Οικογενειοκρατία: Η κληρονομική ασθένεια της ελληνικής πολιτικής…

Στη Ν.Δ. η ανανέωση αποκτά, φαίνεται, μια ιδιαίτερη σημασία. Αποχωρεί ο πατέρας, εμφανίζεται η κόρη. Αλλάζει το μικρό όνομα, παραμένει το επώνυμο. Και η πολιτική ζωή συνεχίζεται, σχεδόν σαν να πρόκειται για οικογενειακή επιχείρηση με εξασφαλισμένη διαδοχή.

Του Ανδρέα Καψαμπέλη

Η επίσημη ανακοίνωση της υποψηφιότητας της Αργυρώς Τραγάκη στη Β’ Πειραιά (η οποία, παρεμπιπτόντως, είναι διορισμένη υπάλληλος στη Βουλή με τις… γνωστές διαδικασίες), στη θέση όπου επί χρόνια πολιτευόταν ο πατέρας της, Γιάννης Τραγάκης, προσφέρει μια εξαιρετική αφορμή για να ξανασυζητήσουμε μία από τις πιο επίμονες παθογένειες του ελληνικού δημόσιου βίου: την οικογενειοκρατία.

Ασφαλώς, τα παιδιά των πολιτικών έχουν το ίδιο δικαίωμα με όλους τους πολίτες να διεκδικούν την ψήφο του εκλογικού σώματος. Το πρόβλημα αρχίζει, όμως, όταν η οικογενειακή σχέση μετατρέπεται σε πολιτικό πλεονέκτημα τόσο ισχυρό, ώστε η διαδοχή να μοιάζει σχεδόν φυσική εξέλιξη.

Ας μην υποκρινόμαστε. Στην ελληνική πολιτική το επώνυμο προηγείται του βιογραφικού. Προσφέρει αναγνωρισιμότητα, πρόσβαση σε κομματικούς μηχανισμούς, έτοιμα δίκτυα υποστήριξης και μια θέση στην αφετηρία την οποία άλλοι χρειάζονται δεκαετίες για να πλησιάσουν. Εδώ βρίσκεται και η ουσία του προβλήματος. Οχι στο αν ένας γιος ή μια κόρη αξίζει να πολιτευτεί, αλλά στο αν όλοι οι υπόλοιποι έχουν πραγματικά συγκρίσιμες ευκαιρίες.

Η ελληνική πολιτική ιστορία είναι γεμάτη από οικογένειες που μεταβίβασαν την κοινοβουλευτική παρουσία από γενιά σε γενιά. Δυναστείες με διαφορετικές ιδεολογικές ταυτότητες, σε όλο το φάσμα, κατόρθωσαν να μετατρέψουν την πολιτική εκπροσώπηση σε υπόθεση οικογενειακής συνέχειας. Τα περίφημα «τζάκια» δεν εξαφανίστηκαν με τον εκδημοκρατισμό της χώρας. Προσαρμόστηκαν στις απαιτήσεις του.

Ο νεποτισμός, βεβαίως, δεν ταυτίζεται αυτομάτως με κάθε συγγενική υποψηφιότητα. Είναι όμως συγγενικό φαινόμενο με την οικογενειοκρατία: η λογική ότι οι προσωπικοί δεσμοί μπορούν να ανοίγουν πόρτες που για άλλους παραμένουν κλειστές. Και όταν αυτή η αντίληψη διαπερνά τα κόμματα, τις δημόσιες θέσεις και τους μηχανισμούς εξουσίας, η αξιοκρατία κινδυνεύει να περιοριστεί σε ωραία λέξη των προεκλογικών ομιλιών.

Υπάρχει, μάλιστα, μια ιστορική ειρωνεία στην περίπτωση Τραγάκη. Το 2017 ο Κυριάκος Μητσοτάκης είχε αποκλείσει με οργή από τα ψηφοδέλτια της Ν.Δ. τον γιο του κ. Τραγάκη όταν ο πατέρας είχε προαναγγείλει τη δική του υποψηφιότητα. Σήμερα το χρίσμα δίνεται επισήμως στην κόρη και αναρωτιέται κανείς τι… άλλαξε στο μεταξύ.

Σε κάθε περίπτωση, κάθε φορά που ανακοινώνεται μια τέτοια υποψηφιότητα, το ζήτημα δεν είναι να αναζητήσουμε κάποιο προσωπικό παράπτωμα με τη στενή έννοια αλλά να αναρωτηθούμε γιατί η ανανέωση του πολιτικού προσωπικού εξακολουθεί τόσο συχνά να περνά μέσα από τα ίδια οικογενειακά δέντρα.

Σε μια δημοκρατία τα αξιώματα δεν κληρονομούνται. Αλλά όταν οι πολιτικές ευκαιρίες μοιάζουν να ακολουθούν τους κανόνες της κληρονομιάς, κάτι δεν λειτουργεί σίγουρα όπως θα έπρεπε. Και τότε η περίφημη ανανέωση καταλήγει σε μια απλή αλλαγή ονόματος στην ίδια οικογενειακή πινακίδα.