Η Ευρώπη μετατρέπεται σε πολεμική βιομηχανική οικονομία…
Η πολεμική βιομηχανία περνά στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής οικονομίας, με παραδοσιακούς κατασκευαστές όπλων αλλά και εταιρείες αυτοκινήτων, μετάλλων, χημικών και ηλεκτρονικών να προσαρμόζουν την παραγωγή τους. Το σχέδιο Readiness 2030, οι μεγάλες επενδύσεις και η νέα αγορά που διαμορφώνεται.
Η Ευρώπη επιταχύνει τη μετατροπή της αμυντικής της βιομηχανίας σε βασικό πυλώνα της οικονομικής και παραγωγικής της πολιτικής, καθώς ο πόλεμος στην Ουκρανία ανέδειξε σημαντικές ελλείψεις στην ικανότητά της να υποστηρίξει μια παρατεταμένη σύγκρουση υψηλής έντασης. Η κατανάλωση πυρομαχικών ξεπέρασε τις δυνατότητες αναπλήρωσης των ευρωπαϊκών αποθεμάτων, ενώ προβλήματα καταγράφηκαν και στην επάρκεια εκρηκτικών, προωθητικών υλικών, πυραύλων, ανταλλακτικών και ηλεκτρονικών συστημάτων. Η νέα στρατηγική δεν περιορίζεται πλέον στην αγορά οπλικών συστημάτων, αλλά επικεντρώνεται στην ανάπτυξη παραγωγικής δυναμικότητας, ώστε η Ευρώπη να μπορεί να κατασκευάζει, να επισκευάζει και να αναπληρώνει τον εξοπλισμό της σε μεγάλη κλίμακα.
Η αλλαγή επηρεάζει ένα ευρύ φάσμα βιομηχανικών κλάδων. Χαλυβουργίες και μεταλλουργίες καλούνται να καλύψουν ανάγκες σε θωρακίσεις και μηχανικά εξαρτήματα, χημικές βιομηχανίες σε εκρηκτικά και προωθητικά υλικά, ενώ εταιρείες ηλεκτρονικών αναπτύσσουν αισθητήρες, συστήματα επικοινωνιών και ραντάρ. Παράλληλα, αυτοκινητοβιομηχανίες, κατασκευαστές μηχανημάτων, εταιρείες μπαταριών και παραγωγοί ημιαγωγών αποκτούν αυξανόμενο ενδιαφέρον για την αμυντική αγορά. Η άμυνα αντιμετωπίζεται πλέον ως ζήτημα ευρύτερης βιομηχανικής πολιτικής και όχι αποκλειστικά ως αρμοδιότητα των υπουργείων Άμυνας.
Κεντρικό χρηματοδοτικό πλαίσιο της ευρωπαϊκής προσπάθειας αποτελεί το σχέδιο ReArm Europe, το οποίο μετονομάστηκε σε Readiness 2030 και προβλέπει τη δυνατότητα κινητοποίησης έως 800 δισ. ευρώ σε πρόσθετες αμυντικές δαπάνες μέχρι το 2030. Το ποσό δεν αποτελεί ενιαίο ευρωπαϊκό ταμείο με ήδη διαθέσιμα χρήματα. Περιλαμβάνει έως 650 δισ. ευρώ δυνητικών πρόσθετων εθνικών δαπανών, μέσω δημοσιονομικής ευελιξίας που επιτρέπει στα κράτη-μέλη να αυξήσουν τους αμυντικούς προϋπολογισμούς τους, καθώς και το χρηματοδοτικό εργαλείο SAFE, ύψους 150 δισ. ευρώ, το οποίο προβλέπει δάνεια για αμυντικές επενδύσεις και κοινές προμήθειες. Η αξιοποίηση των πόρων εξαρτάται από τις αποφάσεις των κρατών, τις εγκρίσεις των προγραμμάτων και την παραγωγική δυνατότητα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων.
Η αύξηση των αμυντικών δαπανών αποτυπώνεται και στα στοιχεία του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Άμυνας. Οι συνολικές δαπάνες των 27 κρατών-μελών εκτιμήθηκαν σε 418 δισ. ευρώ για το 2025, αυξημένες κατά 20% σε σύγκριση με το 2024, ενώ για το 2026 προβλέπεται να φτάσουν τα 454 δισ. ευρώ. Το ποσοστό των αμυντικών δαπανών στο ΑΕΠ της ΕΕ αναμένεται να αυξηθεί από 2,2% το 2025 σε 2,4% το 2026. Παράλληλα, το Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα Αμυντικής Βιομηχανίας (EDIP) διαθέτει 1,5 δισ. ευρώ σε επιχορηγήσεις για την περίοδο 2025-2027, με στόχο την ενίσχυση της παραγωγής και τη μείωση των εξαρτήσεων από τρίτες χώρες.
