμασταν άδειες για νέα προϊόντα. Οι άδειες όμως κολλούσαν. Ρωτούσαν οι ξένοι, γιατί αργούν οι άδειες. ‘Εμ’, απαντήσαμε, ‘εμείς σας τα ‘παμε. Ότι τον έναν τον έφερε ο ένας υπουργός, τον άλλον ο άλλος υπουργός. Εσείς τους διώξατε διότι δεν έκαναν τίποτε. Τώρα θέλετε άδειες. Τώρα, πώς θα τις πάρετε τις άδειες;’”, κατέληξε ο παλιός διευθυντής.

Παρόμοιες ιστορίες φθοράς της ανταγωνιστικής ικανότητας των ελληνικών επιχειρήσεων και αύξησης του κόστους παραγωγής χάριν του πολιτικού συστήματος γνωρίζουν πολλοί.

Ο Γ. Πέτσος, όταν ερωτάτο στο Ειδικό Δικαστήριο γιατί συναντούσε τον Κοσκωτά, απαντούσε: “Ζητούσα να προσλάβει ψηφοφόρους μου της εκλογικής μου περιφέρειας”. Αθώος ο κατηγορούμενος; Είναι το ρουσφέτι τόσο νομιμοποιημένο, που καθίσταται άλλοθι;

Επειδή η απάντηση είναι καταφατική, μάταια αναζητούμε διεθνή ανταγωνιστικότητα στην οικονομία μας. Κανένας δεν στέκεται στον διεθνή ανταγωνισμό αναλαμβάνοντας τέτοια υπέρογκα, περιττά κόστη.

Οι ξένοι της αρχικής ιστορίας αποχώρησαν, επειδή ο βαθμός πελατειακότητας του εγχώριου συστήματος ξεπερνούσε αυτό που μπορούσαν να διαχειριστούν.

Η διαφθορά στην Ελλάδα έχει διαφορετική αυτό-αντίληψη από ό,τι στον υπόλοιπο πλανήτη: Ο Γ. Πέτσος θεωρούσε “αθωωτικό” το αίτημά του ως εν ενεργεία υπουργού προς τον ιδιώτη Γ. Κοσκωτά να προσλάβει εκλογείς του. Ομοίως, η “παράκληση” υπουργών σε άλλον ιδιώτη να προσλάβει αργόμισθους δεν μας μοιάζει καν για διαφθορά.

Γιατί; Διότι οι υπουργοί της αρχικής ιστορίας δεν χρειαζόταν καν να δώσουν εντολή δυσμενούς μεταχείρισης των υποθέσεων της εξαγορασθείσας εταιρίας. Απλώς έπαυσαν να δίδουν εντολές ευνοϊκής της μεταχείρισης. Με τις ελλαδικές διαδικασίες ούτως ή άλλως υπέρμετρα βαριές, μόνον επιχειρήσεις που έχουν κάνει χατίρια στον υπουργό, μπορούν να τρέξουν τις διαδικασίες σε τελείως διαφορετικούς χρόνους.

Η δυσκολία των διαδικασιών και η συναφής ανυπαρξία κράτους δικαίου είναι συνεπώς το έδαφος επί του οποίου παρέχονται πελατειακού και ευνοιοκρατικού χαρακτήρα ‘υπηρεσίες’ από το πολιτικό σύστημα.

Από την ‘αθώα’ πρόσληψη αργομίσθων μέχρι τη γένεση ‘ένοχης’ χρηματικής διαφθοράς, η απόσταση είναι μικρή. “Τζάμπα υπογραφές θα βάζουμε;”, φερόταν να λέει χαρακτηριστικά υπουργός του παρελθόντος.

Το πρόβλημα υπερβαίνει την επιτάχυνση ή παράκαμψη διαδικασιών: Σε τέτοιο έδαφος ο μόνος ανταγωνισμός που μπορεί να λειτουργήσει, δεν αφορά την ποιότητα και τις τιμές προϊόντων και υπηρεσιών, αλλά κυρίως σχέσεις οικονομικής, εκλογικής και λοιπής επιρροής.

Σε τέτοιο πλαίσιο, το τι μπορεί να ζητήσει ο επιχειρηματίας από τον πολιτικό και το τι μπορεί να ζητήσει ο πολιτικός από τον επιχειρηματία, μπορεί να λαμβάνει οποιαδήποτε μορφή, επιβαρύνοντας πάντως τις τελικές τιμές προϊόντων και υπηρεσιών.

