ΑΑΔΕ: Το ψηφιακό «στρατηγείο» με τεχνητή νοημοσύνη και drones που θα βλέπει τα πάντα
Η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων(ΑΑΔΕ) προκηρύσσει ένα επιχειρησιακό κέντρο τουλάχιστον 460 τετραγωνικών για τη ΔΕΟΣ. Εκεί θα συγκλίνουν τιμολόγια, τελωνειακά δεδομένα, δελτία αποστολής, καύσιμα, οχήματα, βραχυχρόνιες μισθώσεις και σκάφη αναψυχής. Η τεχνητή νοημοσύνη θα ψάχνει κρυφές διασυνδέσεις και οι έλεγχοι θα παρακολουθούνται ζωντανά, με εικόνα από το πεδίο και drones. Το εργαλείο μπορεί να αλλάξει την πάλη κατά της φοροδιαφυγής, αλλά αφήνει δύο ερωτήματα ανοιχτά: ποιον θα βρει πρώτο στο στόχαστρο, και ποιος θα ελέγχει τον ελεγκτή.
Η ΠΥΘΙΑ ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΕΙ
Λίγες μέρες μετά την αποκάλυψη του κυκλώματος της Θεσσαλονίκης με τους «αχυράνθρωπους» και τις εικονικές εταιρείες, η ΑΑΔΕ έβγαλε από το συρτάρι το πιο φιλόδοξο σχέδιό της. Σύμφωνα με το τεύχος τεχνικών προδιαγραφών της προκήρυξης, η Αρχή αναβαθμίζει ριζικά το Κέντρο Ελέγχου και Διοίκησης της Γενικής Διεύθυνσης Δυνάμεων Ελέγχου Οικονομικών Συναλλαγών (ΔΕΟΣ), της μονάδας που ο Τύπος έχει βαφτίσει «Ράμπο της εφορίας». Το νέο κέντρο θα στηθεί σε χώρο τουλάχιστον 460 τετραγωνικών μέτρων, με τεράστιες οθόνες, ειδικές κονσόλες, διαδραστικούς πίνακες, ασφαλή συστήματα επικοινωνίας και πέντε ηχομονωμένους θαλάμους. Στους ψηφιακούς χάρτες του θα φαίνονται οι θέσεις των ελεγκτών, οι περιοχές όπου γίνονται έλεγχοι και η εξέλιξη κάθε επιχείρησης, με ζωντανή μετάδοση εικόνας και ήχου από το πεδίο. Ένας έλεγχος σε πρατήριο καυσίμων ή σε αποθήκη εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά θα παρακολουθείται από την Αθήνα, και οι επιτελείς θα δίνουν οδηγίες σε πραγματικό χρόνο. Η εικόνα θυμίζει περισσότερο ταινία του Χόλιγουντ παρά ελληνική δημόσια υπηρεσία. Και αυτό, για να είμαι ειλικρινής, είναι ταυτόχρονα το καλό και το ανησυχητικό νέο.
Είναι καλό νέο, γιατί η φοροδιαφυγή και το λαθρεμπόριο στην Ελλάδα δεν είναι πια υπόθεση του περιπτερά που ξεχνά την απόδειξη. Είναι οργανωμένα κυκλώματα με εικονικά τιμολόγια, βυτιοφόρα που αλλάζουν διαδρομή στη μέση της νύχτας και εκατοντάδες αχυράνθρωπους που δανείζουν το ΑΦΜ τους για ένα πιάτο φαΐ. Τέτοια κυκλώματα δεν τα πιάνεις με κλιμάκια που τρέχουν από νομό σε νομό με ένα μπλοκάκι. Είναι όμως και ανησυχητικό νέο, γιατί ένα κράτος που αποκτά τη δυνατότητα να βλέπει σχεδόν τα πάντα για τις συναλλαγές, τις μετακινήσεις και τις περιουσίες των πολιτών του οφείλει να εξηγήσει με κάθε λεπτομέρεια πώς θα χρησιμοποιήσει αυτή τη δύναμη. Και, κυρίως, εναντίον ποιων.
Όλα τα δεδομένα σε μία οθόνη
Η ραχοκοκαλιά του σχεδίου είναι η διασύνδεση σχεδόν όλων των ψηφιακών συστημάτων της Αρχής. Το επιχειρησιακό κέντρο θα «βλέπει» το myDATA, το eSEND, το ELENXIS, το ΕΛΕΓΧΟΣlive και το τελωνειακό σύστημα ICISnet. Οι ελεγκτές θα διασταυρώνουν τιμολόγια, αποδείξεις, έσοδα και έξοδα, θα εντοπίζουν αποκλίσεις στον ΦΠΑ και θα ελέγχουν αν τα παραστατικά διαβιβάζονται κανονικά. Δίπλα σε αυτά θα έχουν στοιχεία για εισαγωγές, εξαγωγές, ειδικούς φόρους κατανάλωσης και προηγούμενες παραβάσεις. Με το Ψηφιακό Δελτίο Αποστολής θα παρακολουθείται η διαδρομή των προϊόντων, ακόμη και με σάρωση QR code, ενώ τα συστήματα εισροών-εκροών καυσίμων θα συνδυάζονται με δεδομένα γεωεντοπισμού για τον εντοπισμό ύποπτων φορτίων. Στο ίδιο δίκτυο θα ενταχθούν το Ψηφιακό Πελατολόγιο Οχημάτων, το Μητρώο Βραχυχρόνιας Μίσθωσης, το myCAR, τα ηλεκτρονικά μητρώα σκαφών αναψυχής και οι καταγγελίες πολιτών. Για το μέλλον προβλέπονται διασυνδέσεις με το Κτηματολόγιο και με το σύστημα αυτόματης αναγνώρισης πλοίων AIS. Μια οθόνη, δηλαδή, που ξέρει τι πουλάς, τι αγοράζεις, τι οδηγείς, τι νοικιάζεις και, αν έχεις, ποιο σκάφος δένεις στη μαρίνα.
