Μ. Μοσχοπούλου για κόκκινα δάνεια: «Οι νέες νομοθετικές παρεμβάσεις, τα πανωτόκια και τα ουσιαστικά ζητήματα προστασίας των δανειοληπτών»
Σημαντικές αλλαγές στο θεσμικό πλαίσιο διαχείρισης των μη εξυπηρετούμενων δανείων έχουν πλέον ψηφιστεί στη Βουλή, με ρυθμίσεις που αφορούν τον επανυπολογισμό των οφειλών, την αντιμετώπιση των υπέρμετρων τόκων, τη διαδικασία ρύθμισης πριν από τον πλειστηριασμό και την εποπτεία των εταιρειών διαχείρισης απαιτήσεων. Η Μαρία Μοσχοπούλου, Δικηγόρος LL.M., Ιδρύτρια και Επικεφαλής του δικηγορικού γραφείου MMLEGAL, με εξειδίκευση στο τραπεζικό δίκαιο, την αναγκαστική εκτέλεση και το δίκαιο αφερεγγυότητας, εξηγεί στο newsonline.gr ότι οι νέες διατάξεις κινούνται σε αρκετά σημεία προς τη σωστή κατεύθυνση, ενώ η πρακτική τους αποτελεσματικότητα εξαρτάται από το εύρος εφαρμογής τους, τις εξαιρέσεις τους και τη δυνατότητα ουσιαστικής προστασίας των οφειλετών.
Επιτόκιο 3% στον εξωδικαστικό μηχανισμό: Περιορισμένο το πεδίο εφαρμογής
Με τη συμπλήρωση του άρθρου 14 του Ν. 4738/2020 θεσπίστηκε σταθερό ετήσιο επιτόκιο 3% για συγκεκριμένες συμβάσεις αναδιάρθρωσης οφειλών προς χρηματοδοτικούς φορείς, στο πλαίσιο του εξωδικαστικού μηχανισμού. Η ρύθμιση αφορά τους ευάλωτους οφειλέτες του άρθρου 217 του Ν. 4738/2020 και τους επιλέξιμους οφειλέτες της παρ. 3 του άρθρου 14, συμβάλλοντας στη σταθερότητα των όρων αποπληρωμής. Η κυρία Μοσχοπούλου επισημαίνει ότι δεν πρόκειται για οριζόντια μείωση του επιτοκίου στο σύνολο των ρυθμισμένων οφειλών. Σημαντικός αριθμός δανειοληπτών, μεταξύ των οποίων επιχειρηματίες, ελεύθεροι επαγγελματίες και εγγυητές με υψηλές οφειλές, ενδέχεται να μένει εκτός του ειδικού πλαισίου, καθώς η πραγματική οικονομική αδυναμία δεν ταυτίζεται πάντοτε με τα εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια που θέτει ο νομοθέτης.
Πανωτόκια και επανυπολογισμός οφειλών: Θετική παρέμβαση με ουσιώδη περιορισμό
Με την προσθήκη του άρθρου 37Β στον Ν. 5072/2023 επεκτάθηκε η εφαρμογή των ανώτατων ορίων οφειλής του άρθρου 39 του Ν. 3259/2004 και θεσπίστηκε μηχανισμός αυτοδίκαιου επανυπολογισμού των απαιτήσεων, χωρίς να απαιτείται αίτηση ή δικαστική ενέργεια του οφειλέτη. Η παρέμβαση είναι ιδιαίτερα σημαντική για παλαιές συμβάσεις, όπου η μακροχρόνια συσσώρευση τόκων υπερημερίας και κεφαλαιοποιημένων επιβαρύνσεων έχει διογκώσει τις οφειλές.
Η παράγραφος 6 του άρθρου προβλέπει ρητά ότι ποσά που έχουν ήδη καταβληθεί, είτε εκουσίως, είτε κατόπιν ρύθμισης, είτε μέσω αναγκαστικής εκτέλεσης, δεν αναζητούνται και δεν επιστρέφονται. Κατά την κυρία Μοσχοπούλου, πρόκειται για ουσιώδη περιορισμό της αναδρομικής ωφέλειας: οφειλέτες που έχουν ήδη καταβάλει σημαντικά ποσά ή έχουν υποστεί αναγκαστική εκτέλεση δεν αποκτούν δικαίωμα επιστροφής, ακόμη και αν ο επανυπολογισμός δείχνει ότι η απαίτηση έπρεπε να είχε περιοριστεί. Αυτό δημιουργεί προβληματισμό για τη διαφορετική μεταχείριση οφειλετών με συγκρίσιμες υποχρεώσεις, ανάλογα με το στάδιο της είσπραξης, ενώ απαιτείται και αποσαφήνιση της σχέσης της διάταξης με τυχόν αυτοτελείς αξιώσεις επιστροφής αχρεωστήτως καταβληθέντων.
