Ισόβια κόκκινοι…
Το 2020 η Ελλάδα ψήφισε τον νόμο της “Δεύτερης Ευκαιρίας” (που έγραψαν τραπεζες και δικηγορικά γραφεία). Έξι χρόνια αργότερα, μικρομεσαίοι που εξώκειλαν πριν από δεκαπέντε ή είκοσι χρόνια παραμένουν οικονομικά νεκροί. Για εκείνους, η δεύτερη ευκαιρία έμεινε τίτλος.
Σχεδόν τρία εκατομμύρια μη εξυπηρετούμενα δάνεια αφορούν περίπου 2,4 εκατομμύρια ανθρώπους. Παράλληλα, ληξιπρόθεσμες οφειλές στην Εφορία έχουν περίπου 3,7 εκατομμύρια ΑΦΜ. Πολλοί από αυτούς τους οφειλέτες παραμένουν αποκλεισμένοι από τη χρηματοδότηση και τη δυνατότητα να ξαναστήσουν δουλειά, χωρίς προοπτική εκκαθάρισης. Το ΔΝΤ θεωρεί πλέον τα παλιά κόκκινα δάνεια σοβαρό εμπόδιο για την ανάπτυξη της χώρας.
Ανάμεσά τους υπάρχουν άνθρωποι που μπορούσαν να πληρώσουν και επέλεξαν να μην το κάνουν. Εκατοντάδες χιλιάδες όμως είδαν τη δουλειά τους να καταρρέει στη δεκαετή κρίση, έχασαν την περιουσία τους και δεν επανήλθαν ποτέ. Το σύστημα συχνά δίνει και στους δύο την ίδια απάντηση: όποιος βρέθηκε κάποτε κάτω, μένει κάτω.
Πάρτε έναν μικρομεσαίο που έκλεισε το μαγαζί του το 2009. Η επιχείρηση χάθηκε, το ακίνητο πουλήθηκε, οι εγγυήσεις κατέπεσαν. Εκείνος εξακολουθεί να έχει δεσμευμένο λογαριασμό, παλιά χρέη που μεγαλώνουν και μηδενική πρόσβαση σε κεφάλαιο κίνησης. Αν δηλώσει εισόδημα ή αποκτήσει κάποια περιουσία, κινδυνεύει με κατάσχεση. Αν θελήσει να επιχειρήσει ξανά, κανείς δεν τον χρηματοδοτεί.
Εκτίει στην πράξη οικονομικά ισόβια. Μόνο που ακόμη και ο ισοβίτης αποκτά κάποτε το δικαίωμα να ζητήσει υφ’ όρων απόλυση. Ο Ποινικός Κώδικας προβλέπει συγκεκριμένες προϋποθέσεις και χρόνο πραγματικής έκτισης. Ο κοκκινισμένος μικρομεσαίος μπορεί να κλείσει εικοσαετία χωρίς καμία διέξοδο επιστροφής στην οικονομία.
Ο Αλέξανδρος Γιωτόπουλος είχε καταδικαστεί σε 17 φορές ισόβια και επιπλέον 25 χρόνια κάθειρξη για ηθική αυτουργία σε 17 δολοφονίες, καθώς και για ληστείες και εκρήξεις. Τον Μάιο του 2026 αποφυλακίστηκε υπό όρους έπειτα από 24 χρόνια κράτησης. Τρεις εβδομάδες αργότερα ο Άρειος Πάγος αναίρεσε την απόφαση και ο Γιωτόπουλος επέστρεψε στη φυλακή.
Η Δικαιοσύνη έκρινε αν ένας κατάδικος με 17 φορές ισόβια μπορούσε να απολυθεί υπό όρους ύστερα από 24 χρόνια κράτησης. Ο μικρομεσαίος που χρεοκόπησε χωρίς να σκοτώσει κανέναν μπορεί να μείνει αποκλεισμένος ακόμη περισσότερο, χωρίς ποτέ κανείς να κρίνει αν δικαιούται να επιστρέψει. Οι προσαυξήσεις και τα υψηλά επιτόκια μεγαλώνουν το χρέος του και παρατείνουν την οικονομική ποινή του επ’ αόριστον.
Τι ακριβώς περιμένουμε ότι θα κάνει; Θα πεθάνει από την πείνα για να εξοφλήσει ένα ποσόν που μεγαλώνει γρηγορότερα από τη δυνατότητά του να πληρώσει;
Το κράτος τον σπρώχνει να δουλέψει με μαύρα ή μέσω τρίτων, για να πληρώσει το σούπερ μάρκετ και το ρεύμα, όχι για να κρύψει αμύθητα κέρδη και να αγοράσει βίλες. Ύστερα οργανώνει επικοινωνιακές εκστρατείες κατά της φοροδιαφυγής, λες και η παραοικονομία έπεσε από τον ουρανό.