Η τεχνητή νοημοσύνη ως ανακριτής
Τον ρόλο του «εγκεφάλου» αναλαμβάνει η τεχνητή νοημοσύνη, που θα σαρώνει τον τεράστιο όγκο δεδομένων αναζητώντας ύποπτα μοτίβα και αθέατες διασυνδέσεις ανάμεσα σε πρόσωπα, επιχειρήσεις, οχήματα και παραβάσεις. Σε έναν έλεγχο βυτιοφόρου, για παράδειγμα, το σύστημα θα ψάχνει αν το συγκεκριμένο όχημα έχει εμπλακεί σε προηγούμενες υποθέσεις ή αν ο ΑΦΜ με τον οποίο συνδέεται έχει ιστορικό παραβατικότητας. Η ανάλυση κινδύνου θα επιλέγει τις υποθέσεις με τις μεγαλύτερες πιθανότητες παράβασης, ώστε οι ελεγκτές να κατευθύνονται εκεί όπου οι ενδείξεις είναι ισχυρότερες. Οι προδιαγραφές προβλέπουν τουλάχιστον 456 άδειες για φορητές συσκευές των ελεγκτών, 45 χρήστες στο επιχειρησιακό κέντρο και 15 χρήστες των εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης, ενώ το ελεγκτικό έργο θα συνοδεύεται από drones και ψηφιακούς χάρτες. Η απόδοση των ελεγκτών, σύμφωνα με τα δημοσιεύματα, θα αξιολογείται με δείκτες. Στα χαρτιά, όλα ακούγονται υποδειγματικά. Στην πράξη, ένας αλγόριθμος είναι τόσο αμερόληπτος όσο τα δεδομένα με τα οποία τον τροφοδοτείς και οι εντολές που του δίνεις.

Θα πιάσει τους μεγάλους ή θα κυνηγά τους μικρούς;
Εδώ βρίσκεται το πραγματικό στοίχημα, και θα το θέσω χωρίς περιστροφές. Η ελληνική φορολογική διοίκηση έχει μακρά παράδοση στο να βρίσκει εύκολα τον μικρό επαγγελματία που ξέχασε μια απόδειξη και δύσκολα το κύκλωμα που διακινεί λαθραία καύσιμα με εκατομμύρια. Ο λόγος είναι απλός: ο πρώτος είναι ορατός, ο δεύτερος όχι. Το νέο «στρατηγείο» υπόσχεται να κάνει ορατό και τον δεύτερο, εντοπίζοντας τις διασυνδέσεις που κρύβονται πίσω από αχυράνθρωπους και εταιρείες-βιτρίνες. Αν το καταφέρει, θα είναι μεγάλη υπηρεσία προς τους έντιμους φορολογούμενους, που σηκώνουν σήμερα το βάρος για λογαριασμό των επιτήδειων. Υπάρχει όμως και ο αντίθετος κίνδυνος. Όταν η απόδοση των ελεγκτών αξιολογείται με δείκτες, υπάρχει πάντα ο πειρασμός να κυνηγηθούν οι εύκολοι στόχοι που ανεβάζουν τα νούμερα αντί για τις δύσκολες υποθέσεις που απαιτούν μήνες έρευνας. Και η ένταξη των μητρώων σκαφών αναψυχής και του Κτηματολογίου θα δείξει αν η Αρχή είναι διατεθειμένη να κοιτάξει και προς τις μαρίνες και τις βίλες με την ίδια επιμονή που κοιτάζει τις λαϊκές και τα περίπτερα.
Ποιος ελέγχει τον ελεγκτή
Υπάρχει και ένα τελευταίο ερώτημα, που κανένα δελτίο Τύπου δεν θα απαντήσει μόνο του. Ένα σύστημα που διασταυρώνει σε πραγματικό χρόνο τις συναλλαγές, τα οχήματα, τις μετακινήσεις και τις περιουσίες εκατομμυρίων πολιτών και επιχειρήσεων, με εικόνα από drones και κάμερες, είναι ένα εργαλείο τεράστιας δύναμης. Σε ένα κράτος δικαίου, τέτοια εργαλεία συνοδεύονται από σαφείς κανόνες για το ποιος έχει πρόσβαση, για ποιον σκοπό, για πόσο χρόνο κρατούνται τα δεδομένα και ποιος ανεξάρτητος θεσμός ελέγχει ότι δεν γίνεται κατάχρηση. Η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα και η Βουλή δικαιούνται, και οφείλουν, να ζητήσουν πλήρη εικόνα πριν ανάψουν οι οθόνες. Δεν το λέω από καχυποψία προς τους ανθρώπους της ΑΑΔΕ, που σε πολλές περιπτώσεις έχουν δείξει αποτελέσματα. Το λέω γιατί η ιστορία έχει δείξει ότι τα εργαλεία μένουν, ενώ οι άνθρωποι που τα χειρίζονται αλλάζουν. Εγώ, φίλες και φίλοι μου, θα χαιρετίσω το νέο «στρατηγείο» την ημέρα που θα δω στις οθόνες του τα ονόματα των μεγάλων φοροφυγάδων να μπαίνουν στη λίστα πριν από τον περιπτερά της γειτονιάς μου.