Στο πλαίσιο αυτό, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε στις 14 Οκτωβρίου χρηματοδότηση 168,2 εκατ. ευρώ για τα πρώτα οκτώ έργα της δράσης Industrial Reinforcement Action, τα οποία αναμένεται να κινητοποιήσουν βιομηχανικές επενδύσεις περίπου 1,26 δισ. ευρώ. Οι παρεμβάσεις αφορούν 17 εγκαταστάσεις σε 14 κράτη-μέλη και στη Νορβηγία, με έμφαση στην παραγωγή ενεργειακών υλικών, συστημάτων πρόωσης για drones και πυραύλους, καθώς και πυρομαχικών. Οι σχεδιαζόμενες παραγωγικές δυνατότητες περιλαμβάνουν περισσότερους από 20.000 τόνους ενεργειακών υλικών ετησίως, 3.500 συστήματα πρόωσης, 200.000 κεφαλές περιφερόμενων πυρομαχικών και 60 εκατομμύρια πυρομαχικά. Στις επόμενες προτεραιότητες περιλαμβάνονται επίσης ημιαγωγοί, μπαταρίες, ηλεκτρονικά συστήματα καθοδήγησης, λέιζερ και εξαρτήματα αεροναυπηγικών συστημάτων.
Ιδιαίτερη θέση στη νέα παραγωγική κινητοποίηση έχει η γερμανική Rheinmetall, η οποία επεκτείνει τις εγκαταστάσεις και τη δυναμικότητά της στην παραγωγή πυρομαχικών και ενεργειακών υλικών. Στο Unterlüß της Γερμανίας, η νέα μονάδα παραγωγής βλημάτων πυροβολικού των 155 χιλιοστών έχει σχεδιαστεί για δυναμικότητα έως 350.000 βλήματα ετησίως. Στο Aschau, η εταιρεία αύξησε κατά 40% την παραγωγή πολυβασικών προωθητικών μέσα σε 18 μήνες, ενώ ενίσχυσε τη δραστηριότητά της και στον τομέα της νιτροκυτταρίνης. Η επέκταση συνεχίζεται και στην Ισπανία, όπου στο Albacete εγκαινιάστηκε νέα εγκατάσταση, ύψους περίπου 20 εκατ. ευρώ, με ετήσια δυνατότητα παραγωγής τριών εκατομμυρίων εξαρτημάτων πυρομαχικών μεσαίου διαμετρήματος.
Σημαντικές επενδύσεις προγραμματίζει και η ευρωπαϊκή MBDA, ένας από τους βασικούς ομίλους παραγωγής πυραυλικών συστημάτων, με μετόχους τις Airbus, BAE Systems και Leonardo. Η εταιρεία ανακοίνωσε ότι διπλασίασε την παραγωγή πυραύλων από το 2023 έως το τέλος του 2025, ενώ για το 2026 σχεδίαζε νέα αύξηση κατά 40%. Το επενδυτικό της πρόγραμμα προβλέπει κεφάλαια 5 δισ. ευρώ στις ευρωπαϊκές εγκαταστάσεις της για την περίοδο 2026-2030, καθώς και 2.800 προσλήψεις μέσα στο 2026. Το ανεκτέλεστο υπόλοιπο παραγγελιών της ανέρχεται σε 44,4 δισ. ευρώ, αποτυπώνοντας τον όγκο των παραδόσεων που καλείται να εξυπηρετήσει.
Η στροφή προς την αμυντική παραγωγή αγγίζει πλέον και επιχειρήσεις που παραδοσιακά δραστηριοποιούνταν σε πολιτικούς κλάδους. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Volkswagen και του εργοστασίου της στο Osnabrück, για το οποίο έχουν δημοσιευθεί πληροφορίες σχετικά με πιθανή μετατροπή του σε μονάδα παραγωγής εξαρτημάτων που συνδέονται με το ισραηλινό σύστημα αεράμυνας Iron Dome. Παράλληλα, δημοσιεύματα αναφέρουν ότι υπήρξαν συζητήσεις για την πώληση της εγκατάστασης στην Aurelius Capital και στο κρατίδιο της Κάτω Σαξονίας, με προοπτική αξιοποίησής της στον τομέα της ασφάλειας και της άμυνας. Το ενδιαφέρον επεκτείνεται και σε επιχειρήσεις μεταλλουργίας, ηλεκτρονικών, χημικών, μπαταριών και μηχανικών συστημάτων, οι οποίες διαθέτουν τεχνογνωσία που μπορεί να αξιοποιηθεί στη νέα παραγωγική αλυσίδα.
Η διεύρυνση της αγοράς προσελκύει επίσης ξένους αμυντικούς ομίλους, μεταξύ των οποίων οι νοτιοκορεατικές Hanwha και Hyundai Rotem, που επιδιώκουν να αναπτύξουν παραγωγική παρουσία στην Ευρώπη. Σύμφωνα με εκτίμηση της Boston Consulting Group για το 2025, η ενίσχυση της ευρωπαϊκής άμυνας θα μπορούσε να δημιουργήσει επιχειρηματικές ευκαιρίες περίπου 500 δισ. ευρώ για εταιρείες εκτός της παραδοσιακής αμυντικής βιομηχανίας. Πρόκειται για εκτίμηση δυνητικής αγοράς και όχι για εγκεκριμένο χρηματοδοτικό κονδύλι. Στο νέο περιβάλλον, ο ανταγωνισμός αφορά πλέον όχι μόνο τις πωλήσεις οπλικών συστημάτων, αλλά και το ποιος θα αποκτήσει παραγωγικές εγκαταστάσεις στην ευρωπαϊκή ήπειρο, θα ελέγχει την τεχνογνωσία και θα συμμετέχει στην αλυσίδα αξίας της αμυντικής βιομηχανίας.
