Έρευνα ΕΚΠΑ: Πάνω από 1 στους 2 νέους σε κίνδυνο εθισμού στα social
Την ανησυχητική σχέση ανάμεσα στην υπερβολική χρήση του TikTok και σε προβλήματα που επηρεάζουν την καθημερινότητα και την ψυχολογία των χρηστών αναδεικνύει νέα επιστημονική μελέτη του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ). Τα ευρήματα προκαλούν προβληματισμό, ιδιαίτερα για τους νεότερους χρήστες, καθώς η πολύωρη ενασχόληση με τη δημοφιλή πλατφόρμα συνδέεται με αυξημένη αναβλητικότητα, εντονότερα αισθήματα μοναξιάς και χαμηλότερη αυτοεκτίμηση. Μάλιστα, σχεδόν ένας στους πέντε συμμετέχοντες της Generation Z κατατάχθηκε στην ομάδα υψηλού κινδύνου για εθισμό στο TikTok, ενώ ακόμη μεγαλύτερα είναι τα αντίστοιχα ποσοστά όταν εξετάζεται συνολικά η χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.
Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από το Εργαστήριο Κλινικής Επιδημιολογίας του Τμήματος Νοσηλευτικής του ΕΚΠΑ, με τη συμμετοχή 1.033 χρηστών του TikTok, μέσης ηλικίας 31,1 ετών.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, πρόκειται για την πρώτη διεθνώς μελέτη που εξετάζει συνδυαστικά τη σχέση της προβληματικής χρήσης της συγκεκριμένης πλατφόρμας με τη μοναξιά, την αναβλητικότητα και την αυτοεκτίμηση.
Τα αποτελέσματα δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό European Journal of Investigation in Health, Psychology and Education.
Σχεδόν ένας στους πέντε νέους σε υψηλό κίνδυνο εθισμού
Τα στοιχεία δείχνουν σημαντικές διαφορές ανάμεσα στις ηλικιακές ομάδες, με τη Generation Z να εμφανίζει τη μεγαλύτερη επιβάρυνση. Στο σύνολο των συμμετεχόντων, το 11,3% κατατάχθηκε στην κατηγορία υψηλού κινδύνου για εθισμό στο TikTok. Ωστόσο, το αντίστοιχο ποσοστό έφτασε το 19,5% στη Generation Z, δηλαδή στα άτομα που γεννήθηκαν από το 1997 έως το 2012.
Αντίθετα, στους millennials, που γεννήθηκαν από το 1981 έως το 1996, το ποσοστό περιορίστηκε στο 3,1%, ενώ στη Generation X, με έτη γέννησης από το 1965 έως το 1980, δεν καταγράφηκαν συμμετέχοντες στην ίδια κατηγορία.
Η διαφορά αποτυπώνεται και στον χρόνο που αφιερώνουν οι χρήστες στην εφαρμογή. H Generation Z περνά κατά μέσο όρο 2,4 ώρες καθημερινά στο TikTok, έναντι 1,3 ωρών για τους millennials και μόλις 0,8 ωρών για τη Generation X. Συνολικά, ο μέσος χρόνος χρήσης της πλατφόρμας στο δείγμα διαμορφώθηκε στις 1,8 ώρες την ημέρα.
Το 40,4% σε υψηλό κίνδυνο εθισμού στα social media
Ακόμη μεγαλύτερη ανησυχία προκαλούν τα αποτελέσματα για τη συνολική χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Σύμφωνα με τη μελέτη, το 40,4% των συμμετεχόντων βρέθηκε στην ομάδα υψηλού κινδύνου για εθισμό στα social media. Στη Generation Z, το ποσοστό εκτοξεύθηκε στο 56,3%, έναντι 29,21% στους millennials και 10,3% στη Generation X.
Ιδιαίτερα αποκαλυπτικά είναι και τα στοιχεία για την καθημερινή ψηφιακή δραστηριότητα των ερωτηθέντων. Το 92,9% διατηρούσε τουλάχιστον δύο ενεργούς λογαριασμούς σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ενώ οι μισοί συμμετέχοντες είχαν τέσσερις ή περισσότερους.
Ο μέσος ημερήσιος χρόνος χρήσης όλων των πλατφορμών έφτανε τις 3,3 ώρες. Για τη Generation Z, μάλιστα, η διάρκεια αυξανόταν στις τέσσερις ώρες, όταν οι millennials αφιέρωναν 2,9 ώρες και η Generation X 2,1 ώρες.
TikTok και αναβλητικότητα: Τι έδειξε η έρευνα
Ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα αφορά τη σχέση της προβληματικής χρήσης του TikTok με την αναβλητικότητα. Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι οι συμμετέχοντες με υψηλότερες βαθμολογίες στην κλίμακα εθισμού παρουσίαζαν παράλληλα μεγαλύτερη δυσκολία να ολοκληρώσουν εγκαίρως τις υποχρεώσεις τους.
Είναι χαρακτηριστικό ότι το 59% των ατόμων που κατατάχθηκαν στην ομάδα υψηλού κινδύνου για εθισμό στο TikTok εμφάνιζε ταυτόχρονα πολύ υψηλά επίπεδα αναβλητικότητας. Στη Generation Z, το ποσοστό αυτό έφτανε το 63,9%.
Αντίστοιχα, μεταξύ όσων εμφάνιζαν υψηλό κίνδυνο εθισμού στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης συνολικά, το 30,2% παρουσίαζε πολύ έντονη αναβλητικότητα, με το ποσοστό να αυξάνεται στο 34,9% για τη Generation Z.
Η σύνδεση ανάμεσα στην προβληματική χρήση του TikTok και στην αναβλητικότητα διαπιστώθηκε ότι ήταν ισχυρότερη στις γυναίκες και στους νεότερους συμμετέχοντες.
Περισσότερη μοναξιά και χαμηλότερη αυτοεκτίμηση
Πέρα από την αναβλητικότητα, η μελέτη εντόπισε σημαντική συσχέτιση της προβληματικής χρήσης του TikTok με τη μοναξιά. Όσο υψηλότερο ήταν το επίπεδο προβληματικής χρήσης, τόσο εντονότερα ήταν, κατά κανόνα, τα αισθήματα μοναξιάς που ανέφεραν οι συμμετέχοντες.
Η συγκεκριμένη σχέση εμφανίστηκε ισχυρότερη στους άνδρες και στα άτομα της Generation X. Παράλληλα, οι ερευνητές κατέγραψαν αρνητική συσχέτιση ανάμεσα στην προβληματική χρήση της εφαρμογής και στην αυτοεκτίμηση.
Αυτό σημαίνει ότι οι χρήστες με υψηλότερες βαθμολογίες στην κλίμακα εθισμού έτειναν να εμφανίζουν χαμηλότερη αυτοεκτίμηση, με τη σχέση να είναι εντονότερη στους άνδρες και στη Generation Z.
Πάντως, οι συσχετίσεις αυτές δεν αποδεικνύουν από μόνες τους ότι η χρήση του TikTok προκαλεί μοναξιά, αναβλητικότητα ή μειωμένη αυτοεκτίμηση. Τα αποτελέσματα αναδεικνύουν τη συνύπαρξη των συγκεκριμένων χαρακτηριστικών και την ανάγκη περαιτέρω επιστημονικής διερεύνησης.
