Φοροαπαλλαγές 26,29 δισ. ευρώ: Τα ακίνητα απορροφούν σχεδόν το μισό κόστος
Αυξήθηκαν κατά 3,41 δισ. ευρώ μέσα σε έναν χρόνο οι φορολογικές απαλλαγές στην Ελλάδα, σύμφωνα με την έκθεση του προϋπολογισμού του 2027. Η φορολογία ακινήτων συγκεντρώνει 12,08 δισ. ευρώ, ενώ παραμένουν τα ερωτήματα για το πώς κατανέμονται τα οφέλη σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Στα 26,29 δισ. ευρώ ανέρχεται το συνολικό δημοσιονομικό κόστος των 1.339 φοροαπαλλαγών, εκπτώσεων και ειδικών ρυθμίσεων που προβλέπει η ελληνική φορολογική νομοθεσία. Σύμφωνα με την ειδική έκθεση που συνοδεύει τον προϋπολογισμό του 2027, το ποσό αυξήθηκε κατά 3,41 δισ. ευρώ σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά, όταν ανερχόταν σε 22,88 δισ. ευρώ, καταγράφοντας άνοδο 14,9%. Το μεγαλύτερο μέρος της αύξησης συνδέεται με τη φορολογία κεφαλαίου και κυρίως με τις συναλλαγές ακινήτων.
Η φορολογία κεφαλαίου συγκεντρώνει απαλλαγές συνολικού κόστους 12,083 δισ. ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί στο 46% του συνόλου. Από αυτά, 6,85 δισ. ευρώ αφορούν τον Ειδικό Φόρο Ακινήτων, ενώ 4,7 δισ. ευρώ συνδέονται με τις απαλλαγές στον φόρο μεταβίβασης. Ιδιαίτερη αύξηση καταγράφεται στις μεταβιβάσεις ακινήτων, όπου το δημοσιονομικό κόστος διαμορφώνεται στα 4,7 δισ. ευρώ, έναντι 2,43 δισ. ευρώ στην προηγούμενη έκθεση. Μικρότερα είναι τα ποσά για τις απαλλαγές στις κληρονομιές, που φτάνουν τα 271,8 εκατ. ευρώ, στον ΕΝΦΙΑ, με 136,7 εκατ. ευρώ, καθώς και στις δωρεές και τις γονικές παροχές.
Σημαντικό μερίδιο καταλαμβάνουν και οι φοροαπαλλαγές που αφορούν τα φυσικά πρόσωπα. Το συνολικό κόστος τους αυξήθηκε κατά 1,16 δισ. ευρώ και έφτασε τα 6,104 δισ. ευρώ, ενώ οι σχετικές ρυθμίσεις ανέρχονται πλέον σε 268, από 252 στην προηγούμενη καταγραφή. Η μεγαλύτερη ελάφρυνση αφορά τη μείωση φόρου για μισθωτούς, συνταξιούχους και κατ’ επάγγελμα αγρότες, με κόστος 4,159 δισ. ευρώ και 6,72 εκατομμύρια περιπτώσεις δικαιούχων. Στις υπόλοιπες προβλέψεις περιλαμβάνονται απαλλαγές για επιδόματα ανεργίας, διευκολύνσεις για άτομα με αναπηρία, αφορολόγητα φιλοδωρήματα και εξαιρέσεις από τα τεκμήρια για ελεύθερους επαγγελματίες.
Διαφορετική είναι η εικόνα στις επιχειρήσεις, όπου, παρά την αύξηση των προβλεπόμενων απαλλαγών από 265 σε 297, το συνολικό δημοσιονομικό κόστος μειώθηκε από 5,805 δισ. ευρώ σε 4,908 δισ. ευρώ. Η υποχώρηση πλησιάζει τα 900 εκατ. ευρώ και αφορά κυρίως ρυθμίσεις που σχετίζονται με απαλλαγές επιχειρηματικών εσόδων, επενδυτικά κίνητρα και εκπτώσεις δαπανών. Τα στοιχεία καταδεικνύουν ότι ο αριθμός των φορολογικών διατάξεων δεν συνδέεται απαραίτητα με αντίστοιχη αύξηση του συνολικού κόστους τους.
Στον ΦΠΑ, οι φοροαπαλλαγές αποτιμώνται σε 1,13 δισ. ευρώ, έναντι 1,007 δισ. ευρώ στην προηγούμενη έκθεση. Από το ποσό αυτό, 438,9 εκατ. ευρώ αφορούν την ιδιωτική εκπαίδευση, 354,6 εκατ. ευρώ τον υπερμειωμένο συντελεστή 6% και 167,1 εκατ. ευρώ τους μειωμένους συντελεστές που εφαρμόζονται στα νησιά του Αιγαίου. Παράλληλα, το κόστος των απαλλαγών στους Ειδικούς Φόρους Κατανάλωσης φτάνει τα 1,052 δισ. ευρώ, εκ των οποίων τα 586 εκατ. ευρώ αφορούν ενεργειακά προϊόντα. Στον φόρο ασφαλίστρων οι απαλλαγές ανέρχονται σε 594,2 εκατ. ευρώ, ενώ οι ελαφρύνσεις για τα υβριδικά οχήματα στο τέλος ταξινόμησης φτάνουν τα 221,5 εκατ. ευρώ.
Η συνολική εικόνα των φοροαπαλλαγών επαναφέρει το ζήτημα της πραγματικής κατανομής των οικονομικών ωφελειών. Το συνολικό δημοσιονομικό κόστος δεν αποτυπώνει από μόνο του πόσα χρήματα εξοικονομεί κάθε φορολογούμενος, καθώς μια ρύθμιση μπορεί να αφορά εκατομμύρια δικαιούχους με σχετικά περιορισμένο ατομικό όφελος, ενώ μια άλλη να συνδέεται με λιγότερες περιπτώσεις αλλά πολύ μεγαλύτερες περιουσίες ή συναλλαγές. Παράλληλα, αρκετές απαλλαγές έχουν θεσπιστεί για την υποστήριξη ευάλωτων κοινωνικών ομάδων ή την παροχή επενδυτικών κινήτρων.
Το βασικό ζήτημα που αναδεικνύεται από τα στοιχεία της έκθεσης αφορά το ποιοι αξιοποιούν τις 1.339 φορολογικές διατάξεις και σε ποιον βαθμό. Η διάκριση ανάμεσα στις ελαφρύνσεις που κατευθύνονται προς χαμηλά και μεσαία εισοδήματα και σε εκείνες που συνδέονται με μεγάλες περιουσίες και επιχειρηματικές συναλλαγές αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για την αξιολόγηση της φορολογικής πολιτικής. Παράλληλα, τίθεται το ζήτημα της αποτελεσματικότητας των επιμέρους ρυθμίσεων και του κατά πόσο εξακολουθούν να εξυπηρετούν τους κοινωνικούς και αναπτυξιακούς στόχους για τους οποίους θεσπίστηκαν.