Στο πρώτο τρίμηνο του 2026 οι ασφαλιστικές οφειλές έφτασαν τα 51,78 δισ. ευρώ. Η κύρια οφειλή ήταν 30,06 δισ. και τα πρόσθετα τέλη 21,71 δισ. ευρώ. Το 42% του τελικού ποσού αποτελείται από επιβαρύνσεις, δηλαδή επιβάρυνση κατά >70% της πραγματικής οφειλής.
Μέσα σε ένα τρίμηνο το χρέος αυξήθηκε κατά 470 εκατ. ευρώ. Μόλις 40 εκατ. ήταν νέες απλήρωτες εισφορές. Τα υπόλοιπα 430 εκατ. προήλθαν από πρόσθετα τέλη και χρεώσεις.
Μέσα σε τρεις μήνες το κράτος πρόσθεσε 430 εκατ. ευρώ σε απαιτήσεις οι οποίες ήδη δεν εξυπηρετούνταν. Στα χαρτιά φαίνεται σαν να έχει περισσότερα να λαμβάνει. Στην πραγματικότητα στο ταμείο θα μπουν λιγότερα.
Στην Εφορία τα ληξιπρόθεσμα χρέη έχουν ξεπεράσει τα 114 δισ. ευρώ. Από αυτά, 35,53 δισ. είχαν ήδη χαρακτηριστεί ανεπίδεκτα είσπραξης τον Ιούλιο του 2026, ποσό που αναμενόταν να φτάσει σύντομα τα 42 δισ. ευρώ. Παρ’ όλα αυτά, συνεχίζουμε να φορτώνουμε εξωπραγματικές προσαυξήσεις και τεράστια πρόστιμα σε ποσά που γνωρίζουμε ότι δεν θα εισπραχθούν, εγκλωβίζοντας σε αυτή την παρωδία εκατομμύρια κόσμου.
Η Ακρόπολις Χρηματιστηριακή είναι το ακραίο παράδειγμα. Για εικονικά τιμολόγια της επιβλήθηκε πρόστιμο 5,5 δισ. ευρώ. Το 2025, ενώ είχε προ πολλού κλείσει, εμφανιζόταν να οφείλει με τις προσαυξήσεις πάνω από 14,4 δισ. ευρώ. Το ίδιο σύστημα συνθλίβει σε μικρότερη κλίμακα τον έμπορο, τον βιοτέχνη και τον ελεύθερο επαγγελματία.
Ένα χρέος 30.000 ευρώ γίνεται 50.000, ενώ το εισόδημα του οφειλέτη δεν αυξήθηκε ούτε κατά ένα ευρώ. Στα 50.000 ευρώ ο λογαριασμός για αυτόν που αδυνατεί να πληρώσει τα 30.000 ίσως να μην βγαίνει πια. Ο οφειλέτης μένει εκτός ρύθμισης και το Δημόσιο χάνει τους φόρους και τις εισφορές που θα πλήρωνε αν μπορούσε να επανέλθει.
Ποιος κερδίζει;
Το Δημόσιο εισπράττει ελάχιστα και χάνει τους μελλοντικούς φόρους. Ο συνεπής φορολογούμενος καλύπτει τη διαφορά. Οι νόμιμες επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν τον αθέμιτο ανταγωνισμό από εκείνους που το ίδιο το κράτος έσπρωξε στην παραοικονομία. Ο μόνος βέβαιος κερδισμένος είναι η μαύρη οικονομία.
Ο νόμος 4738/2020 προβλέπει, μετά την πτώχευση και τη ρευστοποίηση, απαλλαγή σε ένα έτος όταν υπάρχει αξιόλογη περιουσία και σε τρία όταν δεν υπάρχει. Στο διάστημα αυτό ο οφειλέτης αποδίδει στους πιστωτές μέρος του εισοδήματός του.
Στην πράξη, η απαλλαγή δεν εξασφαλίζει πάντοτε οικονομική επανένταξη. Ο πολίτης μπορεί να παραμένει αποκλεισμένος από την πίστωση και να χρειάζεται να αποδεικνύει χωριστά σε κάθε υπηρεσία ότι έχει απαλλαγεί. Η πτώχευση έκλεισε στα χαρτιά, η οικονομική εξορία όμως συνεχίζεται.
Ο Φορέας Απόκτησης και Επαναμίσθωσης Ακινήτων, βασικό μέρος της προστασίας των ευάλωτων οφειλετών που χάνουν την πρώτη κατοικία τους, δεν είχε λειτουργήσει σχεδόν έξι χρόνια μετά την ψήφιση του νόμου. Στα τέλη Μαΐου του 2026 η έναρξή του τοποθετούνταν για το τέλος του φθινοπώρου. Η περίφημη “Δεύτερη Ευκαιρία” έμεινε μισή για σχεδόν έξι χρόνια.
