Ευρωζώνη: Πρόσθετο κόστος 520 δισ. ευρώ από τα υψηλά επιτόκια έως το 2035
Το δημόσιο χρέος αναμένεται να φτάσει στο 109% του ΑΕΠ, σύμφωνα με τις προβολές του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας. Γιατί αυξάνεται το κόστος δανεισμού, ποιος είναι ο ρόλος των αγορών ομολόγων και τι πρέπει να κάνουν οι κυβερνήσεις.
Πρόσθετη επιβάρυνση περίπου 520 δισ. ευρώ στο δημόσιο χρέος της ευρωζώνης έως το 2035 αναμένεται να προκαλέσουν τα υψηλότερα επιτόκια, σύμφωνα με προειδοποίηση του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας (ESM). Η επιβάρυνση αντιστοιχεί σε 7,2 ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ σε σύγκριση με τις προβλέψεις που βασίζονταν στα επιτόκια του 2024, εντείνοντας τις πιέσεις στους κρατικούς προϋπολογισμούς.
Τον κίνδυνο αναδεικνύει ο επικεφαλής οικονομολόγος του ESM, Ρολφ Στράουχ, επισημαίνοντας ότι η αύξηση του κόστους δανεισμού δημιουργεί νέες δημοσιονομικές προκλήσεις για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του οργανισμού, εφόσον διατηρηθούν οι σημερινές συνθήκες πολιτικής και επιτοκίων, το δημόσιο χρέος της ευρωζώνης θα μπορούσε να ανέλθει στο 109% του ΑΕΠ μέχρι το 2035.
Σχεδόν στο 4% οι αποδόσεις των δεκαετών ομολόγων
Οι αποδόσεις των δεκαετών κρατικών ομολόγων της ευρωζώνης έφτασαν κατά μέσο όρο κοντά στο 4% τον Σεπτέμβριο του 2026, καταγράφοντας υψηλά επίπεδα δεκαετίας. Σύμφωνα με τον Ρολφ Στράουχ, η άνοδος συνδέεται κυρίως με διεθνείς παράγοντες και όχι αποκλειστικά με τις οικονομικές συνθήκες στο εσωτερικό των κρατών-μελών.
Οι πολεμικές εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και οι πιέσεις στις τιμές ενέργειας ενισχύουν τις προσδοκίες ότι τα επιτόκια θα παραμείνουν υψηλότερα για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα στις μεγάλες οικονομίες. Οι εκτιμήσεις αυτές επηρεάζουν τις αγορές ομολόγων, καθώς οι επενδυτές προσαρμόζουν τις απαιτούμενες αποδόσεις τους στις νέες συνθήκες.
Παράλληλα, η ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης αποτελεί έναν επιπλέον παράγοντα που επηρεάζει το κόστος χρηματοδότησης. Οι αυξημένες επενδύσεις σε τεχνολογικές υποδομές και οι προσδοκίες για ενίσχυση της παραγωγικότητας αυξάνουν τη ζήτηση κεφαλαίων, ιδιαίτερα στις ΗΠΑ, συμβάλλοντας στην άνοδο των μακροπρόθεσμων πραγματικών επιτοκίων και επηρεάζοντας τις ευρωπαϊκές αγορές.
Περισσότερες κρατικές εκδόσεις ομολόγων και μικρότερη παρέμβαση της ΕΚΤ
Ένας από τους βασικούς λόγους για τους οποίους ο ESM αναμένει διατήρηση των πιέσεων είναι η μεταβολή της ισορροπίας μεταξύ προσφοράς και ζήτησης στις αγορές κρατικού χρέους. Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις χρειάζονται περισσότερα κεφάλαια για την άμυνα, την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της γήρανσης του πληθυσμού, καθώς και για την πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση. Την ίδια στιγμή, η προσφορά γερμανικών ομολόγων έχει αυξηθεί μετά τη μεταρρύθμιση του δημοσιονομικού «φρένου χρέους» το 2025.
Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα περιορίζει σταδιακά την παρουσία της στην αγορά ομολόγων, καθώς ο ισολογισμός της ομαλοποιείται. Αυτό σημαίνει ότι μεγαλύτερο μέρος των νέων κρατικών εκδόσεων πρέπει πλέον να απορροφηθεί από ιδιώτες επενδυτές, αυξάνοντας τη σημασία των συνθηκών της αγοράς για το κόστος χρηματοδότησης των κυβερνήσεων.
Σύμφωνα με τον ESM, μεταβάλλεται επίσης η σύνθεση των επενδυτών. Η παραδοσιακή ζήτηση από ασφαλιστικές εταιρείες και συνταξιοδοτικά ταμεία υποχωρεί, ενώ ενισχύεται η παρουσία επενδυτών εκτός ευρωζώνης και επενδυτικών κεφαλαίων που χρησιμοποιούν μόχλευση. Η εξέλιξη αυτή μπορεί να καταστήσει την αγορά πιο ευαίσθητη στις μεταβολές των τιμών. Επιπλέον, τα ευρωπαϊκά κράτη ανταγωνίζονται πλέον και μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες που εκδίδουν μακροπρόθεσμο χρέος σε ευρώ.
Γιατί οι επιπτώσεις στο δημόσιο χρέος θα φανούν σταδιακά
Η επιβάρυνση των κρατικών προϋπολογισμών δεν αναμένεται να εκδηλωθεί άμεσα στο σύνολό της. Η μέση υπολειπόμενη διάρκεια του δημόσιου χρέους στην ευρωζώνη προσεγγίζει τα εννέα έτη, γεγονός που σημαίνει ότι οι κυβερνήσεις θα αναχρηματοδοτούν σταδιακά τις παλαιότερες υποχρεώσεις τους με υψηλότερο κόστος.
Η σταδιακή αυτή διαδικασία, ωστόσο, δημιουργεί αυξανόμενες ανάγκες χρηματοδότησης και περιορίζει τα διαθέσιμα περιθώρια για άλλες δημόσιες δαπάνες. Ο ESM εκτιμά ότι, προκειμένου να καλυφθεί το χρηματοδοτικό κενό και να τηρηθούν οι δημοσιονομικοί κανόνες της Ευρωπαϊκής Ένωσης έως το 2035, οι κυβερνήσεις θα χρειαστεί να προσαρμόσουν τα μεσοπρόθεσμα δημοσιονομικά τους σχέδια που θα υποβληθούν το 2028 κατά περίπου 0,8% του ΑΕΠ κατά μέσο όρο.
Ο οργανισμός υπογραμμίζει την ανάγκη για ρεαλιστικό σχεδιασμό των κρατικών προϋπολογισμών, αναθεώρηση των προτεραιοτήτων στις δημόσιες δαπάνες και βελτίωση της αποτελεσματικότητας των κρατικών πόρων. Παράλληλα, δίνει έμφαση στη συνετή διαχείριση του δημόσιου χρέους και στη διατήρηση μιας διαφοροποιημένης βάσης επενδυτών, ώστε οι ανάγκες αναχρηματοδότησης να καλύπτονται με μεγαλύτερη σταθερότητα.