Υποχρεωτική πρόταση ρύθμισης πριν από τον πλειστηριασμό: το ζήτημα της πραγματικής βιωσιμότητας
Με την τροποποίηση του άρθρου 182 του Ν. 5193/2025, που ήδη προέβλεπε υποχρέωση του πιστωτή να υποβάλλει έγγραφη πρόταση ρύθμισης τουλάχιστον τρεις μήνες πριν από τον πλειστηριασμό, η πρόταση πρέπει πλέον να είναι κατάλληλη, βιώσιμη και τεκμηριωμένη, με βάση την πραγματική ικανότητα αποπληρωμής και την περιουσιακή κατάσταση του οφειλέτη. Η υποχρέωση υποβολής δεν είναι νέα, η ουσιώδης αλλαγή εντοπίζεται στην εξειδίκευση του περιεχομένου της. Η κυρία Μοσχοπούλου τη χαρακτηρίζει θετική, καθώς αναγνωρίζει ότι η τυπική αποστολή πρότασης δεν αρκεί. Στην πράξη, ωστόσο, εξακολουθούν να ανακύπτουν προβλήματα όταν οι προτάσεις περιλαμβάνουν υψηλές προκαταβολές ή δόσεις δυσανάλογες προς το διαθέσιμο εισόδημα. Η βιωσιμότητα πρέπει να κρίνεται με αντικειμενικά και επαληθεύσιμα δεδομένα, με ειδικά κριτήρια και αποτελεσματικούς μηχανισμούς ελέγχου, ιδίως όταν επίκειται αναγκαστική εκτέλεση σε κατοικία ή επαγγελματική περιουσία.
Αυστηρότερη εποπτεία των servicers και ενίσχυση της διαφάνειας
Οι νέες διατάξεις προβλέπουν αυξημένες υποχρεώσεις διαφάνειας για τις εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων, ετήσιους διαχειριστικούς ελέγχους σε συγκεκριμένες κατηγορίες χαρτοφυλακίων και ενίσχυση της εποπτείας από τις αρμόδιες αρχές. Παράλληλα, το ανώτατο ύψος των διοικητικών προστίμων για παραβάσεις των servicers αυξήθηκε από 500.000 σε 5 εκατ. ευρώ. Η κυρία Μοσχοπούλου τις θεωρεί σημαντική εξέλιξη για την κανονιστική συμμόρφωση, με την αποτελεσματικότητά τους να εξαρτάται από τη συστηματική εφαρμογή και την έγκαιρη διαπίστωση παραβάσεων. Η παροχή αναλυτικών στοιχείων για την απαίτηση, τις καταβολές, τους τόκους και τις επιβαρύνσεις είναι, όπως τονίζει, βασική προϋπόθεση για κάθε ουσιαστική διαπραγμάτευση.
Συνολικά, οι διατάξεις περιλαμβάνουν σημαντικές βελτιώσεις στον επανυπολογισμό παλαιών απαιτήσεων, τη διαφάνεια και την εξειδίκευση των υποχρεώσεων των πιστωτών, με ουσιώδη ζητήματα να απαιτούν περαιτέρω νομοθετική επεξεργασία. «Η αντιμετώπιση του ιδιωτικού χρέους απαιτεί ένα συνεκτικό και αποτελεσματικό θεσμικό πλαίσιο, το οποίο δεν θα περιορίζεται στην καθιέρωση πρόσθετων διαδικαστικών υποχρεώσεων, αλλά θα διασφαλίζει την ορθή εκκαθάριση των απαιτήσεων, τη διαφάνεια στη διαχείρισή τους και τη δυνατότητα επίτευξης πραγματικά βιώσιμων ρυθμίσεων. Οι νέες παρεμβάσεις συνιστούν θετικά βήματα, πλην όμως η ουσιαστική προστασία των δανειοληπτών θα κριθεί από την εφαρμογή τους και από την αντιμετώπιση των προβλημάτων που εξακολουθούν να ανακύπτουν στην πράξη, ιδίως στο στάδιο της αναγκαστικής εκτέλεσης», καταλήγει η κυρία Μοσχοπούλου στο newsonline.gr.