Ο εξωδικαστικός μηχανισμός έχει βελτιωθεί. Οι ρυθμίσεις ξεπέρασαν σωρευτικά τα 20 δισ. ευρώ τον Ιούλιο του 2026 και για αρκετούς οφειλέτες έδωσαν λύση. Για εκείνον όμως που κουβαλά επί είκοσι χρόνια ένα χρέος πολλαπλάσιο της περιουσίας και του εισοδήματός του, η αλλαγή της δόσης δεν επαρκεί.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες ο σκοπός του πτωχευτικού δικαίου είναι το fresh start του έντιμου οφειλέτη που απέτυχε. Κάποιος μπορεί να αποτύχει δύο και τρεις φορές πριν βρει μια ιδέα που θα πετύχει σε μεγάλη κλίμακα. Αν τον βγάλεις οριστικά από την αγορά μετά την πρώτη αποτυχία, χάνεις και όλα όσα θα μπορούσε να δημιουργήσει αργότερα.
Εδώ η αποτυχία ακολουθεί τον επιχειρηματία για πάντα. Και μετά αναρωτιόμαστε γιατί οι ικανοί νέοι προτιμούν έναν μισθό ή το εξωτερικό. Όταν μια επιχειρηματική αποτυχία ισοδυναμεί με οικονομικά ισόβια, όποιος έχει μυαλό το σκέφτεται δύο φορές.
Ο δόλιος κακοπληρωτής δεν δικαιούται απαλλαγή και πρέπει να τιμωρείται. Ο επαγγελματίας που καταστράφηκε στην κρίση δεν είναι όμως αυτομάτως απατεώνας.
Κανένας πιστωτής δεν χρειάζεται να πάρει λιγότερα από όσα θα έπαιρνε στην πτώχευση. Από εκεί και πάνω, η ρύθμιση πρέπει να βγαίνει από το πραγματικό εισόδημα και την περιουσία του οφειλέτη, και σίγουρα με διαγραφή κεφαλαίου όπου απαιτείται.
Μια βιώσιμη ρύθμιση σβήνει τις ανεδαφικές προσαυξήσεις, τα τοκογλυφικά επιτόκια και τα παράλογα πρόστιμα και ορίζει τη δόση με βάση όσα πραγματικά οφείλει ο οφειλέτης και όσα ρεαλιστικά του περισσεύουν χωρίς να τον καταδικάζεις στην πείνα. Η απαλλαγή θα έπρεπε να εφαρμόζεται αυτόματα σε Εφορία, ασφαλιστικά ταμεία, διαχειριστές απαιτήσεων και αρχεία οικονομικής συμπεριφοράς. Έπειτα από μια περίοδο συνέπειας, ο πολίτης χρειάζεται να μπορεί να ενταχθεί στην οικονομία ξανά.
Η πολιτεία πρέπει να αποφασίσει αν θέλει να εισπράττει ή να εκδικείται.
Για να εισπράξει χρειάζονται βιώσιμες ρυθμίσεις, διαγραφή προσαυξήσεων και κούρεμα κεφαλαίου όπου δεν βγαίνει ο λογαριασμός. Το σημερινό σύστημα έχει επιλέξει την εκδίκηση.
Από την χρεοκοπία το κράτος επανήλθε, και μάλιστα χωρίς να κόψει τις σπατάλες. Οι τράπεζες επανήλθαν με τη βοήθεια του κράτους δηλαδή των φορολογουμένων. Οι συνταξιούχοι επίσης. Είναι ήδη καθυστερημένη η επιστροφή και των πολιτών αυτής της χώρας που κοκκίνισαν από την χρεοκοπία και τις επιπτώσεις της.
Κακά τα ψέματα, η οικονομική εξορία γεννά αντισυστημισμό. Αν επί είκοσι χρόνια δεν αφήνουμε έναν άνθρωπο να σηκώσει κεφάλι, να πληρώσει όσα πραγματικά μπορεί και να επιστρέψει στη νόμιμη οικονομία, δεν τον συνετίζουμε. Τον εκδικούμαστε και τον εξοντώνουμε.
Και ύστερα η πολιτική τάξη παριστάνει την έκπληκτη όταν οι λούμπεν πολιτικοί σχηματισμοί, με σημαία τον αντισυστημισμό, διεκδικούν την είσοδό τους στη Βουλή.
Αυτών τους ψηφοφόρους, τούς κατασκεύασε η ίδια.
