ΑΑΔΕ: Ακυρώνονται φορολογικοί έλεγχοι και διαγράφονται πρόστιμα για την περίοδο 2012-2017
Ανατροπή στις παλαιές φορολογικές υποθέσεις φέρνει απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας και νέα εγκύκλιος της ΑΑΔΕ. Στο αρχείο οδηγούνται εκκρεμείς έλεγχοι που βασίζονταν σε αντισυνταγματική δεκαετή παράταση παραγραφής, ενώ προβλέπεται διαδικασία ακύρωσης καταλογισμών και επιστροφής ποσών που έχουν ήδη καταβληθεί.
Σημαντικές αλλαγές στη διαχείριση χιλιάδων παλαιών φορολογικών υποθέσεων δρομολογεί η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ), μετά την απόφαση 1246/2026 του Συμβουλίου της Επικρατείας. Με νέα εγκύκλιο, η φορολογική διοίκηση δίνει οδηγίες για την εφαρμογή της απόφασης, η οποία έκρινε αντισυνταγματική τη μεταβατική διάταξη που επέτρεπε την επέκταση της παραγραφής σε δέκα χρόνια για συγκεκριμένες υποθέσεις φοροδιαφυγής. Η εξέλιξη αφορά τις χρήσεις 2012 και 2013, καθώς και τα φορολογικά έτη 2014, 2015, 2016 και 2017.
Το Συμβούλιο της Επικρατείας έκρινε ότι η αναδρομική παράταση της προθεσμίας παραγραφής παραβιάζει τις συνταγματικές διατάξεις και τις αρχές της ασφάλειας δικαίου. Παράλληλα, έκρινε ανίσχυρη και την προγενέστερη πρόβλεψη περί εικοσαετούς παραγραφής για περιπτώσεις φοροδιαφυγής, καθώς δεν συμβαδίζει με την αρχή της αναλογικότητας. Με βάση τη νέα εξέλιξη, η ΑΑΔΕ δεν μπορεί πλέον να στηρίζει νέους φορολογικούς καταλογισμούς στη συγκεκριμένη δεκαετή παράταση, όταν έχει παρέλθει η νόμιμη προθεσμία ελέγχου.
Για τις χρήσεις 2012 και 2013, καθώς και το φορολογικό έτος 2014, το δικαίωμα κοινοποίησης πράξεων καταλογισμού φόρου βάσει της συγκεκριμένης μεταβατικής διάταξης θεωρείται ήδη παραγεγραμμένο. Για τα έτη 2015, 2016 και 2017, οι ελεγκτικές υπηρεσίες καλούνται να μην εκδίδουν και να μην κοινοποιούν νέες πράξεις διορθωτικού προσδιορισμού φόρου ή επιβολής προστίμων που στηρίζονται στην αντισυνταγματική ρύθμιση. Η εξέλιξη δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι παραγράφεται αυτομάτως κάθε φορολογική υπόθεση της συγκεκριμένης περιόδου, ανεξάρτητα από τη νομική βάση του ελέγχου.
Ειδική διαδικασία προβλέπεται και για τους φορολογικούς ελέγχους που βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη. Εάν έχει κοινοποιηθεί στον φορολογούμενο σημείωμα διαπιστώσεων ή προσωρινός προσδιορισμός φόρου, χωρίς να έχει ολοκληρωθεί ο καταλογισμός, η αρμόδια υπηρεσία συντάσσει σημείωμα περάτωσης και το τοποθετεί στον φάκελο της υπόθεσης. Αντίστοιχα, όταν έχουν εκδοθεί οριστικές πράξεις καταλογισμού αλλά δεν έχουν κοινοποιηθεί, αυτές παραμένουν στον φάκελο με σχετική επισήμανση ότι δεν μπορούν πλέον να κοινοποιηθούν λόγω παραγραφής. Οι φορολογούμενοι ενημερώνονται ηλεκτρονικά για την ολοκλήρωση της διαδικασίας.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το ζήτημα των φόρων και των προστίμων που έχουν ήδη βεβαιωθεί ή καταβληθεί. Η νέα εγκύκλιος δεν προβλέπει αυτόματη διαγραφή όλων των σχετικών οφειλών ούτε αυτόματη επιστροφή χρημάτων στους φορολογουμένους. Για να ακυρωθεί ένας καταλογισμός και να διαγραφεί η αντίστοιχη οφειλή ή να επιστραφεί ένα ποσό που έχει ήδη εισπραχθεί από το Δημόσιο, απαιτείται προηγούμενη ακύρωση ή τροποποίηση της σχετικής πράξης από τη Διεύθυνση Επίλυσης Διαφορών ή τα αρμόδια διοικητικά δικαστήρια. Επομένως, η απόφαση του ΣτΕ δημιουργεί τη νομική βάση για την αμφισβήτηση συγκεκριμένων επιβαρύνσεων, χωρίς να συνεπάγεται ότι όλοι οι φορολογούμενοι δικαιούνται αυτομάτως επιστροφή χρημάτων.
Παράλληλα, η παραγραφή του δικαιώματος φορολογικού καταλογισμού δεν καταργεί τις ποινικές συνέπειες για σοβαρές υποθέσεις φοροδιαφυγής. Η ΑΑΔΕ διευκρινίζει ότι, όταν έχουν εκδοθεί οριστικές πράξεις για αδικήματα φοροδιαφυγής, προβλέπεται η υποβολή μηνυτήριας αναφοράς στον αρμόδιο εισαγγελέα, ακόμη και εάν οι σχετικές πράξεις δεν μπορούν πλέον να κοινοποιηθούν. Αντίστοιχη αντιμετώπιση προβλέπεται για συγκεκριμένες υποθέσεις έκδοσης ή αποδοχής εικονικών φορολογικών στοιχείων και νόθευσης παραστατικών, εφόσον έχουν ολοκληρωθεί τα προβλεπόμενα στάδια του ελέγχου.
Επιπλέον, ειδικές προβλέψεις αφορούν περιπτώσεις φοροδιαφυγής που συνδέονται με ενδεχόμενα βασικά αδικήματα νομιμοποίησης εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες. Στο πλαίσιο αυτό περιλαμβάνονται, υπό συγκεκριμένες νόμιμες προϋποθέσεις, υποθέσεις εικονικών φορολογικών στοιχείων συνολικής αξίας άνω των 75.000 ευρώ. Σε τέτοιες περιπτώσεις μπορεί να ενεργοποιηθεί η υποχρέωση ενημέρωσης της αρμόδιας Αρχής για την καταπολέμηση του ξεπλύματος χρήματος, ανεξάρτητα από την αδυναμία νέου φορολογικού καταλογισμού λόγω παραγραφής.
