ΕΦΚΑ: Πώς οι εικονικές εταιρείες δημιουργούν νέα χρέη δισεκατομμυρίων
Επιχειρήσεις κλείνουν αφήνοντας πίσω απλήρωτες ασφαλιστικές εισφορές και επανεμφανίζονται με νέο ΑΦΜ και διαφορετικούς διαχειριστές
Σε μόνιμη εστία εισφοροδιαφυγής και συσσώρευσης ασφαλιστικών χρεών έχει εξελιχθεί η δημιουργία εικονικών εταιρειών, οι οποίες χρησιμοποιούνται για να συνεχίζεται η επιχειρηματική δραστηριότητα χωρίς να μεταφέρονται οι οφειλές των προηγούμενων επιχειρήσεων στον ΕΦΚΑ. Πρόκειται για μια πρακτική κατά την οποία επιχειρήσεις που έχουν συσσωρεύσει σημαντικά χρέη κλείνουν και αντικαθίστανται από νέες εταιρείες, με διαφορετικό ΑΦΜ και πρόσωπα που εμφανίζονται ως διαχειριστές.
Η μέθοδος βασίζεται στη χρήση προσώπων-βιτρίνα, γνωστών ως «αχυρανθρώπων», οι οποίοι αναλαμβάνουν τυπικά τη διοίκηση των νέων εταιρειών. Συχνά πρόκειται για ηλικιωμένους ανθρώπους με οικονομικές δυσκολίες και χωρίς περιουσιακά στοιχεία, γεγονός που περιορίζει τη δυνατότητα του ΕΦΚΑ να προχωρήσει σε κατασχέσεις για την είσπραξη των οφειλών. Στο μεταξύ, η νέα επιχείρηση συνεχίζει την ίδια δραστηριότητα, διατηρεί ή επαναπροσλαμβάνει το προσωπικό και εμφανίζεται απαλλαγμένη από τα χρέη της προηγούμενης.
Η διαδικασία ξεκινά όταν μια επιχείρηση, για παράδειγμα στον χώρο της εστίασης ή της καθαριότητας, σταματά να καταβάλλει τις ασφαλιστικές εισφορές των εργαζομένων της. Όταν οι οφειλές φτάσουν σε δεκάδες ή ακόμη και εκατοντάδες χιλιάδες ευρώ και αρχίσουν οι προσπάθειες είσπραξης, η εταιρεία διακόπτει τη λειτουργία της. Στη θέση της ιδρύεται συνήθως μια νέα Ιδιωτική Κεφαλαιουχική Εταιρεία (ΙΚΕ), με νέο ΑΦΜ και δυνατότητα σύστασης ακόμη και με εταιρικό κεφάλαιο ενός ευρώ. Η νέα εταιρεία αναλαμβάνει την ίδια επιχειρηματική δραστηριότητα, ενώ οι παλιές οφειλές παραμένουν συνδεδεμένες με την επιχείρηση που έκλεισε. Όταν συσσωρευτούν εκ νέου χρέη, η διαδικασία επαναλαμβάνεται με νέα εταιρική ταυτότητα και διαφορετικό διαχειριστή.
Η έκταση του προβλήματος αποτυπώνεται στα στοιχεία για τις ληξιπρόθεσμες οφειλές προς τον ΕΦΚΑ, οι οποίες στο τέλος Ιουνίου 2026 ανήλθαν σε 52,42 δισ. ευρώ, καταγράφοντας αύξηση 639 εκατ. ευρώ μέσα σε ένα τρίμηνο. Παράλληλα, το Κέντρο Είσπραξης Ασφαλιστικών Οφειλών (ΚΕΑΟ) ενίσχυσε τις προσπάθειες ενημέρωσης των οφειλετών, αποστέλλοντας 81.269 ειδοποιητήρια κατά το δεύτερο τρίμηνο του 2026, έναντι 41.975 το πρώτο τρίμηνο.
Παρότι η πλειονότητα των οφειλετών χρωστά ποσά έως 30.000 ευρώ, σημαντικό μέρος του συνολικού χρέους συγκεντρώνεται σε μεγάλους οφειλέτες. Ειδικότερα, το 25% των συνολικών οφειλών, δηλαδή περίπου το ένα τέταρτο του ποσού των 52,4 δισ. ευρώ, αντιστοιχεί σε 3.029 μεγαλοοφειλέτες, καθένας από τους οποίους χρωστά περισσότερα από ένα εκατομμύριο ευρώ. Την ίδια στιγμή, 10,8 δισ. ευρώ χαρακτηρίζονται ως ανεπίδεκτα είσπραξης. Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται χρέη επιχειρήσεων που έχουν πτωχεύσει ή βρίσκονται σε εκκαθάριση, παλαιές οφειλές, αλλά και εργοδότες που δεν υπέβαλαν ποτέ Αναλυτική Περιοδική Δήλωση (ΑΠΔ) και δεν κατέβαλαν ασφαλιστικές εισφορές.
Για την αντιμετώπιση των συστηματικών οφειλετών, ο ΕΦΚΑ διαθέτει συγκεκριμένα εργαλεία που στοχεύουν στον έγκαιρο εντοπισμό των απλήρωτων εισφορών και στον περιορισμό της περαιτέρω διόγκωσης των χρεών. Αρχικά μπορεί να μπλοκάρει την υποβολή ΑΠΔ από επιχειρήσεις που εμφανίζουν ανεξόφλητες υποχρεώσεις. Στη συνέχεια, μέσω του ΚΕΑΟ, αποστέλλεται ειδοποίηση με προθεσμία 20 ημερών για την τακτοποίηση των οφειλών, είτε μέσω ρύθμισης είτε με εφάπαξ εξόφληση. Εφόσον δεν υπάρξει ανταπόκριση, ενεργοποιούνται μέτρα αναγκαστικής είσπραξης.
Ωστόσο, η αποτελεσματικότητα των μέτρων περιορίζεται όταν οι επιχειρήσεις και οι πραγματικοί υπεύθυνοι δεν διαθέτουν εμφανή προσωπικά ή εταιρικά περιουσιακά στοιχεία. Σε αρκετές περιπτώσεις, οι επιχειρήσεις κλείνουν πριν προχωρήσουν οι διαδικασίες αναγκαστικής είσπραξης και αντικαθίστανται από νέες εταιρείες, με διαφορετικό ΑΦΜ και νέα στοιχεία στο Γενικό Εμπορικό Μητρώο και στον ΕΦΚΑ, χωρίς καταγεγραμμένες προηγούμενες οφειλές.
