EBA: Στο μικροσκόπιο τα κρατικά ομόλογα των ευρωπαϊκών τραπεζών
Ενισχυμένη εποπτεία των χαρτοφυλακίων κρατικών ομολόγων των ευρωπαϊκών τραπεζών δρομολογούν οι εποπτικές αρχές (ΕΒΑ), καθώς η άνοδος του κόστους δανεισμού και οι έντονες διακυμάνσεις στις αγορές αυξάνουν τον κίνδυνο αποτίμησης των τίτλων που διακρατούν τα πιστωτικά ιδρύματα.
Η αύξηση των αποδόσεων των κρατικών ομολόγων συνεπάγεται πτώση των τιμών τους, δημιουργώντας δυνητικές ζημιές για τις τράπεζες που διαθέτουν μεγάλα χαρτοφυλάκια τέτοιων τίτλων. Το ζήτημα αποκτά μεγαλύτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία οι κυβερνήσεις αυξάνουν τις δανειακές τους ανάγκες, ενώ οι πιέσεις στις αγορές εντείνονται από τις γεωπολιτικές εξελίξεις, το ενεργειακό κόστος και τις ανησυχίες για τον πληθωρισμό.
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Αρχή Τραπεζών (EBA), η συνολική έκθεση των τραπεζών της ΕΕ και του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου σε κρατικά ομόλογα αυξήθηκε αισθητά, από περίπου 3,65 τρισ. ευρώ στο τέλος του 2024 σε 4,18 τρισ. ευρώ στο τέλος του 2025, σημειώνοντας άνοδο περίπου 14,6%.
Η έκθεση αυτή αντιστοιχούσε στο 232% των βασικών εποπτικών κεφαλαίων CET1 των τραπεζών στο τέλος του 2025, έναντι 206% έναν χρόνο νωρίτερα, γεγονός που καταδεικνύει την αυξημένη ευαισθησία των ισολογισμών τους σε πιθανές αναταράξεις στην αγορά κρατικού χρέους.
Οι κίνδυνοι από την άνοδο των αποδόσεων
Η άνοδος των αποδόσεων μπορεί να επηρεάσει τις τράπεζες με διαφορετικούς τρόπους, ανάλογα με τον λογιστικό χειρισμό των ομολόγων και τη στρατηγική διαχείρισης των χαρτοφυλακίων τους.
Περίπου το 59,5% των κρατικών ομολόγων που διακρατούν οι ευρωπαϊκές τράπεζες αποτιμάται στο αποσβεσμένο κόστος. Ωστόσο, σημαντικό τμήμα των χαρτοφυλακίων υπόκειται στις μεταβολές των αγοραίων τιμών: το 17,1% αποτιμάται στην εύλογη αξία μέσω αποτελεσμάτων και το 20,2% μέσω των λοιπών συνολικών εισοδημάτων.
Οι μεταβολές αυτές μπορούν να επηρεάσουν την κερδοφορία και, ανάλογα με τις συνθήκες, την κεφαλαιακή θέση των τραπεζών. Παράλληλα, οι ζημιές που δεν έχουν αναγνωριστεί στα αποτελέσματα μπορεί να αποκτήσουν πρακτική σημασία εάν ένα πιστωτικό ίδρυμα χρειαστεί να πουλήσει τίτλους για να καλύψει ανάγκες ρευστότητας ή να εξασφαλίσει πρόσθετη χρηματοδότηση.
Η EBA επισημαίνει ότι οι μη πραγματοποιηθείσες ζημιές στα χαρτοφυλάκια ομολόγων που αποτιμώνται στο αποσβεσμένο κόστος έχουν περιοριστεί τα τελευταία χρόνια, αλλά εξακολουθούν να ανέρχονται σε περίπου 25 δισ. ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί σε περίπου 170 μονάδες βάσης του κεφαλαίου Tier 1.
Ο φαύλος κύκλος τραπεζών και κρατικού χρέους
Η αυξημένη έκθεση των τραπεζών στα κρατικά ομόλογα επαναφέρει στο προσκήνιο τον κίνδυνο του λεγόμενου «doom loop», δηλαδή του φαύλου κύκλου μεταξύ τραπεζών και κρατών.
Σε περίπτωση που οι αγορές αμφισβητήσουν τη δημοσιονομική αντοχή μιας χώρας, οι αποδόσεις των ομολόγων της μπορεί να αυξηθούν απότομα. Η εξέλιξη αυτή μειώνει την αξία των τίτλων που βρίσκονται στα χαρτοφυλάκια των εγχώριων τραπεζών, ενδεχομένως επιβαρύνοντας τα κεφάλαιά τους και αυξάνοντας το κόστος χρηματοδότησής τους.
Αντίστροφα, τυχόν προβλήματα στο τραπεζικό σύστημα μπορούν να δημιουργήσουν νέες δημοσιονομικές πιέσεις, ιδίως όταν οι κυβερνήσεις καλούνται να στηρίξουν χρηματοπιστωτικά ιδρύματα ή να αντιμετωπίσουν τις συνέπειες μιας πιστωτικής συρρίκνωσης.
Παρά τους κινδύνους, οι ευρωπαϊκές τράπεζες διαθέτουν ισχυρότερη κεφαλαιακή βάση σε σχέση με την περίοδο της κρίσης δημόσιου χρέους της Ευρωζώνης. Επιπλέον, η διαφοροποίηση των χαρτοφυλακίων τους έχει περιορίσει την εξάρτηση από τα ομόλογα της χώρας προέλευσής τους.
Το ζητούμενο για τις εποπτικές αρχές είναι να διασφαλίσουν ότι τα πιστωτικά ιδρύματα διαθέτουν επαρκή κεφάλαια, ρευστότητα και μηχανισμούς διαχείρισης κινδύνου, ώστε να μπορούν να απορροφήσουν νέες αναταράξεις στις αγορές κρατικού χρέους χωρίς να περιορίσουν απότομα τη χρηματοδότηση της οικονομίας.