Επιφανής επιχειρηματίας είπε κάποτε κατάμουτρα προς μικρού μεγέθους ανταγωνιστή του (τόσο κατάμουτρα, που ο ανταγωνιστής απορούσε εάν ο επιφανής επιχειρηματίας ήταν μεθυσμένος) ότι “απορώ γιατί το κράτος δεν κλείνει όλους τους ανταγωνιστές μου”.

Επεσήμανα στον συνομιλητή μου ότι για τον συγκεκριμένο επιφανή επιχειρηματία είχα εντοπίσει παλαιότερα από δημοσίως διαθέσιμες πηγές πιθανή εστία διαφθοράς μεγέθους πολλών εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ. “Οπότε λογικό είναι να αγανακτεί κι αυτός”, του λέω, “που ‘δεν υπάρχει κράτος’, όπως λέει κι ο λαός.”

Σου λέει, τους τάισε, τους ταΐζει, ας κάνουν και κάτι για αυτόν, όπως να κλείσουν τους ανταγωνιστές του.

Προσωπικά νομίζω ότι αυτός είναι ο βαθύτερος λόγος που τα ίδια προϊόντα πωλούνται στην Ελλάδα συστηματικά πολύ ακριβότερα από ό,τι στη λοιπή Ε.Ε., ανεπτυγμένη και λιγότερο ανεπτυγμένη.

Ασφαλώς, δεν είναι όλοι οι πολιτικοί διεφθαρμένοι.

Όμως η διαφθορά είχε ανέκαθεν και ίσως από συστάσεως του ελλαδικού κράτους (με μόνο διάλειμμα την εποχή του εντέλει δολοφονηθέντος Καποδίστρια) ‘μολύνει’ κρίσιμο ποσοστό του πολιτικού συστήματος, καθιστάμενη εντέλει διαχρονικό δυσβάστακτο κόστος για την όλη οικονομία.

Το κόστος της διαφθοράς περνά συνεπώς στο κόστος προϊόντων και υπηρεσιών. Η ακρίβεια κατέστη πια ενδημικό νεοελληνικό φαινόμενο.

Μάλιστα, ο διακομματικός χαρακτήρας τής διαφθοράς διασφαλίζει ασυλία από τη δημοκρατική εναλλαγή κυβερνήσεων.

Κυρίως όμως, ασυλία διασφαλίζει η ατολμία και η δειλία των μη διεφθαρμένων πολιτικών, που δείχνουν να θεωρούν επαρκές ηθικό βάθρο και έπαθλο για τους ίδιους το ότι δεν κύλησαν κι αυτοί στον βούρκο της διαφθοράς.

Προτού βέβαια κατηγορήσουμε τους μη διεφθαρμένους πολιτικούς για την ανοχή τους, ας σκεφτούμε πόσα τέτοια φαινόμενα ανεχόμαστε εμείς στον επαγγελματικό και προσωπικό μας μικρόκοσμο.

Όποιος βέβαια επιχειρήσει να πολεμήσει τέτοια φαινόμενα, είτε στον χώρο του είτε εκτός του χώρου του, αντιμετωπίζεται συχνά ως γραφικός ή ως εμμονικός.

Κι όμως, η συλλογική ζωή μας – περιλαμβανομένου του μείζονος προβλήματος της ακρίβειας – δεν θα βελτιωθεί ποτέ, όσο δεν εξοβελίζεται η πάσης φύσεως διαφθορά και πελατειακότητα από την ιδιωτική, όπως και από την κρατική οικονομία.

Δυστυχώς η αδιόρατη διαφθορά, όπως αυτή του αρχικού παραδείγματος, δεν αντιμετωπίζεται από την κοινωνία ως διαφθορά.

Η κυβέρνηση θέλει μάλιστα να την κατοχυρώσει και συνταγματικά, ως “θωράκιση της νομοθετικής και ελεγκτικής[…] αρμοδιότητας [του βουλευτή] και κατά την επικοινωνία με την εκλογική του περιφέρεια”, μήπως και ξαναενοχλήσει καμιά Κοβέσι βουλευτές που κάνουν “απλά ρουσφετάκια”.

Αυτά συμβαίνουν όμως σε μια κοινωνία που έχει παραιτηθεί από το κτίσιμο ουσιαστικού κράτους δικαίου.