Άρειος Πάγος: Αναίρεση απόφασης για υπερχρεωμένη δανειολήπτρια λόγω ανεπαρκούς αιτιολόγησης περί δόλου
Η απόφαση 1348/2026 αναδεικνύει ότι η ανάληψη πολλαπλών δανειακών υποχρεώσεων δεν αρκεί από μόνη της για να στοιχειοθετηθεί ενδεχόμενος δόλος και να αποκλειστεί ο οφειλέτης από την προστασία του νόμου Κατσέλη.
Στην αναίρεση απόφασης Ειρηνοδικείου που είχε απορρίψει αίτηση υπαγωγής οφειλέτριας στις διατάξεις του νόμου 3869/2010 για τα υπερχρεωμένα φυσικά πρόσωπα προχώρησε ο Άρειος Πάγος, με την απόφαση 1348/2026. Το ανώτατο δικαστήριο έκρινε ότι η απόφαση της κατώτερης δικαστικής βαθμίδας δεν περιείχε επαρκείς και σαφείς αιτιολογίες σχετικά με τη συνδρομή ενδεχόμενου δόλου κατά την περιέλευση της οφειλέτριας σε μόνιμη αδυναμία πληρωμών.
Κεντρικό ζήτημα της υπόθεσης αποτέλεσε η κρίση περί ενδεχόμενου δόλου, η οποία είχε οδηγήσει στην απόρριψη της αίτησης υπαγωγής στον νόμο Κατσέλη. Σύμφωνα με το σκεπτικό που εξετάστηκε από τον Άρειο Πάγο, για να στοιχειοθετηθεί ενδεχόμενος δόλος απαιτείται να αποδεικνύεται ότι ο οφειλέτης γνώριζε και αποδεχόταν το ενδεχόμενο να περιέλθει σε μόνιμη αδυναμία εξυπηρέτησης των οικονομικών του υποχρεώσεων.
Όπως επισημαίνεται, η απλή ανάληψη πολλαπλών δανειακών υποχρεώσεων δεν αρκεί για να θεμελιώσει από μόνη της την ύπαρξη ενδεχόμενου δόλου. Απαιτείται συγκεκριμένη αξιολόγηση των πραγματικών περιστατικών, με ιδιαίτερη έμφαση στην οικονομική κατάσταση του οφειλέτη, στα δεδομένα που ίσχυαν κατά τον χρόνο ανάληψης των δανείων, καθώς και στις συνθήκες υπό τις οποίες επιχειρούσε να εξυπηρετήσει τις υποχρεώσεις του.
Στην εξεταζόμενη υπόθεση, η απόφαση του Ειρηνοδικείου δεν προσδιόριζε με επάρκεια τα κρίσιμα οικονομικά στοιχεία ούτε τις συνθήκες ανάληψης και εξυπηρέτησης των δανειακών υποχρεώσεων. Κατά συνέπεια, δεν προέκυπτε με σαφήνεια από ποια συγκεκριμένα πραγματικά δεδομένα συνάχθηκε ότι η οφειλέτρια γνώριζε και αποδεχόταν το ενδεχόμενο μόνιμης αδυναμίας πληρωμών.
Η έλλειψη επαρκούς αιτιολογίας κρίθηκε καθοριστική, καθώς καθιστούσε αδύνατο τον αναιρετικό έλεγχο της ορθής εφαρμογής των σχετικών διατάξεων. Για τον λόγο αυτό, ο Άρειος Πάγος έκανε δεκτή την αναίρεση, κατ’ εφαρμογή του άρθρου 560 αριθ. 6 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, κρίνοντας ότι η προσβαλλόμενη απόφαση έπρεπε να αναιρεθεί.
Παράλληλα, η απόφαση αποσαφηνίζει και το δικονομικό ζήτημα της άσκησης αναίρεσης κατά οριστικής απόφασης Ειρηνοδικείου που έχει εκδοθεί στο πλαίσιο της διαδικασίας του νόμου 3869/2010. Ειδικότερα, επισημαίνεται ότι η αναίρεση μπορεί να ασκηθεί απευθείας, χωρίς να απαιτείται προηγούμενη άσκηση έφεσης, εφόσον η συγκεκριμένη απόφαση δεν υπόκειται σε έφεση. Στην περίπτωση αυτή, η προθεσμία για την άσκηση αναίρεσης αρχίζει από τη δημοσίευση της απόφασης.
Μετά την αποδοχή της αναίρεσης, ο Άρειος Πάγος αποφάσισε την αναπομπή της υπόθεσης στο ίδιο δικαστήριο, το οποίο θα την εξετάσει με διαφορετική σύνθεση. Η αναιρεσείουσα εκπροσωπήθηκε από τον δικηγόρο Γιώργο Λ. Καλτσά.
